Έντυπη Έκδοση

Ο καλλιτέχνης ως πολεμιστής

Στίβεν Πρέσσφιλντ

Ο πόλεμος της τέχνης

μτφρ.: Αντώνης Καλοκύρης

εκδόσεις Πατάκη, σ. 205, ευρώ 11,90

Ο Στίβεν Πρέσσφιλντ είναι γνωστός κατά κύριο λόγο από τα ιστορικά του μυθιστορήματα, όπως το «Ανεμοι φωτιάς», κ.ά. Στο παρόν, όμως, βιβλίο, ένα βιβλίο αυτοβοήθειας για όλους τους συγγραφείς και καλλιτέχνες, που έχουν κολλήσει ή διστάζουν να βάλουν στο χαρτί (ή στον καμβά, κ.ο.κ.) τις ιδέες τους, αντιμετωπίζει όλα τα ζητήματα που αποθαρρύνουν τον καλλιτέχνη να δημιουργήσει. «Παθός μαθός» ο ίδιος, αφού έκανε δέκα χρόνια από τη στιγμή που πήρε το γράψιμο στα σοβαρά μέχρι να δημοσιεύσει το πρώτο του μυθιστόρημα, διαπραγματεύεται το θέμα του, δείχνοντας κατανόηση -αλλά όχι και αποδοχή- στα πολλά και διάφορα, που εμποδίζουν τους συγγραφείς να πραγματώσουν το όνειρο/στόχο τους.

Το κλειδί για όλα όσα μας εμποδίζουν να πραγματοποιήσουμε τις επιδιώξεις μας ακούει, κατά τον συγγραφέα, στο όνομα αντίσταση. Η αντίσταση αυτή εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους, λ.χ. προσπαθεί να αποπροσανατολίσει τον συγγραφέα Πρέσσφιλντ να γράψει το «Ο πόλεμος της τέχνης», διότι δεν ανήκει στο μυθιστόρημα, το λογοτεχνικό είδος που διακονεί, άρα μπορεί να θεωρηθεί υπερφίαλος ή να χάσει αναγνώστες. Η αντίσταση εννοείται ότι είναι κυρίως εσωτερική: πηγάζει από τον φόβο της αποτυχίας, της μη αποδοχής, κάποιας επικριτικής κριτικής. Αφυπνίζεται από «όποια ενέργεια απορρίπτει την άμεση ανταμοιβή για χάρη της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης, υγείας, αξιοπρέπειας». Με λίγα λόγια, η αντίσταση είναι ένα στοιχείο που εμφανίζεται σε πολλούς από εμάς, ανεξαρτήτως επαγγελματικής ιδιότητας. Στα κύρια χαρακτηριστικά της περιλαμβάνονται και τα εξής: είναι αόρατη, εσωτερική, ύπουλη, αδυσώπητη, απρόσωπη, αλάνθαστη, καθολική, κ.ά. Θεμελιώδη γνωρίσματά της είναι η αυτοϋπονόμευση, η αναβλητικότητα, η προσωπική δραματοποίηση και η θυματοποίηση. Ολα αυτά είναι γνωστά -ή σχεδόν- στους συγγραφείς, παλαιούς και νεότερους· παρ' όλα αυτά, το βιβλίο τού Πρέσσφιλντ ελπίζει να υπερκεράσει και αυτή την «αντίσταση».

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί πολλά μικρά κεφάλαια, όπως για να περιγράψει και να καυτηριάσει κάποιο από τα προηγούμενα χαρακτηριστικά, που μπορούν να εντυπωθούν εύκολα στον αναγνώστη του. Στο δεύτερο μέρος, Αντιμετωπίζοντας την αντίσταση, ο Πρέσσφιλντ προτείνει ως λύση τον επαγγελματισμό, συγκρίνοντάς τον με τον ερασιτεχνισμό. Προς επίρρωσιν της άποψής του αναφέρει: «Κάποιος ρώτησε κάποτε τον Σόμερσετ Μομ αν έγραφε βάσει προγράμματος ή μόνον όταν είχε έμπνευση. "Γράφω μόνο όταν έχω έμπνευση", αποκρίθηκε. "Ευτυχώς, έχω έμπνευση κάθε πρωί στις εννέα ακριβώς"». Μεταξύ των κανόνων που δείχνουν τον επαγγελματία (π.χ. Πηγαίνουμε στη δουλειά κάθε μέρα, πηγαίνουμε ό,τι κι αν γίνει, κ.ο.κ.), ιδιαίτερη έμφαση δίνει σε ακόμη έναν κανόνα: Δεν ταυτιζόμαστε υπερβολικά με τη δουλειά μας. Οι εργαζόμενοι συνήθως ξέρουν πώς να προφυλαχτούν και έτσι δεν ταυτίζονται με το περιεχόμενο της δουλειάς τους, κάτι που κάνει ο καλλιτέχνης, με αποτέλεσμα συχνά να παραλύει. Φοβούμενος την αποτυχία, εμμένει στον ερασιτεχνισμό, αποφεύγοντας τη δημόσια έκθεση και κριτική. Ακόμη και η πραγματική αποτυχία, τονίζει ο συγγραφέας, είναι επαγγελματισμός. Επιπλέον «Ο επαγγελματίας αντιμετωπίζει τη δουλειά του ως χειροτεχνία, όχι ως τέχνη... επικεντρώνεται στην τεχνική». Και ακόμη, «γνωρίζει ότι ο φόβος δεν ξεπερνιέται ποτέ». Διάστικτη σε όλο το βιβλίο βρίσκεται και η αδυναμία των επίδοξων καλλιτεχνών να απομονώσουν την τέχνη τους από την υπόλοιπη ζωή τους και ο φόβος τους ότι η μοναχικότητα που χρειάζεται για να παραχθεί κάποιο έργο θα τους απομονώσει από την ομάδα (συγγενείς, φίλους, σινάφι, κ.λπ.).

Στο τελευταίο μέρος του βιβλίου ο συγγραφέας επικεντρώνεται σε αυτή τη δύναμη, που η λειτουργία της δεν έχει ακόμη βρεθεί από τον άνθρωπο και που διάφοροι ονομάζουν μούσα, άγγελο, ψυχή, πρόνοια, ταλέντο. Η πίστη του στον Θεό ή κάποια ανώτερη δύναμη κίνησης του κόσμου είναι σαφής και εκτίθεται μέσα από παραδείγματα από τον Ομηρο ώς τον Μπλέικ, αλλά και τις ανατολικές θρησκείες. Παράλληλα, εμφανίζεται και οπαδός της ψυχαναλυτικής άποψης του Γιουνγκ για το Εγώ και τον Εαυτό. Ταυτόχρονα, όμως, αποδεικνύεται και υπέρμαχος του «συν Αθηνά και χείρα κίνει», μια και σ' ολόκληρο το βιβλίο υπερθεματίζει τη συνεχή και αδιάκοπη δουλειά του συγγραφέα και διατείνεται ότι έτσι θα έρθει και η πρόνοια ή η μούσα. Καταλήγει, μάλιστα, επιλέγοντας ανάμεσα στον ιεραρχικό και χωρικό προσανατολισμό της ζωής του ανθρώπου, στον δεύτερο, που θεωρεί τον πλέον αρμόζοντα στη σημερινή εποχή.

Πολλά από τα στοιχεία που δίνονται στο βιβλίο είναι πολύ αμερικανικά. Ο επαγγελματισμός δύσκολα θα φροντίσει για τη βιοτή του έλληνα συγγραφέα, ωστόσο είναι ξεκάθαρο ότι και αυτός ο συλλογισμός προέρχεται από την αντίσταση. Είναι ελάχιστοι οι έλληνες συγγραφείς σοβαρής λογοτεχνίας που κατορθώνουν να ζήσουν από τα βιβλία τους, αλλά υπάρχουν. Ακόμη πιο δύσκολο είναι το να αναλαμβάνει κανείς μόνος του όλες τις ευθύνες για την προώθηση του έργου του, κάτι για το οποίο ο συγγραφέας προτείνει ειδικούς: ατζέντη, δικηγόρο, λογιστή. Ωστόσο, ακόμη και αυτό γίνεται από κάποιους συγγραφείς μας. Αν ο Λεωνίδας απάντησε στο ερώτημα ποια είναι η υπέρτατη πολεμική αρετή με το: «Η περιφρόνηση του θανάτου», ο Πρέσσφιλντ πιστεύει πως η υπέρτατη καλλιτεχνική αρετή είναι η περιφρόνηση της αποτυχίας.*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Σπουδή στις ανθρώπινες αντοχές
Από τον ρωσικό αγροτικό λαϊκισμό στον λαϊκισμό του Στάλιν
Μιμήσεις πράξεων σπουδαίων
Βιβλία σε στόματα λεόντων καθώς πέφτει η θερμοκρασία του σώματος
Το παράδειγμα του Ρούσσου
Ενα βιβλίο - φάρος δίπλα μας
Διαμάντια στη δίνη του χρόνου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη
Η αγάπη μου για τον Τσέχοφ
Κριτική βιβλίου
Σπουδή στις ανθρώπινες αντοχές
Από τον ρωσικό αγροτικό λαϊκισμό στον λαϊκισμό του Στάλιν
Μιμήσεις πράξεων σπουδαίων
Ο καλλιτέχνης ως πολεμιστής
Βιβλία σε στόματα λεόντων καθώς πέφτει η θερμοκρασία του σώματος
Το παράδειγμα του Ρούσσου
Ενα βιβλίο - φάρος δίπλα μας
Διαμάντια στη δίνη του χρόνου
Προδημοσίευση
Τα όνειρα του Πεσσόα δεν σαπίζουν
Η τρίτη ανάγνωση
Καθώς ψυχορραγώ
Από τις 4:00 στις 6:00
Η Θεία Κωμωδία στη μουσική
Ο ποιητής των μπλουζ
Άλλες ειδήσεις
Τι άλλο γράφεις τώρα;
Το σκιάχτρο
Νυχτερινά στον Καχριμάνη
Η Καίτη Ντάλη θυμάται τον Γιάννη Βαρβέρη
Θεσσαλονίκη - Χόλιγουντ - Αρης - Μαϊάμι
Η θλίψη ξεπουλάει πάντα, και τα πάντα