Έντυπη Έκδοση

Τα ζώα; Νεκρή φύση...

Ο Αγγελος Παπαδημητρίου μάς υποδέχεται στο καινούριο του διαμέρισμα, με αφορμή την έκθεσή του με τίτλο «Castrato», φορώντας ένα μπλουζάκι από την Τέιτ που αναγγέλλει: «Δεν είμαι καλλιτέχνης, όμως είμαι ένα αριστούργημα». Κι ο Ζήσης Παπαζαχαρίου δεν είναι καλλιτέχνης, κτηνίατρος είναι, όμως πόσο αριστουργηματικά είναι τα έργα που θα εκθέσει μαζί με τον Α. Παπαδημητρίου;

Ο βαλσαμωμένος γαϊδαράκος του Μαουρίτσιο Κατελάν κουβαλάει το φορτίο του και στην έκθεση «Α-Ω» του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ Ο βαλσαμωμένος γαϊδαράκος του Μαουρίτσιο Κατελάν κουβαλάει το φορτίο του και στην έκθεση «Α-Ω» του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ Πρόκειται για όρχεις μέσα σε φορμόλη, που προέρχονται από τα ζώα που στειρώνει. Αυτά που βλέπουν οι φοιτητές της ιατρικής θα τα δούμε τώρα σαν καλλιτεχνήματα, μέσα σε μικρά δοχεία. Μάλιστα «σερβίρονται» και σαν... εδέσματα πάνω σε δισκάκι!

Ασφαλώς δεν είναι η πρώτη φορά που τα ζώα «θυσιάζονται» ή έστω χρησιμοποιούνται από τους καλλιτέχνες στο όνομα της πρωτοπορίας. Ηδη από τα χάπενινγκ του '60 του Γιόζεφ Μπόις με έναν νεκρό λαγό ή της Μαρίας Καραβέλα, η οποία στα μέσα της δεκαετίας του '80 είχε συνθλίψει ένα καναρίνι κάτω από ένα τούβλο. Κι από τα βαλσαμωμένα γαϊδουράκια που πρωταγωνιστούν στα έργα του Μαουρίτσιο Κατελάν, μέχρι τις κομμένες αγελάδες μέσα σε φορμόλη του Ντάμιεν Χιρστ ή τον σκύλο που ο Γκιγέρμο Βάργκας Αμπαρούκ έδεσε μέσα σε μια γκαλερί, αφήνοντάς τον να πεθάνει από ασιτία.

Ανάλογα κακοποιούνταν πριν από αιώνες για χάρη της τέχνης οι «καστράτι», οι νεαροί άνδρες που ευνουχίζονταν για να αποδώσουν πολύ υψηλές νότες. Το θέμα του ευνουχισμού απασχολεί τον Α. Παπαδημητρίου εδώ και 25 χρόνια, με την κυριολεκτική και μεταφορική του σημασία. Για το λόγο αυτό δημιούργησε μεγάλα και μικρά γλυπτά, χιουμοριστικά και σαρκαστικά και πίνακες που θα εκτεθούν από τις 22 Σεπτεμβρίου στην γκαλερί «The Breeder».

Η πρωτοπορία του μουσακά

«Ο άντρας περνάει διαρκώς μέσα από χατζάρες. Η οικογένεια, η κοινωνία, η εργασία, η θρησκεία, τα πάντα γύρω μάς πετσοκόβουν», μας λέει ο ίδιος. «Νομίζω ότι ο μεγαλύτερος ευνουχισμός είναι να χάσουμε τον ρομαντισμό και την ευαισθησία μας», συνεχίζει ο πολύπλευρος δημιουργός που μοιράζεται στο θέατρο και το τραγούδι: Ερμηνευτής σε οπερέτες και παλιά, ελαφρά τραγούδια, απολαυστικός «μάγος» στο τηλεοπτικό Fort Boyard, εξαιρετικός Δούκας Ντε Γκις στην παράσταση «Σιρανό ντε Μπερζεράκ» που θα επαναληφθεί το χειμώνα στο Εθνικό Θέατρο.

Από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του είναι η Κασσάνδρα που φοράει μια ζώνη με τα κομμένα κεφάλια μεγάλων ανδρών, όπως ο Σωκράτης και ο Μπαχ. Πιο πέρα ένα γλυπτό που μοιάζει με πύργο εμπεριέχει από φόρμες για κέικ μέχρι φλιτζάνια για τσάι. «Αναφέρεται στις μεγάλες οικογένειες, στα πολιτικά τζάκια που τρώνε με χρυσά κουτάλια και μας ευνουχίζουν όλα αυτά τα χρόνια», λέει, ενώ συμπληρώνει ότι σκέφτεται όχι μόνο τα αρνητικά αλλά και τα θετικά που πηγάζουν από το θέμα του:

«Ας πούμε, πολλές φορές έχουμε θαυμάσει τους πολιτικούς να χορεύουν ζεϊμπέκικο, μας γοητεύει η μαγκιά. Κι από την άλλη σκεφτόμαστε ότι όλοι αυτοί ζουν από τον κρατικό προϋπολογισμό. Πόσο καλό ή κακό θα ήταν εάν κοβόταν αυτή η τζάμπα μαγκιά;»

Ο Α. Παπαδημητρίου εξακολουθεί να παίζει με την έννοια του κιτς: «Σήμερα βλέπουμε τα αποτελέσματα του κιτς, η απομίμηση του υψηλού κυριαρχεί παντού» μας λέει. «Οπως και ο συντηρητισμός, ακόμα και σε έργα που υποτίθεται θέλουν να προκαλέσουν. Ομως οι πραγματικά τολμηροί άνθρωποι είναι οι σεμνοί. Και πρωτοπορία είναι το ανθρώπινο, το απλό, το κατανοητό, το τρυφερό. Οι ντομάτες γεμιστές και ο μουσακάς».

Βίντεο με κοκορομαχίες

Πρωτοπορία ή όχι, σίγουρα δημιουργούν πολύ διαφορετικά συναισθήματα από τα αμελέτητα των σκύλων στη φορμόλη. Βέβαια, πολύ πριν από τον κτηνίατρο που μας συστήνει ο Α. Παπαδημητρίου, διάσημοι καλλιτέχνες έκαναν αμφιλεγόμενα έργα με ζώα: Σε μια ιστορική δράση του 1965, ο Γιόζεφ Μπόις κρατούσε στην αγκαλιά του έναν νεκρό λαγό και τον χάιδευε με πατρική στοργή. «Πώς να εξηγήσεις τη ζωγραφική σε έναν νεκρό λαγό», ήταν ο τίτλος του χάπενινγκ που είχε θέμα τα αδιέξοδα όχι μόνο της τέχνης, αλλά και της γερμανικής κοινωνίας.

* Σε μία ακόμη από τις διάσημες δράσεις του, τον Μάιο του 1974 στη Νέα Υόρκη πέρασε τρεις μέρες κλεισμένος σε ένα δωμάτιο, μαζί με ένα κογιότ. Τυλιγμένος με κουβέρτα, κρατώντας ένα ραβδί και φορώντας γάντια, «διαλογίστηκε» σαν σαμάνος με το άγριο ζώο, θέλοντας να τονίσει την καταστροφή που έφεραν οι Δυτικοί με τον εποικισμό τους.

* Κατά καιρούς η κακοποίηση των ζώων από τους καλλιτέχνες ή ακόμα η χρήση βίαιων εικόνων με ζώα ως μέρος της εικαστικής σύνθεσης έχουν απασχολήσει την κοινή γνώμη. Θέτουν εκ νέου ερωτήματα για τα όρια της τέχνης και την ελευθερία του καλλιτέχνη ο οποίος συχνά εκμεταλλεύεται ένα ζωντανό και ανυπεράσπιστο πλάσμα.

* Ο Αντελ Αμπντεσεμέντ, Αλγερινός που ζει στο Παρίσι, έχει κατηγορηθεί από ακτιβιστές. Το βίντεό του «Usine» δείχνει αγώνες με πιτ μπουλ, κόκορες και άλλα ζώα που μάχονται μέχρι θανάτου. Το Ινστιτούτο Τεχνών του Σαν Φρανσίσκο ματαίωσε το 2008 την εκθεσή του «Don't Trust Me» με προβολές βίντεο που δείχνουν άλογα και άλλα ζώα να τα σκοτώνουν, σε φάρμα στο Μεξικό, με σκοπό την κατανάλωση του κρέατός τους. Ο ίδιος πάντως επιμένει στην «απελευθερωτική λειτουργία» της τέχνης.

Πεθαίνοντας σαν σκυλί

* Μια άλλη φάρμα, με γουρούνια αυτή τη φορά, διατηρεί ο Βέλγος Βιμ Ντελβουά ήδη από το 2004, στην Κίνα. Ισως δεν είναι τυχαίο ότι διάλεξε μια τέτοια χωρα με ελαστική νομοθεσία -εδώ λένε ότι τα πτώματα της περιβόητης έκθεσης «Bodies», που είδαμε και στην Αθήνα, προέρχονται από κινέζους κρατούμενους- για να εκθρέψει γουρούνια, πάνω στο δέρμα των οποίων χαράσσει τατουάζ. Στη συνέχεια τα μοσχοπουλάει είτε ως έργα τέχνης είτε ως εκλεκτά εδέσματα. «Η αξία του γουρουνιού μεγαλώνει και σε φυσικό και σε οικονομικό μέγεθος», δηλώνει προκλητικά ο ίδιος, ενώ υποστηρίζει επίσης τη... χορτοφαγία.

* Στο παιχνίδι των οπτικών εντυπώσεων, της πρόκλησης, της πρωτοπορίας, ή έστω μιας αμφιλεγόμενης ιδεολογίας, συχνά τα ζώα παγιδεύονται. Η πιο ακραία και γνωστή περίπτωση είναι του Γκιγέρμο Βάργκας Αμπαρούκ με τον αδέσποτο σκύλο που πέθανε χωρίς τροφή και νερό, δεμένος μέσα σε μια γκαλερί. Ο Αμπαρούκ απολογήθηκε στο Διαδίκτυο ότι ήθελε να καταδείξει το πρόβλημα που υπάρχει με τα αδέσποτα στην Κόστα Ρίκα: χιλιάδες αρρωσταίνουν και πεθαίνουν κάθε χρόνο στους δρόμους και κανείς δεν δίνει σημασία.

* Ο Ντάμιεν Χιρστ, το κακό παιδί της σύγχρονης βρετανικής τέχνης, δεν χρειάζεται να καταφύγει σε τέτοιου είδους ακρότητες για να κερδίσει δημοσιότητα. Η πρόκληση είναι το επάγγελμά του. Πότε με νεκροκεφαλές στολισμένες με διαμάντια, πότε με αμφιλεγόμενες εικόνες του Χριστού, άλλοτε με αγελάδες κομμένες στα δύο μέσα σε γυάλινα δοχεία με φορμόλη. Μέχρι κι έναν ταριχευμένο καρχαρία έφερε από την Αυστραλία και τον τοποθέτησε μέσα σε ενυδρείο για την έκθεση που οργάνωσε ο μέντοράς του, συλλέκτης Τσαρλς Σαάτσι. Στόχος του ήταν, λέει, να εξοικειωθούμε με την ιδέα του θανάτου...

Ο σκίουρος... αυτοκτόνησε

* Ο Μαουρίτσιο Κατελάν, πάλι, κι αν έχει κάνει «νεκρές φύσεις» με βαλσαμωμένα ζώα, όπως τον σκίουρο που αυτοκτονεί, το άλογο που κρέμεται από το ταβάνι ή έχει το κεφάλι του χωμένο στον τοίχο. Ο επίσης βαλσαμωμένος γάιδαρός του, που στέκεται μετέωρος λόγω του βάρους του φορτίου που κουβαλάει, παρουσιάζεται αυτό τον καιρό στην έκθεση «Α-Ω» στο ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, με έργα της συλλογής Δάκη Ιωάννου. Πολλοί συνδέουν το έργο με το βάρος της οικονομικής κρίσης... Σαρκαστικός, με ιδιόμορφο χιούμορ αλλά και φειδωλός, ο ιταλός καλλιτέχνης δεν εξηγεί τις προθέσεις του και έτσι κάθε φορά τα έργα του παίρνουν διαφορετικές διαστάσεις. Ο Κατελάν πάντως δεν κρύβει την εμμονή με την ιδέα του θανάτου και τονίζει πως η τέχνη αποτελεί γι' αυτόν ένα είδος ψυχοθεραπείας. Φανταστείτε τι έχουμε να δούμε ακόμα, μέχρι να... θεραπευτεί. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Εικαστικά
Τα ζώα; Νεκρή φύση...
Μουσική
Το Schoolwave πάει Μέγαρο
Η επέλαση των Prodigy
Το χιπ χοπ κάνει πόλεμο
Συνέντευξη: Σοφία Κόπολα
«Ευτυχώς, η μητέρα μου δεν ήταν διάσημη»
Φεστιβάλ Βενετίας
Αγαπητέ Ηλία
Φωτογραφία
Μάτια ερμητικά ανοιχτά
Απαγόρευση καπνίσματος
Αυτό το τσιγάρο που φταίει...
Ακτιβισμός
Ακτιβιστές όλων των χωρών φανταστείτε
Εκθεση
Ο άσωτος Γκογκέν
Κινηματογράφος
Αναζητώντας τρυφερότητα
Γραφιστική
Η αρχιτεκτονική του αλφαβήτου
Βιβλίο
Οι βιβλιοθήκες των άλλων
Στη γη των ξένων