Έντυπη Έκδοση

ΛΕΙΨΟΙ-ΑΡΚΟΙ

Ακρίτες

Η επίσκεψη στα βόρεια νησάκια της Δωδεκανήσου είναι πραγματική απόλαυση της φύσης· θάλασσα, ήλιος, κολύμπι, βόλτες, εξαιρετικά φαγητά, αλλά και ζεστοί και χαμογελαστοί κάτοικοι. Ισως γιατί οι 700 ακρίτες των Λειψών και οι 40 των Αρκών ζουν έτσι την κάθε στιγμή της ζωής τους

Το καράβι προσεγγίζει με αργές κινήσεις το απάνεμο λιμάνι των Λειψών. Παιδικές φωνές ακούγονται. Οι ψαράδες λένε αστεία με την ντοπιολαλιά τους. Η ηρεμία διακρίνει τις κινήσεις όλων. Κανείς δεν πρόκειται να σε πάρει στο κατόπι φωνάζοντας για δωμάτια, ξενοδοχεία και τα άλλα σχετικά. Κάθε εικόνα τουριστικού προορισμού που έχει στο μυαλό του ο επισκέπτης εδώ σβήνεται. Ο χρόνος και η ουσία της ζωής αποκτούν ξεχωριστό νόημα. Το ίδιο και στο «μικρό αδερφάκι» των Λειψών, τους Αρκούς.

Η έννοια τουρισμός έχει αντικατασταθεί από τη «μεγάλη παρέα». Ο «τουρίστας-πελάτης» είναι ο φίλος που ήρθε να μας δει και να περάσουμε παρέα κάποιες μέρες.

Η επίσκεψη στα βόρεια αυτά νησάκια της Δωδεκανήσου είναι πραγματική απόλαυση της φύσης· θάλασσα, ήλιος, κολύμπι, βόλτες, εξαιρετικά φαγητά, αλλά και ζεστοί και χαμογελαστοί κάτοικοι. Ισως γιατί οι 700 ακρίτες των Λειψών και οι 40 των Αρκών ζουν έτσι την κάθε στιγμή της ζωής τους και δεν περιμένουν τους δύο μήνες του καλοκαιριού, όπως συμβαίνει αλλού.

Στην κεντρική πλατεία έρχονται οι μυρωδιές από τα ταβερνάκια. Κόσμος πάει κι έρχεται. Είναι φανερό ότι το νησί δεν περιμένει να ζήσει από τον τουρισμό. Νέες δόξες ζει η αμπελουργία, όπου στρέφονται όλο και περισσότεροι κάτοικοι. Χιλιάδες κλήματα φυτεύτηκαν τα τελευταία χρόνια. Ας μην ξεχνάμε ότι στη διάρκεια της ιταλικής κατοχής το νησί προμήθευε με τα κρασιά του το Βατικανό, για τη Θεία Κοινωνία. Υστερα από μια περίοδο μαρασμού η αμπελουργία γνωρίζει νέα άνθηση και οι Λειψιώτες το γλεντούν με τη Γιορτή του Κρασιού τον Αύγουστο. Η ποικιλία που ξεχωρίζει είναι το κόκκινο λιαστό. Αλλά και όλο και περισσότερα λιόδεντρα σκεπάζουν τους γυμνούς λόφους.

Σταθερή είναι η συμβολή της κτηνοτροφίας, ενώ σημαντικός είναι και ο στόλος των καϊκιών της παράκτιας αλιείας. Τα θαλασσινά και τα ψάρια καταναλώνονται στις ταβέρνες ή πωλούνται στην Πάτμο και τη Λέρο. Κάθε ταβέρνα στο νησί έχει ένα κοντάρι για να στεγνώνουν τα χταπόδια.

Στις πλατείες και το λιμάνι τρέχουν και φωνάζουν τα παιδιά. Στους Λειψούς ζουν 30 πολύτεκνες οικογένειες και συνολικά 130 παιδιά που πάνε σε Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο. Ο θεσμός του ολοήμερου σχολείου εφαρμόστηκε πειραματικά εδώ πριν γίνει πράξη από το υπουργείο Παιδείας. Τα παιδιά των Λειψών ταξιδεύουν στην Ευρώπη μέσα από το πρόγραμμα «Κομένιους».

Υπάρχουν αθλητικά σωματεία, πρόσκοποι και φιλαρμονική. Το νησί διαθέτει και βιβλιοθήκη, που ονομάζεται «Οδυσσέας Ελύτης» και κτίστηκε με πρωτοβουλία της UNESCO.

«Εχουμε ετοιμάσει την κοινωνία των 365 ημερών», λέει με χαμόγελο ο Μπενέτος Σπύρου, δήμαρχος τα... τελευταία 23 χρόνια στους Λειψούς.

Το δημαρχείο είναι στο κέντρο του οικισμού, έτσι όποιος πολίτης θέλει να θέσει ένα ζήτημα, απλώς περνάει και το θέτει. «Εδώ πολίτες μαριονέτες δεν έχουμε», λένε με καμάρι. Επίσης δεν υπάρχει η μανία του κτισίματος, όπως, δυστυχώς, σε άλλα νησιά. Κάθε άδεια οικοδομής περνάει από πολλά κόσκινα για να εκδοθεί.

Τα αυτοκίνητα είναι λιγοστά, τα μηχανάκια περισσότερα. Ετσι κι αλλιώς το νησί είναι μικρό και μπορεί να το γυρίσει κανείς και με τα πόδια, που λέει ο λόγος, ή με το λεωφορειάκι του δήμου. Πάνω απ' όλα όμως αξίζει ο περίπλους του με βάρκες ή ναυλωμένα σκάφη.

Τα 16 τετραγωνικά χιλιόμετρα των Λειψών περικλείονται από περίπου 35 χιλιόμετρα υπέροχων ακτών. Στα πέριξ του νησιού υπάρχουν 24 βραχονησίδες και έξι μεγάλοι βράχοι που κρύβουν θαλάσσια σπήλαια. Οι πιο ξακουστές παραλίες είναι ο όρμος της Κατσαδιάς με το γοητευτικό νησάκι στην είσοδό του, η Κισαριά, το Μονοδένδρι, ο Ξηρόκαμπος, το Τουρκόμνημα, η βοτσαλωτή Χοχλακούρα και ο Πλατύς Γιαλός με την ψιλή λευκή άμμο και τα γαλαζοπράσινα νερά. Υπάρχουν όμως και οι απόκρημνες και ερημικές παραλίες, επισκέψιμες μόνο από τη θάλασσα. Στις οργανωμένες παραλίες υπάρχουν ταβερνάκια και καφενεία.

Ο οικισμός βρίσκεται στο μέσον περίπου του νησιού, στο βάθος του ομώνυμου απάνεμου κόλπου. Τα λευκά σπιτάκια με τα γαλάζια πορτοπαράθυρα σκαρφαλώνουν συμμετρικά στο λόφο γύρω από το λιμάνι. Στο κέντρο δεσπόζει μεγαλοπρεπής ο ναός του Αγ. Ιωάννη του Θεολόγου, με τον γαλάζιο τρούλο του και τα δύο καμπαναριά. Οπως όλα τα νησιά της Δωδεκανήσου, οι Λειψοί, ή η Λειψώ όπως το λένε οι γεροντότεροι, είναι γεμάτοι από εκκλησίες και μοναστήρια, και όπως λένε, κάθε οικογένεια έχει το «δικό» της εκκλησάκι. Η σπουδαιότερη ίσως είναι η εκκλησία της Παναγίας του Χάρου, που χτίστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα. Το ξακουστό πανηγύρι της, στα Εννιάμερα της Παναγίας (23 Αυγούστου), κρατάει τρεις μέρες και πολλοί Λειψιώτες όπου και αν βρίσκονται γυρίζουν για να το γλεντήσουν.

Η μοίρα των Λειψών είναι στενά συνδεδεμένη με την Πάτμο και τη Μονή του Αγ. Ιωάννη, στην οποία ανήκε μέχρι τα οθωμανικά χρόνια. Μια ιδέα για τη μεγάλη ιστορία της περιοχής ο επισκέπτης θα πάρει στο Νικηφόρειο Εκκλησιαστικό Μουσείο, που στεγάζεται στο κτήριο του δημαρχείου. Εδώ φιλοξενείται η Αρχαιολογική Συλλογή με αγγεία και επιγραφές σε πλάκες και στήλες της κλασικής, της ελληνιστικής και της χριστιανικής εποχής. Ακόμη, υπάρχουν πολλά εκκλησιαστικά και λαογραφικά εκθέματα. Στη νοτιοανατολική άκρη του οικισμού υπάρχουν τα ερείπια της Αρχαίας Ακρόπολης, ενώ στην περιοχή Κουσέλιο υπάρχουν μνημεία παλαιοχριστιανικής περιόδου.

Οι θρύλοι λένε ότι εδώ βρίσκεται η μυθική Ωγυγία, το νησί που διαφέντευε η Καλυψώ. Σήμερα οι κάτοικοι έχουν δημιουργήσει τη δική τους ατμόσφαιρα, γλυκιά και ήρεμη.

Επίσημα το νησί έχει 450 κλίνες και ανεπίσημα άλλες τόσες. Ολες είναι μικρές μονάδες, πανσιόν και ενοικιαζόμενα δωμάτια, που δένουν αρμονικά με τον περιβάλλοντα χώρο.

Στην πλατεία του οικισμού υπάρχουν μπακάλικα, φούρνοι με ξύλα, ταβερνάκια, ουζερί και καφενεία που καλωσορίζουν τον πεινασμένο ταξιδιώτη. Φρέσκο ψάρι, σπιτικό φαΐ, ντόπια μεζεδάκια και ζαρζαβατικά, αλλά και γλυκά σε τιμές προσιτές. Οι σπεσιαλιτέ τους: παραδοσιακή μυζήθρα από γιδίσιο γάλα και θαλασσινό νερό, φαβαδοκεφτέδες, κουλούρες, τηγανόπιτες, καλαμάρια με μαύρο πιλάφι. Για επιδόρπιο, γλυκό του κουταλιού ντοματάκι, μέλι θυμαρίσιο και σύκα ξερά.

Πιο τυχεροί είναι όσοι θα πετύχουν γάμο στο νησί ή θα το επισκεφτούν στα τέλη του Αυγούστου, με τα μεγάλα πανηγύρια της Παναγιάς του Χάρου, αλλά και αμέσως μετά το πανηγύρι του Κλήδονα. Είναι μια σημαντική γιορτή προς τιμήν του Ιωάννη του Θερμαστή. Οι κάτοικοι ανάβουν φωτιές, οι κοπέλες φέρνουν το «αμίλητο νερό» στην πλατεία. Ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι με τραγούδια και χορό.

Ο επισκέπτης των Λειψών δεν μπορεί παρά να κάνει την ημερήσια εκδρομή του στο γειτονικό νησάκι Αρκούς ή Αρκιούς. Μια εκδρομή που οι περισσότεροι επαναλαμβάνουν και δύο και τρεις φορές. Γιατί η άγρια ομορφιά του δεν χορταίνεται σε μία μέρα. Για όποιον θέλει να μείνει περισσότερο, υπάρχουν ενοικιαζόμενα δωμάτια, αλλά θα πρέπει να έχει κάνει κράτηση. Το νησί μπορεί να... αντέξει μέχρι 50 επισκέπτες.

Εδώ το κλίμα αλλάζει. Η ανθρώπινη παρουσία είναι περιορισμένη. Τα λιγοστά του σπίτια είναι αραδιασμένα μπροστά στο μικρό λιμάνι. Ολη η ζωή περιστρέφεται γύρω από αυτό. Τα παραδοσιακά καφενεδάκια λειτουργούν και ως ταβερνάκια.

Το νησί ανήκει διοικητικά στο Δήμο Πάτμου και οι κάτοικοί του ασχολούνται με την αλιεία και την κτηνοτροφία. Στο νησί υπάρχει Δημοτικό Σχολείο, με 3 μαθητές.

Δεν φτάνει που το μικρό νησί είναι απομονωμένο, έχει και την ακατανίκητη ελληνική γραφειοκρατία να αντιμετωπίσει. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ακινήτων του νησιού παραμένει θολό, καθώς εμπλέκονται ο Δήμος Πάτμου, η Μονή του Αγ. Ιωάννη, ιδιωτικά συμφέροντα, ενώ η νομαρχία προσπαθεί να βάλει κάποια τάξη. Για τα έκτακτα περιστατικά πάντως, υπάρχει ένα μικρό ελικοδρόμιο με αυτόματο φωτισμό για προσγειώσεις και απογειώσεις ακόμα και τη νύχτα.

Παρά το μικρό του μέγεθος, το νησί έχει εντυπωσιακή πανίδα και χλωρίδα. Είναι γεμάτο με χαρουπιές, αμυγδαλιές, αρμυρίκια, σκίνους, θυμάρι. Τα είδη της πανίδας είναι αγριοκάτσικα, λαγοί, καλικατσούδες, κουρούνες, κουκουβάγιες και αιγαιόγλαροι. Κατά καιρούς το επισκέπτονται επιστήμονες για να μελετήσουν τα σπάνια είδη.

Το ψάρι στην περιοχή αφθονεί και είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί επισκέπτες κουβαλούν σύνεργα ψαρέματος μαζί τους. Οι ακρογιαλιές είναι μοναδικές. Το νησί έχει τρεις εκκλησίες, την Παναγία την Παντάνασσα, τους Αγίους Αναργύρους και τον Σωτήρα.

Οι λιγοστοί και ηρωικοί κάτοικοι αντιμετωπίζουν καλόκαρδα και με το ίδιο καθαρό βλέμμα και τον φτωχό τουρίστα με το σλίπινγκ μπαγκ, αλλά και τον πλούσιο που θα αράξει με το σκάφος του στο λιμανάκι τους. Ολο το χρόνο ασχολούνται αποκλειστικά με το ψάρεμα και την κτηνοτροφία, ενώ Ιούλιο και Αύγουστο ασχολούνται και με τους επισκέπτες τους. Το νησί καλύπτει τις ενεργειακές του ανάγκες αποκλειστικά με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μέσω μίας φωτοβολταϊκής μονάδας, στα δυτικά του οικισμού.

Οι πραγματικοί «άρχοντες» του τουρισμού στα νησιά αυτά είναι οι βαρκάρηδες και οι καϊκτσήδες, που σε μεταφέρουν σε απόκρημνες και μακρινές παραλίες. Ολες είναι όμορφες και ξεχωριστές. Και η επιλογή, δύσκολη. Η βασίλισσα όμως των Αρκών είναι τα Τηγανάκια. Περικυκλωμένη από βράχους και βραχονησίδες, θυμίζει τη γαλάζια λίμνη της ομώνυμης ταινίας. Τα τιρκουάζ νερά της, η λευκή άμμος και τα βοτσαλάκια της δημιουργούν ένα όνειρο. Οχι, δεν θα δείτε την Μπρουκ Σιλντς να βγαίνει από τα νερά, αλλά πολλά αγόρια και κορίτσια, που έχουν μάθει γι' αυτήν από το Διαδίκτυο.

Από τον οικισμό και το λιμάνι χρειάζεται περίπου μισή ώρα ποδαρόδρομος. Μέσα από ασβεστολιθικά μονοπάτια και σχίνα και ακολουθώντας τις πινακίδες, φτάνεις στον παράδεισο. Για τους λιγότερο αθλητικούς τύπους υπάρχει και ο ευκολότερος δρόμος, με το καραβάκι. Κάποιοι, βλέποντας το γαλάζιο κρύσταλλο των νερών, δεν αντέχουν να περιμένουν και βουτούν πάνω από τα καραβάκια, παρά τις γκρίνιες των βαρκάρηδων.

Στους απέναντι βράχους και βραχονησίδες υπάρχουν θαλασσινές σπηλιές, όπου φωλιάζει μικρός αριθμός από φώκιες μονάχους-μονάχους. Οι ντόπιοι ψαράδες τις σέβονται και δεν πλησιάζουν κοντά. Λένε πως τις ήσυχες νύχτες με φεγγάρι, ακούνε το θρήνο τους.

Ο οινοερευνητής Γιώργος Μακρής προτείνει:

Τρία πειραματικά εμφιαλωμένα κρασιά θα βρείτε στους Λειψούς από τους κυρίους Μ. Βάβουλα, Ν. Γρύλλη και Κ. Παραδείση αντιστοίχως, όπως φαίνονται στη φωτογραφία από αριστερά προς δεξιά.

Πειραματικά διότι βρίσκονται και οι τρεις ένα βήμα πριν από την απόκτηση επίσημης άδειας εμφιάλωσης και καθώς συνδέονται με συγγενικές και φιλικές σχέσεις, ετοιμάζονται να κατασκευάσουν από κοινού το πρώτο σύγχρονο οινοποιείο στο νησί.

Τα κρασιά τους μεταφέρουν στο σήμερα τη μακρά οινική ιστορία και παράδοση των Λειψών, χαρακτηριστικό της οποίας είναι ότι, επί ιταλικής κατοχής, το γνωστό ως «άναμμα» κρασί του νησιού τροφοδοτούσε το Βατικανό, όπως αποδεικνύουν αρχειακά έγγραφα. Είναι ερυθρό γλυκό και προέρχεται από την ποικιλία φωκιανό, που στους Λειψούς καλλιεργείται σχεδόν αποκλειστικά. Ανάλογα με τον καιρό, τα σταφύλια μετά τον τρύγο λιάζονται πάνω - κάτω μια βδομάδα, χάνουν νερό και τα σάκχαρα συμπυκνώνονται. Ετσι, κατά την αλκοολική ζύμωση, οι ζυμομύκητες εξοντώνονται από το αλκοόλ που οι ίδιοι παράγουν, πριν καταφέρουν να μετατρέψουν όλα τα σάκχαρα. Οσα απομένουν δίνουν στο κρασί τη γλυκιά γεύση του.

Στην οικονομία των Λειψών το αμπέλι και το κρασί παίζουν μεγάλο ρόλο και με πρωτοβουλία του δήμου το νησί έχει ενταχθεί στην Ενωση Οινοποιητικών Πόλεων της Ευρώπης, η δε γιορτή κρασιού γίνεται στις 10 Αυγούστου και κρατά 3 ημέρες. Η ποσότητα που παράγεται σήμερα από περίπου 15.000 κλήματα σε 50 στρ. δεν επαρκεί για τις ανάγκες του νησιού και των επισκεπτών του. Στα σχέδια είναι η αύξηση της έκτασης των αμπελιών, παραμένοντας στην ποικιλία φωκιανό και στο ερυθρό γλυκό κρασί.

η συνταγή

Πατατάτο

Οπως σε όλα τα νησιά του Αιγαίου, έτσι και στους Λειψούς, δημοφιλέστερο έδεσμα δεν είναι κάποιο ψαρικό αλλά το κατσίκι.

Στα νησιά, τα κατσίκια μεγαλώνουν ελεύθερα και τρέφονται με τα άγρια χόρτα και βότανα της νησιωτικής χλωρίδας, που δίνει στο κρέας τους χαρακτηριστική γεύση και νοστιμιά. Στις γιορτές και κυρίως το Πάσχα το κατσίκι γίνεται γεμιστό.

Κοκκινιστό συνοδευμένο με πατάτες λέγεται στα περισσότερα νησιά «πατατάτο» και σε πολλές περιπτώσεις, μαγειρεμένο σε μεγάλες ποσότητες σε καζάνια, προσφέρεται δωρεάν στα πανηγύρια.

Υλικά (για 4 με 6 μερίδες):

2 κιλά κατσικίσιο κρέας κομμένο σε μερίδες, πλυμένο καλά και στραγγισμένο

1,5 κιλό πατάτες καθαρισμένες και χοντροκομμένες (κυδωνάτες)

2 ξερά κρεμμύδια μέτρια

4 σκελίδες σκόρδο

3 μέτριες ντομάτες ώριμες και ξεσποριασμένες

1 ποτήρι κρασιού κόκκινο κρασί

1 φλιτζάνι τσαγιού ελαιόλαδο

2 κουταλιές σούπας πελτέ

Αλάτι, πιπέρι, μπαχάρι, δάφνη, κανέλα

Εκτέλεση:

Σε βαθύ τηγάνι βάζουμε το λάδι και τσιγαρίζουμε ελαφρά τις πατάτες τις οποίες κρατάμε στην άκρη και κατόπιν τσιγαρίζουμε το κρέας. Στη συνέχεια ετοιμάζουμε τη σάλτσα τσιγαρίζοντας στο λάδι του τηγανιού τα κρεμμύδια και τα σκόρδα ψιλοκομμένα. Σβήνουμε με το κρασί, προσθέτουμε τις ντομάτες πολτοποιημένες και τον πελτέ και αφήνουμε να πάρουν μια βράση. Βάζουμε το κρέας στον πάτο μιας κατσαρόλας κι από πάνω τοποθετούμε τις πατάτες. Προσθέτουμε αλάτι, πιπέρι και τα άλλα μπαχαρικά, περιχύνουμε με τη σάλτσα και προσθέτουμε λίγο νερό, ίσα για να σκεπαστούν τα υλικά. Βράζουμε 1,5 με 2 ώρες μέχρι το κρέας να είναι έτοιμο. Για να μη λιώσουν οι πατάτες, αποφεύγουμε να ανακατέψουμε το φαγητό.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ταξίδι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Ταξίδι της έντυπης έκδοσης
Άλλες ειδήσεις
Ακρίτες