Έντυπη Έκδοση

Διπλός Γκράχαμ Γκριν

Στα πρώτα δύο τρίτα της ταινίας απουσίαζε. Οι πάντες έψαχναν να τον βρουν. Οταν, όμως, μέσα στη νύχτα ένα παράθυρο ανοίγει και το φως πέφτει στο πρόσωπό του, σ' εκείνο το μισό προφίλ και στο δαιμονικό χαμόγελο που ανοίγεται, χωρίς ποτέ να γίνει γέλιο, ο Ορσον Ουέλς υψώνεται ως ο αδιαμφισβήτητος πρωταγωνιστής, «καίγοντας» τον Τζόζεφ Κότεν που είχε τον πρώτο ρόλο στον «Τρίτο άνθρωπο», την κινηματογραφική μεταφορά της νουβέλας του Γκράχαμ Γκριν.

Ο Ορσον Ουέλς στον ρόλο του Χάρι Λάιμ στην ταινία «Ο τρίτος άνθρωπος» που σκηνοθέτησε το 1949 ο Κάρολ Ριντ. Ο Ορσον Ουέλς στον ρόλο του Χάρι Λάιμ στην ταινία «Ο τρίτος άνθρωπος» που σκηνοθέτησε το 1949 ο Κάρολ Ριντ. Μαζί με την «Πτώση ενός ειδώλου» βγαίνει σύντομα στα βιβλιοπωλεία από την «Αγρα» (μετάφραση Αννα Παπασταύρου, επίμετρο Κώστα Καλφόπουλου).

Και οι δύο νουβέλες του Γκριν (η δεύτερη έδωσε επίσης το υλικό για το σενάριο της ομότιτλης ταινίας που προβλήθηκε στην Ελλάδα ως «Η πρώτη απογοήτευση»), με ξεχωριστούς προλόγους του συγγραφέα αλλά και με έναν γενικότερο από τον Ιαν Τόμσον, δίνουν τις διαστάσεις των ταινιών και παράλληλα τις φωτίζουν διαφορετικά. Οι διαφορές από το πρωτογενές κείμενο στο σενάριο και από εκεί στην οθόνη, οι ανεπαίσθητες λεπτομέρειες δεν κάνουν άλλο από το να ακολουθούν την περιπέτεια που έζησαν ο Γκριν, ο Κάρολ Ριντ που σκηνοθέτησε και τις δύο ταινίες και ο Αλεξάντερ Κόρντα που έκανε την παραγωγή. Κι ήταν ακριβώς η «μύτη» του Κόρντα (εβραίου πρόσφυγα από την Ουγγαρία) που έπαιξε τον κύριο ρόλο για τον «Τρίτο άνθρωπο», ουσιαστικά ένα ανύπαρκτο έργο.

Εγραφε χαρακτηριστικά ο Γκριν: «Οι περισσότεροι μυθιστοριογράφοι, υποθέτω, κουβαλούν στο κεφάλι τους ή στα σημειωματάριά τους τις πρώτες ιδέες για ιστορίες που τελικά δεν γράφτηκαν ποτέ... Ετσι κι εγώ πριν από χρόνια, στο πίσω μέρος ενός φακέλου, έγραφα μία εισαγωγική παράγραφο: "Είχα πει το ύστατο αντίο στον Χάρι πριν από μία βδομάδα, καθώς το φέρετρό του κατέβαινε στο κρυσταλλιασμένο χώμα του Φλεβάρη, γι' αυτό δεν μπορούσα να πιστέψω στα μάτια μου όταν τον είδα να περνάει από μπροστά μου, χωρίς καν να δείξει ότι με αναγνώρισε, ανάμεσα στο πλήθος των αγνώστων στο Στραντ". Οταν ο σερ Αλεξάντερ Κόρντα μού ζήτησε να γράψω το σενάριο μιας ταινίας για τον Κάρολ Ριντ -που θα ακολουθούσε το "Fallen Idol"- δεν είχα τίποτα να του προσφέρω πέρα από αυτή την παράγραφο».

Η μεταπολεμική Βιέννη, η βομβαρδισμένη αλλά και κατεχόμενη από τους συμμάχους, γίνεται το φόντο, ενώ η ιστορία έχει να κάνει με το λαθρεμπόριο νοθευμένης πενικιλίνης. Ο Χάρι Λάιμ (Γουέλς), υπεύθυνος γι' αυτό, έχει σκηνοθετήσει το θάνατό του. Ο φίλος του Χόλι Μάρτιν (Κότεν) θα προσπαθήσει να αποδείξει την αθωότητά του, για να τον σκοτώσει τελικά στους υπονόμους της πόλης. Ο Γκριν ολοκλήρωσε τον «Τρίτο άνθρωπο» το 1948. Σημείωνε σχετικά: «Για μένα είναι σχεδόν αδύνατο να γράψω το σενάριο μιας ταινίας χωρίς πρώτα να γράψω μια ιστορία. Ακόμα και μια ταινία εξαρτάται από κάτι παραπάνω από την πλοκή, σε κάποιο βαθμό από τους χαρακτήρες των ηρώων, από τις διαθέσεις και την ατμόσφαιρα· και αυτά μου φαίνεται σχεδόν αδύνατο να τα συλλάβω με την πρώτη, μέσα στο χλιαρό σκαρίφημα ενός σεναρίου... Πρέπει να νιώθει ο συγγραφέας ότι το υλικό από το οποίο μπορεί να αντλήσει είναι πιο πλούσιο απ' όσο του χρειάζεται».

Η νουβέλα και κατ' επέκταση το σενάριο γράφτηκαν όταν άρχισαν να αναδύονται οι εντάσεις ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή, μετά τον αποκλεισμό του Βερολίνου από τον Στάλιν το καλοκαίρι του '48. «Μπαίνει κανείς στον πειρασμό», γράφει ο Ιαν Τόμσον, «να δει τον Χάρι Λάιμ ως τον εικονικό ομόλογο του βρετανού κατασκόπου Κιμ Φίλμπι, που είχε δουλέψει υπέρ της Σοβιετικής Ενωσης. Ο Γκριν ήξερε καλά τον Φίλμπι στη διάρκεια του πολέμου, όταν εργαζόταν γι' αυτόν στη Βρετανική Αντικατασκοπεία, και διατήρησε επαφή με τον πρώην αρχηγό του πολύ μετά το 1963, οπότε αποκαλύφθηκε ότι ήταν ρώσος πράκτορας. Ο Φίλμπι είχε βοηθήσει τους κομμουνιστές να δραπετεύσουν μέσα από τους υπονόμους της Βιέννης το 1934· αργότερα οι εφημερίδες τού έδωσαν το παρατσούκλι "Ο τρίτος άνθρωπος"».

Η «Πτώση ενός ειδώλου» κυκλοφόρησε το 1935 με τίτλο «The basement room» - «Το δωμάτιο στο υπόγειο» και γεννήθηκε μέσα σ' ένα εμπορικό ατμόπλοιο στο ταξίδι επιστροφής του Γκριν από τη Λιβερία, «για να διασκεδάσω την πλήξη μου», όπως έγραφε. «Είχα την εντύπωση ότι το θέμα δεν μπορούσε να μεταφερθεί στην οθόνη - ένας φόνος που έχει διαπραχθεί από τον πιο καλοσυνάτο ήρωα και ένα κακότυχο τέλος, το οποίο σίγουρα θα έθετε σε κίνδυνο τις 250 χιλιάδες λίρες που κοστίζουν οι ταινίες στις μέρες μας».

Δίνοντας το μέτρο των συντριπτικών αλλαγών από τη νουβέλα στο σενάριο, ο συγγραφέας σημειώνει: «Η ιστορία άλλαξε σιωπηρά, κι έτσι η πλοκή έπαψε ν' αφορά ένα αγοράκι που άθελά του πρόδωσε τον καλύτερό του φίλο στην αστυνομία, αλλά αντίθετα καταπιάστηκε μ' ένα αγοράκι που πίστεψε πως ο φίλος του ήταν δολοφόνος και σχεδόν προκάλεσε τη σύλληψή του λέγοντας ψέματα για να τον υπερασπιστεί. Νομίζω ότι αυτό, ειδικά με τους χειρισμούς του Ριντ, ήταν ένα καλό θέμα, αλλά ο αναγνώστης δεν πρέπει να εκπλαγεί μη βρίσκοντάς το στο επίκεντρο της αρχικής ιστορίας».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
«Η κρίση είναι μια ευκαιρία»
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Στιγμιότυπα
Το κερί που αφήνει μισόν αιώνα
Υπουργείο Πολιτισμού
Χρειάζεται μνημόνιο το ΥΠΠΟΤ;
Τι να κοπεί, που να δοθεί
Θέατρο
Στο μυαλό του Νιζίνσκι
Η τέχνη της αλληλεγγύης
Ελληνικό Φεστιβάλ
Παράσταση εν πλω
Αποψη
Στη ρωγμή του χρόνου
Βιβλίο
Διπλός Γκράχαμ Γκριν
«Η κρίση είναι μια ευκαιρία»
Εικαστικά
Χάπενινγκ ανά τον κόσμο
Κινηματογράφος
Η σημασία του να δρας
Μουσική
Η ορχήστρα των τραυμάτων
Οπερα
Οι σοπράνο κάνουν έρωτα