Έντυπη Έκδοση

«Η μυστική βοή των πλησιαζόντων γεγονότων»

«Τέσσερα βιβλία πεζογραφίας κι ένα ποίημα», θα μπορούσε να λέγεται αυτό το κείμενο. Δεν πρόκειται, όμως, για αμιγή λογοτεχνική κριτική ή βιβλιοπαρουσίαση. «Η μυστική βοή» του τίτλου μάς ενδιαφέρει πρωτίστως εδώ.

Αρχίζω με τις «Αναμνήσεις από το ρετιρέ» (Γαβριηλίδης, 2009), την παρθενική εμφάνιση του 33χρονου Γιώργου Λαμπράκου. Μια νουβέλα στοχαστική, είδος που σπανίως ευδοκιμεί στη λογοτεχνία μας. Σαν άλλος Μπάρτλεμπι, ο πρωταγωνιστής κλείνεται στο ρετιρέ του και αρκείται στον υπολογιστή του και στο Ιντερνετ, κάνοντας επίδειξη μισανθρωπίας. Πώς η αποθέωση του ατομισμού γεννάει καθαρόαιμο μηδενισμό ή το μανιφέστο της ηλεκτρονικής γενιάς. Με λίγη καλή θέληση, και υπό το φως της ιστορικής συγκυρίας, η νουβέλα του Λαμπράκου θα μπορούσε να εκληφθεί ως ευαγγέλιο μιας νεολαίας που πρωτοστάτησε στις πανελλαδικές ταραχές του Δεκεμβρίου 2008 (τις οποίες λίγοι συνδέουν με τα ογκώδη και παλλόμενα πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια του 2007). Ο Λαμπράκος ζωντανεύει την υπαρξιακή ανταρσία της γενιάς του, όπως το πρωτοέκανε, πριν ακόμη κι απ' τον Σαρτρ και τον γαλλικό υπαρξισμό, ο Χέρμαν Μέλβιλ στην περιβόητη νουβέλα του «Μπάρτλεμπι, ο γραφιάς» (1853). Αλλά μήπως ακούει, επίσης, και «τη μυστική βοή των πλησιαζόντων γεγονότων», που λέει κι ο Καβάφης;

Τα ίδια ισχύουν και για το «Ο καιρός του καθενός» (Καστανιώτης, 2010), του Δημήτρη Νόλλα. Μια ιστορία κατακερματισμένη, όσο και η πραγματικότητα γύρω μας, ιδίως εκείνη της πολιτικής τρομοκρατίας. Ετσι ώστε ν' αναδειχτούν το θέμα και η κατάσταση, σε βάρος της περιπτωσιολογίας. Γιατί ο Νόλλας επείγεται να καταθέσει την ανακάλυψή του, που δεν είναι άλλη απ' την αμφιθυμία της νεοελληνικής κοινωνίας απέναντι στο συγκεκριμένο φαινόμενο, τα τελευταία χρόνια. Αφενός να συναισθάνεσαι πλήρως τα ιδεολογικά κίνητρα των σύγχρονων ανταρτών πόλης, και αφετέρου να νιώθεις γνήσιο αποτροπιασμό για την ωμή βία τους. Κατά ή υπέρ της ένοπλης πάλης μπορείς να είσαι. Πώς γίνεται, όμως, να στρέφεσαι τόσο πολύ εναντίον της, και ταυτόχρονα να δείχνεις τόσο βαθιά κατανόηση απέναντί της, όσο ο Νόλλας, σ' αυτό το σπαρακτικά σύντομο αφήγημα; (Λες και σε μεγαλύτερη έκταση δεν θα άντεχε κανείς να φέρει αυτή την αντίφαση!). Ενα αφήγημα που θα του πήγαινε να επιγράφεται, «Το κακό φόρεσε τα καλά του».

Τέλος, η συλλογή διηγημάτων «Κάτι θα γίνει, θα δεις» (Πόλις, 2010), του Χρήστου Οικονόμου, μοιάζει με σπονδυλωτό μυθιστόρημα της σημερινής φτωχολογιάς του Πειραιά. Τόσο εμβαπτισμένα σε μια ενιαία ψυχική κατάσταση και ατμόσφαιρα είναι όλα τα διηγήματά του. Στον αντίποδα της νουβέλας του Λαμπράκου, όχι μόνο ως προς την απήχησή του, το βιβλίο πρόλαβε να γνωρίσει δημοσιότητα αλλά και εμπορική επιτυχία. Είδα φίλους να λογομαχούν για την αυθεντικότητα των ηρώων του και για τον μελοδραματισμό τους. Κάποιος δε, μου τον αποκάλεσε «λευκό μπλουζίστα», και δεν έχει άδικο, γιατί το κατόρθωμα του Οικονόμου υπερβαίνει την κοινωνιολογική του συνέπεια και ακρίβεια. Η όποια κοινωνική συνθήκη των ιστοριών του μετασχηματίζεται πάντα σ' ένα ποιητικό αίσθημα, λυρικού ουμανισμού, ας πούμε. Το αίσθημα αυτό κυριαρχούσε όντως σε παλαιότερες δεκαετίες, ο Οικονόμου όμως το οδηγεί σήμερα αλλού, στο επίπεδο μιας ποιητικής αφαίρεσης. Και θέλοντας και μη, απηχεί τον φόβο που φαίνεται ότι έχει κατακλύσει ευρύτατα στρώματα του πληθυσμού στις μέρες μας. Λίγους μόνο μήνες αφότου η βαριά σκιά της οικονομικής κρίσης έπεσε πάνω μας, και μαζί της η απειλή ότι θα μεταβληθούμε σε ήρωες του Οικονόμου.

Εν τέλει, ναι, η ιστορική συγκυρία μέσα στην οποία γράφεται ή κατά την οποία διαβάζουμε ένα κείμενο, επηρεάζει καταλυτικά την πρόσληψή του. Ή όπως το θέτει επακριβώς στο «Σοφοί δε προσιόντων» (1915), ο Καβάφης: «Εκ των μελλόντων οι σοφοί τα προσερχόμενα / αντιλαμβάνονται. Η ακοή / αυτών κάποτε εν ώραις σοβαρών σπουδών / ταράττεται. Η μυστική βοή / τούς έρχεται των πλησιαζόντων γεγονότων. Και την προσέχουν ευλαβείς. Ενώ εις την οδόν / έξω, ουδέν ακούουν οι λαοί».

Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι πεζογράφος.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Καπναπαγόρευση
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Εικαστικά
Τα ζώα; Νεκρή φύση...
Μουσική
Το Schoolwave πάει Μέγαρο
Η επέλαση των Prodigy
Το χιπ χοπ κάνει πόλεμο
Συνέντευξη: Σοφία Κόπολα
«Ευτυχώς, η μητέρα μου δεν ήταν διάσημη»
Φεστιβάλ Βενετίας
Αγαπητέ Ηλία
Φωτογραφία
Μάτια ερμητικά ανοιχτά
Απαγόρευση καπνίσματος
Αυτό το τσιγάρο που φταίει...
Ακτιβισμός
Ακτιβιστές όλων των χωρών φανταστείτε
Εκθεση
Ο άσωτος Γκογκέν
Κινηματογράφος
Αναζητώντας τρυφερότητα
Γραφιστική
Η αρχιτεκτονική του αλφαβήτου
Βιβλίο
Οι βιβλιοθήκες των άλλων
Στη γη των ξένων