Έντυπη Έκδοση

Ο σκοτεινός φευγαλέος Σέξπιρ

Μια μπουκιά από μυαλά λαγού ζελέ ήταν η πρώτη γεύση του νεογέννητου Ουίλιαμ Σέξπιρ στο Στράτφορντ το 1564. Από τις πρώτες κιόλας παραγράφους του πολυσέλιδου «Σαίξπηρ-Η Βιογραφία» (εκδόσεις «Μικρή Αρκτος», μετάφραση Σπύρος Τσούγκος), ο Πίτερ Ακρόιντ δείχνει πόσο αποφασισμένος είναι να διηγηθεί, με αλλόκοτες λεπτομέρειες, τη ζωή του μεγάλου βάρδου ξεπερνώντας τον σκόπελο της έλλειψης συγκεκριμένων βιογραφικών στοιχείων.

Μπορεί ο Σέξπιρ να παραμένει ένα αίνιγμα, αλλά ο βρετανός συγγραφέας είναι αποφασισμένος να το αντιμετωπίσει, διαλύοντας προκαταλήψεις και βασιζόμενος περισσότερο στα ιστορικά ντοκουμέντα της εποχής του παρά στις προηγούμενες βιογραφίες του. Γι' αυτό και η μελέτη του μοιάζει περισσότερο με αστυνομική έρευνα, καθώς προχωράει αμφισβητώντας και επινοώντας νέες υποθέσεις παρά με τη συνηθισμένη διήγηση μιας ζωής.

Αλλωστε ο Σέξπιρ δεν ήταν ένας συνηθισμένος θεατρικός συγγραφέας. Γεννημένος σε μια εποχή που η Ελισάβετ Α', η «παρθένα βασίλισσα», βρισκόταν στον θρόνο της Αγγλίας, γιος ενός δημοτικού συμβούλου που ασχολούνταν με το εμπόριο, παντρεμένου με μια μεγαλύτερή του γυναίκα, στα είκοσί του εγκαταλείπει την επαρχία της Αγγλίας, τη σύζυγο και τα παιδιά, για να βρεθεί σε ένα Λονδίνο που είναι τότε ένα «θερμοκήπιο δραματουργικού αυτοσχεδιασμού και θεατρικών παραστάσεων».

Κατά τον Ακρόιντ, ο Σέξπιρ είναι ένα άξεστο αγροτόπαιδο μπροστά στους θεατρικούς συγγραφείς της εποχής του, όπως ο Κρίστοφερ Μαρλόου. Ολη η κάστα των συγγραφέων είναι «πανεπιστημιακής μόρφωσης, δραστήριοι, ριψοκίνδυνοι, μέθυσοι, ελευθεριάζοντες, απείθαρχοι». Πίνουν, ερωτεύονται, ξιφομαχούν και γράφουν έργα σε μια επιβλητική και θελκτική γλώσσα που ψυχαγωγεί το ετερόκλητο θεατρικό κοινό. Ο Σέξπιρ διαφέρει από όλους αυτούς. Η μόρφωσή του είναι ελλιπής, η σχέση του με το θέατρο είναι περιορισμένη στα έργα που έφερναν τα θεατρικά μπουλούκια στο Στράτφορντ, αλλά είναι πρώτα απ' όλα ηθοποιός. Σε αντίθεση με τους ομότεχνούς του, ξέρει το θέατρο από μέσα, έχει δοκιμάσει να γράψει ποίηση και είναι ικανός -όπως τον κατηγορούν- να «κλέβει» το έργο του Οβίδιου η του Πλούταρχου και να τους δίνει νέα πνοή.

Ο Πίτερ Ακρόιντ, βιογράφος του Οσκαρ Ουάιλντ, του Εντγκαρ Αλαν Πόε αλλά και του Καρόλου Ντίκενς, είναι μεθοδικός. Μπορεί να μην υπάρχουν στοιχεία για τη ζωή του Σέξπιρ, υπάρχουν όμως δεκάδες αναφορές για την καθημερινότητα στο Λονδίνο. Ετσι, ανάμεσα στις υποθέσεις για την πορεία του συγγραφέα, ο Ακρόιντ ξεστρατίζει, περιγράφοντας τις πόρνες και τους ζητιάνους, τους εμπόρους και τους αριστοκράτες, τους θιάσους στην υπηρεσία των ευγενών και τις σκηνές φτιαγμένες από δεμένα μεταξύ τους βαρέλια. Εκεί πάνω οι ηθοποιοί παρουσίαζαν τα ιστορικά «πατριωτικά» δράματα σε ένα πολύχρωμο πλήθος που καταβρόχθιζε φρούτα και μελόψωμο και τα ξέπλενε με μπίρα. Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, όπου ο μόνος κριτής για την επιτυχία ενός έργου ήταν οι αντιδράσεις του κοινού, ο Σέξπιρ ολοκλήρωσε τη συγγραφή τριάντα έξι έργων μέσα σε είκοσι πέντε χρόνια.

«Σίγουρα η ζωή του Σέξπιρ δεν πρέπει να ήταν τόσο ανιαρή» ήταν η σαρκαστική κριτική των «Times» στο βιβλίο του Ακρόιντ. Πραγματικά, ο Ακρόιντ δεν έχει πολλά να γράψει για τον ίδιο τον συγγραφέα, παρά μόνο ότι έπαιζε στο θέατρο και έγραφε σαν μανιακός, αφού κάθε θίασος ανέβαζε έξι διαφορετικά έργα μέσα σε μία εβδομάδα. Από την άλλη, όσα στοιχεία του λείπουν από τη ζωή του Σέξπιρ ο Ακρόιντ τα συμπληρώνει επιστρατεύοντας τη φαντασία του και προσθέτοντας τα κατάλληλα αποσπάσματα από τα έργα του. Ετσι, αυτή η βιογραφία δεν εξετάζει τον Σέξπιρ, αλλά μοιάζει με ένα ταξίδι στην εποχή της Ελισάβετ και τη μεταμόρφωση του θεάτρου.

«Ο μόνος βιογράφος του Σέξπιρ είναι ο ίδιος ο Σέξπιρ» σχολίαζε ο Εμερσον. Ακόμα και ο ίδιος ο Ακρόιντ ποτέ δεν υποστήριξε ότι έλυσε το αίνιγμα της ζωής του συγγραφέα. «Αν υπάρχει κάτι καινούριο σε αυτό το βιβλίο», σημειώνει, «είναι ότι παρουσιάζω τον Σέξπιρ ως έναν πρακτικό άνθρωπο. Ξεκίνησε ως ένας πεπειραμένος ηθοποιός και έγινε ο πρώτος επαγγελματίας θεατρικός συγγραφέας που αφουγκραζόταν τις επιθυμίες του κοινού και τις ακολουθούσε και συνέχισε ως θεατρικός επιχειρηματίας. Τα έργα του δεν οφείλουν τόσο πολλά στις προσωπικές του αναζητήσεις όσο στις επιταγές των καιρών του. Μόνο τον εικοστό αιώνα γεννήθηκε η ιδέα ότι ο εσωτερικός κόσμος ενός συγγραφέα είναι πιο σημαντικός από τις καταστάσεις γύρω του». Γι' αυτό και ο Ακρόιντ ασχολείται περισσότερο με την κοινωνία που γέννησε την ανάγκη να γραφεί ένας «Βασιλιάς Λιρ» ή ένας «Αμλετ».

«Το τέχνασμα να κάνεις ελκυστική μια ημι-βιογραφία σαν αυτήν», συνεχίζει, «είναι να δημιουργήσεις την αφηγηματική δύναμη, όχι να προσπαθήσεις να δημιουργήσεις τη δική σου εικόνα». Ετσι, αφού δεν μπορεί να αποκαλύψει κάτι νέο για τον Σέξπιρ, περιγράφει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δημιούργησε τα έργα του. Αυτά που έγραφε «με μέγιστη ταχύτητα και ένταση» και που «είχαν απαράμιλλη ποικιλία και τόλμη».

Κάπως έτσι το «Σαίξπηρ-Η Βιογραφία» μεταμορφώνεται σε ένα βιβλίο για τη μαγεία και τη δύναμη του θεάτρου· για τους θιάσους που, βαφτισμένοι με τα ονόματα των ευγενών, όργωναν τις συνοικίες του Λονδίνου και την αγγλική επαρχία για να παρουσιάσουν τα νεόκοπα έργα, έκθετοι στη «δικαιοσύνη του πλήθους»· για τους συγγραφείς που έγραφαν ακατάπαυστα μερόνυχτα για να τροφοδοτήσουν τους ηθοποιούς με νέα έργα. Και καταλήγει να είναι ένας φόρος τιμής σε έναν συγγραφέα που, παρά το γεγονός ότι όλοι γνωρίζουν το έργο του, ο ίδιος συνεχίζει να παραμένει «σκοτεινός και φευγαλέος». 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Λογοτεχνία
Κυνισμός για βραβειο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα
Η άλλη Ελλάδα
Τα δύσκολα βήματα του χορού
Το θέατρο των απόντων
Ταξιδευτές της μουσικής
Κλασικά περιφρονημένα
Διαβατήριο το τραγούδι
Ποια στρατηγική;
Οι δικοί μας στα ξένα ...
... Οι δικοί μας ξένοι
Τα Οσκαρ εκ των έσω
Εκλεκτοί των φεστιβάλ
Αφοσιωμένοι στα δημόσια κτίρια
Οι κορυφαίοι της διασποράς
Θέατρο
Μεθυσμένη «Θεία Κωμωδία»
Αρχαιολογία
Λεηλατώντας την Ιστορία
Λογοτεχνία
Κυνισμός για βραβειο
Ο σκοτεινός φευγαλέος Σέξπιρ