Έντυπη Έκδοση

Ριάλιτι επιστήμες

Μεταξύ του λαδιού από σκόρδο, της φραπελιάς και της κάψουλας από ντομάτα, το λάιφ στάιλ τα τελευταία χρόνια έχει τρέξει εκατομμύρια έτη φωτός. Η επιστήμη, πάλι, αρκέστηκε στο σημειωτόν. Ισως γιατί το μάρκετινγκ αποδείχτηκε παντοδύναμο στους καιρούς μας που η αγορά έχει καλύψει τις ιδεολογίες και ο «νταϊρέκτορ» των πωλήσεων τους καθοδηγητές των ονείρων...

Τα συλλογικά μας όνειρα ιχνηλατούν πλέον ευαίσθητοι... αφεντάδες, αυστηρά τυποποιημένοι στις γνώσεις τους, ιδιαίτερα καχύποπτοι στις επιθυμίες μας και -ω του θαύματος- μας έπιασαν και πάλι στον ύπνο.

Αφού μας έπεισαν ότι δεν υπάρχουν ανθρώπινες σχέσεις αλλά μόνον ισχυρά «κονέ», μας οδηγούν τον καθένα μόνο του στη χώρα της σύγχυσης, που περιλαμβάνει συνταγολόγιο τι πρέπει να τρώμε, πώς να ξεκουραζόμαστε, πότε να κοιμόμαστε, τι να θέλουμε, τι να αποφεύγουμε, τι να κάνουμε... Προς το παρόν, γιατί σε λιγάκι έρχεται άλλος Μωυσής, με διαφορετικές πλάκες, με άλλες εντολές, αρκετές φορές εκ διαμέτρου αντίθετες με τις προηγούμενες. Κι εκεί που ψάχνουμε τον κήπο της Εδέμ βρισκόμαστε κατευθείαν στον Πύργο της Βαβέλ... Ποτέ άλλοτε τέτοια και τόση σύγχυση: τρώτε λαχανικά, είναι υγιεινά· μην τρώτε, έχουν φυτοφάρμακα· αποφεύγετε τον ήλιο, θα πάθετε καρκίνο· μην αποφεύγετε τον ήλιο, θα πάθετε ραχίτιδα· μην τρώτε αβγά, ανεβάζουν τη χοληστερίνη· τρώτε αβγά, είναι η πλήρης τροφή κ.ο.κ.

Ψάξαμε την οδό της αλήθειας μέσα σε αυτό τον ορυμαγδό των πληροφοριών, γνωρίζοντας από πρώτο χέρι ότι ούτε τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης είναι αθώα σε αυτή τη συγχορδία της αποπληροφόρησης. Καταλάβαμε επίσης ότι ορισμένοι επιστήμονες είναι ευάλωτοι στην αξία της σκοπιμότητας και κάποιοι άλλοι διδάσκουν την ηθική από καθέδρας, πουλώντας ταυτόχρονα την αυθεντία της γνώσης τους...

Ποια είναι η λύση: Οι «ειδήσεις» αυτές να μη συναντούν ανθρώπους υποταγμένους στους φόβους τους, αγχωμένους για τη ζωή τους. Ειδικά τώρα που όλοι γνωρίζουμε πως όλα έχουν μια τιμή, τα ντιλ της αλήθειας δεν είναι μονοσήμαντα. Ανακαλύψτε τα με πυξίδα το μυαλό και την κρίση σας... κι όχι με όσα ακούτε ή όσα διαβάζετε...

«Το 99% έχει διαψευστεί - υπάρχει εμπορευματοποίηση»

Η είδηση ήταν εντυπωσιακή: «Επιστήμονες ανακάλυψαν ότι το κόκκινο κρασί επιβραδύνει τη γήρανση».

Γεγονός απόλυτα αληθές αν είστε ποντίκι! Αλλά ακόμα και αν υποθέσουμε ότι ισχύει και για τους ανθρώπους, τα ευεργετικά αποτελέσματα θα φανούν μόνο αν πίνετε οκτώ λίτρα ημερησίως, πράγμα που σύντομα εγγυάται κίρρωση του ήπατος. Γιατί λοιπόν κατακλυζόμαστε σε καθημερινή βάση από ειδήσεις πρώιμης ελπίδας; Ειδήσεις που μερικές φορές είναι και αντιφατικές, μια και η κατανάλωση κάποιας ουσίας (π.χ. καφές) τη μια φορά κάνει καλό και την άλλη κακό. Το θέμα είναι τελικά οικονομικό και μπορώ να διακρίνω τουλάχιστον δύο πλευρές που συνεργάζονται αρμονικά για την «παραπλάνηση» του κοινού. Δεν εννοώ βέβαια τους οινοποιούς ή τους παραγωγούς καφέ.

Από τη μια πλευρά είμαστε εμείς οι επιστήμονες που δυστυχώς έχουμε πια μπει σε μια λογική εμπορευματοποίησης της επιστήμης. Προκειμένου να έχουμε τύχη στη χρηματοδότηση της έρευνάς μας, στην εξέλιξή μας και οτιδήποτε άλλο αφορά την καριέρα μας και τη θέση μας στην κοινωνία, διοχετεύουμε στα ΜΜΕ τα πραγματικά μεν, πρώιμα δε επιστημονικά μας επιτεύγματα, τονίζοντας βέβαια και τις πιθανές μελλοντικές τους εφαρμογές. Από την άλλη, έρχεται ο αποδέκτης δημοσιογράφος που, ακολουθώντας και αυτός τις ανάγκες για μια εύπεπτη εμπορική είδηση, προχωρά σε μια αντιστροφή, όπου υπερτονίζονται οι ανύπαρκτες εφαρμογές και υποβαθμίζονται τα επιστημονικά δεδομένα. Εντυπωσιακό δε είναι το γεγονός ότι ενώ το 99% τέτοιων ειδήσεων έχει διαψευστεί, αντί αυτό να δρα περιοριστικά, αντίθετα οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερες υπερβολές. Δυστυχώς, μια τέτοια διαχείριση της ελπίδας εξισώνει τους επιστήμονες με τους πολιτικούς. Παρ' όλα αυτά οφείλω να τονίσω ότι χάρη στην έρευνα έχει βελτιωθεί σημαντικά η ποιότητα της ζωής μας. Ειδικά στον τομέα της υγείας η πρόοδος είναι θεαματική. Πάρτε για παράδειγμα τη νέα γρίπη Η1Ν1 που είναι και επίκαιρη.

Πριν από λίγα χρόνια θα ήταν επιστημονική φαντασία να λέγαμε ότι έχουμε τη δυνατότητα παρασκευής εμβολίου μέσα σε 6-9 μήνες από την εκδήλωσή της. Αυτό κανείς δεν το σχολίασε γιατί θεωρείται δεδομένο. Ετσι λοιπόν και όταν η έρευνα που γίνεται για τη γήρανση τελικά οδηγήσει σε γηρατειά με ποιότητα και αξιοπρέπεια, αυτό θα θεωρείται δεδομένο, δεν θα αποτελεί είδηση και άρα θα είναι κάτι πραγματικά σημαντικό.

* Δ/ντης Κέντρου Βιολογίας Συστημάτων, Ιδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών

Η περίπτωση της «φραπελιάς»

Τα αντιοξειδωτικά της ελιάς -αφού αυτά διαχωρίστηκαν από τις άλλες ουσίες που περιέχουν τα φύλλα της ελιάς (και μόνον αυτά)- έχει δειχθεί με την έρευνα ότι συμβάλλουν στην προστασία από καρδιοπάθειες, από φλεγμονές, αλλεργίες κ.ά., καθώς επίσης και ότι όταν προστεθούν σε άλλα έλαια βελτιώνουν τις ιδιότητές τους, όπως π.χ. η αντοχή στην οξείδωση, στο τηγάνισμα κ.α.».

Ν. Ανδρικόπουλος Ν. Ανδρικόπουλος Με αφορμή την περίπτωση της «φραπελιάς», που απασχόλησε δυσμενώς το πανελλήνιο, ο Νικόλαος Ανδρικόπουλος, καθηγητής Βιοχημείας - Χημείας Τροφίμων στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, μιλά στην Ε».

- Κύριε καθηγητά, έχετε δημοσιοποιήσει έρευνα για τα φύλλα της ελιάς, τα οποία είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά. Πριν από μερικούς μήνες, το πανελλήνιο μιλούσε εντελώς απαξιωτικά για το θέμα με αφορμή τη «φραπελιά». Πώς το σχολιάζετε;

«Τα φύλλα της ελιάς είναι πράγματι πλούσια σε αντιοξειδωτικά, και ειδικότερα σε μια ουσία που ονομάζεται ολευρωπαΐνη. Τα αντιοξειδωτικά αυτά και ειδικότερα η ολευρωπαΐνη έχει δειχθεί ότι έχουν ευεργετικές ιδιότητες για την υγεία του ανθρώπου. Οι έρευνες αυτές έχουν γίνει σε εργαστήρια του εξωτερικού, αλλά και στο δικό μας εργαστήριο. Επίσης, είναι γνωστό ότι πριν από λίγο καιρό τα τηλεοπτικά κανάλια και οι εφημερίδες ασχολήθηκαν με το θέμα της "φραπελιάς". Η διαφορά μεταξύ της "φραπελιάς" και των αντιοξειδωτικών που υπάρχουν στα φύλλα της ελιάς είναι με απλά λόγια η ακόλουθη: Οταν παρασκευάζουμε το ρόφημα "φραπελιά", αυτό γίνεται με την τοποθέτηση φύλλων ελιάς και νερού σε ένα μίξερ ή μπλέντερ και με ανάδευση σπάνε τα φύλλα της ελιάς και ο χυμός τους αναμιγνύεται με το νερό. Με τον τρόπο αυτό, όλες οι ουσίες που περιέχονται στα φύλλα της ελιάς περνάνε στο ρόφημα. Ομως μέσα στο σύνολο των ουσιών αυτών, όπου περιέχεται και μεγάλο μέρος αντιοξειδωτικών, περιέχονται και άλλες ουσίες, των οποίων δεν γνωρίζουμε τη δράση στον οργανισμό του ανθρώπου, π.χ. δεν γνωρίζουμε αν υπάρχουν και τοξικές ουσίες».

- Πρέπει οι επιστήμονες να κάνουν υπεραπλουστευμένες και εκλαϊκευμένες, όπως η παραπάνω, ανακοινώσεις γύρω από θέματα που αφορούν τη δημόσια υγεία;

«Ασφαλώς και δεν πρέπει να γίνονται τέτοιες ανακοινώσεις γιατί έστω και αν υπάρχει δήλωση του τύπου "ενδεχομένως" και "μετά μακροχρόνια χρήση", οι ακροατές και οι αναγνώστες συνήθως δεν τη λαμβάνουν υπόψη και το μήνυμα που μένει είναι αυτό της αρχικής ανακοίνωσης».

- Πότε είναι αξιόπιστα τα αποτελέσματα μιας έρευνας;

«Υπάρχουν κανόνες που πρέπει να ακολουθεί μια επιστημονική έρευνα και αυτοί οι κανόνες ελέγχονται πάντοτε από την επιστημονική επιτροπή του επιστημονικού περιοδικού που δημοσιεύει την έρευνα. Πρέπει όμως να τονιστεί ότι υπάρχουν πολλά "σκαλοπάτια" στη μελέτη ενός θέματος, όπως π.χ. έρευνα στο εργαστήριο, έρευνα σε πειραματόζωα, έρευνα στους ανθρώπους. Τ' αποτελέσματα της έρευνας στο εργαστήριο ή στα πειραματόζωα δεν προϋποθέτουν ότι αυτά έχουν εφαρμογή και στους ανθρώπους».

- Μήπως θα έπρεπε να υπάρχει ειδικός επιστημονικός Τύπος για τέτοια θέματα;

«Σε συνέχεια και της προηγούμενης απάντησης, θα ήταν καλό όταν αναφερόμαστε σε θέματα δημόσιας υγείας να υπήρχε πράγματι ένας "ειδικός επιστημονικός Τύπος", που θα καθόριζε ότι για τέτοιου είδους ανακοινώσεις υπήρχαν αποτελέσματα και για τα τρία παραπάνω "σκαλοπάτια", με έμφαση στην τεκμηρίωση για την έρευνα στον άνθρωπο. Π.χ. για τα αντιοξειδωτικά των φύλλων της ελιάς, τα οποία σημειωτέον υπάρχουν τα ίδια και στην ελιά και στο ελαιόλαδο, έχει γίνει έρευνα και στο εργαστήριο και σε πειραματόζωα και στους ανθρώπους, και έτσι μπορούμε να μιλάμε για την ευεργετική τους δράση».

- Ο καταναλωτής-αναγνώστης πώς πρέπει να συμπεριφέρεται απέναντι σε τέτοια δημοσιεύματα;

«Ο καταναλωτής-αναγνώστης πρέπει να είναι πάντοτε επιφυλακτικός σε αποφθέγματα για τη δημόσια υγεία, είτε θετικά είναι αυτά είτε αρνητικά, γιατί υπάρχει και ένα 4ο "σκαλοπάτι" της έρευνας, που είναι αυτό της Επιδημιολογίας και της Στατιστικής Ανάλυσης. Π.χ. δεν είναι αρκετό να δείξουμε ότι σε μία ομάδα 10-20 εθελοντών-ανθρώπων τα αντιοξειδωτικά αυτά έχουν ευεργετική δράση, αλλά αυτό πρέπει να επιβεβαιωθεί και σε μεγάλους πληθυσμούς και σε βάθος χρόνου».

- Η έρευνα ποτέ δεν σταματά, το ίδιο και τα νέα στοιχεία της. Τι πρέπει να σταματήσει για να μην τρελαθεί ο κόσμος;

«Η έρευνα είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με την εξέλιξη της επιστήμης. Για ένα συγκεκριμένο θέμα (π.χ. για τα αντιοξειδωτικά) γίνεται έρευνα σε πολλά εργαστήρια σε όλο τον κόσμο. Τ' αποτελέσματα των επιμέρους αυτών ερευνών μπορεί να δημοσιεύονται (ή/και όχι) ως ενιαίο σύνολο στα λεγόμενα άρθρα ανασκόπησης. Καλό θα είναι να λαμβάνονται υπόψη τα συμπεράσματα από αυτά τα άρθρα ανασκόπησης και να μην προτρέχουμε στ' αποτελέσματα μιας επιμέρους έρευνας. Επίσης, πρέπει να ελέγχεται και ο τρόπος παρουσίασης των αποτελεσμάτων μιας έρευνας από τα ΜΜΕ. Δηλαδή, πρέπει ν' αποφεύγονται οι υπερβολές και ν' ακολουθείται μια πιο επιφυλακτική στάση. Το ίδιο επιφυλακτικός πρέπει να είναι και ο καταναλωτής και να λαμβάνει σοβαρά υπόψη μόνο τις ανακοινώσεις των επίσημων και θεσμοθετημένων φορέων».

«Ταρίφα 5.000 ευρώ αν ο γιατρός αναφέρει ένα φάρμακο»

Ο Γιάννης Παπαδόπουλος δεν είναι ένας γιατρός που μασάει τα λόγια του, το αντίθετο μάλιστα. Τολμάει εδώ και χρόνια να μιλάει ξεκάθαρα -κατέχοντας μάλιστα τον τίτλο του τέως αναπληρωτή καθηγητή της Ιατρικής Σχολής Αθηνών- για τα μαύρα φεγγάρια... του ιατρικού επαγγέλματος.

Εδώ, σε μία εκ βαθέων εξομολόγηση για τις ηθελημένα στοχευμένες πλάνες της επιστήμης ή αλλιώς για τους απατεώνες της αλήθειας...

Γιατί τόσο συχνά διαβάζουμε συμπεράσματα επιστημονικών μελετών που αναιρούν το ένα το άλλο, ή απλώς αλληλοσυγκρούονται με αποτέλεσμα όλοι εμείς οι απλοί «ιθαγενείς» να μην καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει και τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε;

«Δεν είναι κατ' ανάγκη κακό να αντικρούονται οι επιστημονικές απόψεις σε ένα θέμα, αντίθετα θα 'λεγα αυτός είναι ο δρόμος για να φτάσει κανείς στην αλήθεια. Ομως στην προκειμένη περίπτωση δεν πρόκειται για επιστημονική διαφωνία. Πρόκειται για εξαπάτηση που γίνεται ευρέως και διεθνώς.

» Δημοσιεύονται σκόπιμα λανθασμένα αποτελέσματα στα περιοδικά διότι έτσι κάποιοι επιστήμονες κάνουν καριέρα. Σε όλο τον κόσμο κάθε χρόνο υπάρχει σωρεία ανακλήσεων εργασιών, αφού κατόπιν αποδεικνύεται ότι τα στοιχεία τους ήταν πλαστά. Σήμερα όλα τα μεγάλα και καθιερωμένα επιστημονικά περιοδικά για να σου δημοσιεύσουν μελέτη, σου ζητούν να υπογράψεις υπεύθυνη δήλωση ότι δεν έχεις οποιαδήποτε σχέση με φαρμακευτική εταιρεία, διότι έχουν πάθει στο παρελθόν μεγάλες γκάφες. Πρόσφατα γράφτηκε στο "Σπίγκελ" για τον φυσικό που είχε δημοσιεύσει πρωτότυπη έρευνα και κατόπιν αποκαλύφθηκε ότι τόσο τα στοιχεία όσο και τα αποτελέσματα ήταν κατά... φαντασίαν.

» Δεν πρέπει βέβαια να ξεχνάμε ότι επιστήμη είναι η προσωρινή αλήθεια, όμως εδώ μιλάμε για εργασίες που πραγματοποιούνται κατά συρροή και χωρίς έρμα. Στην Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας τα τελευταία 20 χρόνια έχουν ανακληθεί 280 φάρμακα. Από αυτά το 54% -κάτι περισσότερο από ένα στα δύο- ανακλήθηκαν 20 χρόνια μετά την πρώτη τους κυκλοφορία, και όταν είχαν πρωτοπαρουσιαστεί έγιναν διθυραμβικές μελέτες που υπερθεμάτιζαν την ύπαρξή τους.

» Ενα γαλλικό επιστημονικό περιοδικό πραγματοποίησε ένα πολύ έξυπνο πείραμα. Πήρε παλαιές μελέτες που είχαν δημοσιευτεί στο περιοδικό τους, άλλαξαν τον τίτλο, το όνομα του συγγραφέως, τη σειρά των αποτελεσμάτων και τα έστειλαν ως καινούργιες εργασίες. Ούτε σε ένα δεν κατάλαβαν πως επρόκειτο για τα ίδια πράγματα. Τα αντιμετώπισαν ως βαρύγδουπες ανακοινώσεις».

Στα συνέδρια τι γίνεται;

«Εκεί συχνά βλέπουμε αρκετούς επιστήμονες να μην εμφανίζονται να κάνουν τις ανακοινώσεις τους. Αυτό δεν είναι κάτι αθώο. Υπάρχουν επιστήμονες που στέλνουν φανταστικά ευρήματα σε μελέτες, απλώς και μόνον για να μπουν στις περιλήψεις των πρακτικών του συνεδρίου. Αυτό θα το χρησιμοποιήσουν στη συνέχεια στο βιογραφικό τους. Την ημέρα της ανακοίνωσης όμως δεν τολμούν να έρθουν διότι φοβούνται μήπως τους υποβάλουν ερωτήσεις από το ακροατήριο και φανεί η γύμνια τους. Ετσι απλώς... απουσιάζουν. Θα μου πείτε εκείνοι που αποδέχονται τις ανακοινώσεις αυτές στο συνέδριο δεν έχουν ευθύνη; Γίνονται όμως καθημερινά τόσα συνέδρια, συχνά δεν διαβάζεται προσεκτικά το υλικό και κάποιοι κάνουν καριέρα μέσω φανταστικών ανακοινώσεων που κανείς δεν καταλαβαίνει ότι είναι φανταστικές. Μετά υπάρχει και η συναλλαγή, η διαφθορά. Στην Ελλάδα ισχύει ταρίφα 5.000 ευρώ αν ο γιατρός στη μελέτη του αναφέρει τρεις φορές το όνομα συγκεκριμένου φαρμάκου. Προσωπικά, βγαίνοντας από την αίθουσα συνεδρίου άκουσα συνάδελφο να λέει σε εκπρόσωπο φαρμακευτικής εταιρείας "το άκουσες ότι το είπα, εε!".

Δεν δημοσιεύονται αποτελέσματα ερευνών που δεν είναι ευχάριστα, αυτά δεν ενδιαφέρουν, αφού μόνον οι επιτυχίες σε φάρμακα και μεθόδους μπορούν να αξιοποιηθούν εμπορικά. Για την καλτσιτονίνη ας πούμε, δαπανήθηκαν τεράστια ποσά από τα ασφαλιστικά ταμεία, μέχρι να καταλάβουμε ότι είναι παντελώς άχρηστη στην Ιταλία έχει αποσυρθεί. Κάποιοι όμως με αυτές τις μελέτες έγιναν καθηγητές, απέκτησαν φήμη, χρήματα πατεντάροντας και προωθώντας το τίποτα».

Τι πρέπει να γίνει κατά τη γνώμη σας;

«Πρέπει να βγάλουμε από τον νέο γιατρό τον φόβο, να μπορεί ελεύθερα να αμφισβητήσει την αυθεντία του καθηγητή, να μάθει να ερευνά, να βρίσκει λάθη στα δεδομένα και να έχει το θάρρος της γνώμης του. Εδώ όσοι αμφισβητούν γίνονται τα μαύρα πρόβατα, τους βαφτίζουν άχρηστους κι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εξέλιξή τους όταν κοντράρουν τα καθιερωμένα. Ετσι όμως δεν προχωράει η επιστήμη.

» Πρέπει επίσης να μειωθούν τα συνέδρια, δεν είναι δυνατόν να γίνονται τόσα πολλά και να είναι όλα καλά. Εχουμε υπερπληθώρα συνεδρίων, με εργασίες που υποβάλλονται χωρίς να ελέγχονται ενδελεχώς κι αρκετές από αυτές είναι χαμηλής ποιότητας.

» Δεν πρέπει να πιστεύει κανείς σε όλες αυτές τις "λάιφ στάιλ" συμβουλές με τα θαυματουργά μαρούλια, ρόδα και μπρόκολα· είναι ηλίθιες "κατασκευές". Δεν έχει αποδειχτεί από αυτά τίποτε ποτέ.

» Ο γιατρός πρέπει να χρησιμοποιεί στους αρρώστους του φάρμακα που βρίσκονται στην κυκλοφορία τουλάχιστον πέντε χρόνια και έχουν δοκιμαστεί, διότι τα πρώτα πέντε χρόνια παρακολουθείται και μετριέται η απόδοσή τους.

» Πρέπει, τέλος, να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα ο θεσμός του οικογενειακού γιατρού. Κάθε οικογένεια θα είχε έτσι έναν γιατρό που τον εμπιστεύεται».

«Να υπάρχουν κανόνες πριν προταθεί κάτι στο κοινωνικό σύνολο»

Συχνά στις εφημερίδες και στα περιοδικά ανακοινώνονται ευρήματα τα οποία δημοσιεύτηκαν σε επιστημονικά περιοδικά.

Αντ. Τριχοπούλου Αντ. Τριχοπούλου Χωρίς να αμφισβητείται η εγκυρότητα των δημοσιεύσεων αυτών, θα πρέπει να επισημανθεί ότι κάθε πόρισμα μελέτης πριν υιοθετηθεί ως «καθημερινή πρακτική» από το ευρύ κοινό θα πρέπει να έχει επιβεβαιωθεί και από άλλα ερευνητικά κέντρα. Η αναζήτηση της αλήθειας μέσω της επιστημονικής έρευνας είναι μια μακρά και επίπονη διαδικασία και υπάγεται σε κανόνες οι οποίοι περιληπτικά θα μπορούσαν να είναι οι εξής: Σε ποιο επιστημονικό περιοδικό δημοσιεύτηκε η έρευνα; Τι επίπεδο εγκυρότητας έχει το περιοδικό; Πώς χρηματοδοτήθηκε η έρευνα; Υποστηρίχθηκαν τα ευρήματα από άλλες ερευνητικές ομάδες; Υπάρχουν βιοϊατρικές ενδείξεις;

Ολα τα παραπάνω θα πρέπει να συνεκτιμώνται πριν προταθεί στο κοινωνικό σύνολο το α' ή β' προϊόν ή η γ' ή δ' στάση ζωής.

Η προσέγγιση αυτή συμβάλλει στην κατοχύρωση της αξιοπιστίας και στην αποφυγή παραπλάνησης του κοινού.

* Καθηγήτρια Διατροφής και Προληπτικής Ιατρικής, Ιατρική Σχολή Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

10 επιστημονικά «είπαν-ξείπαν»

1 Ηλιοθεραπεία

ΕΛΕΓΑΝ

Εκτός από εγκαύματα, πανάδες και φωτογήρανση, η υπερβολική έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει ακόμη και καρκίνο του δέρματος.

ΛΕΝΕ

Η καλύτερη προστασία κατά του καρκίνου είναι η αύξηση στον οργανισμό των επιπέδων της βιταμίνης D, της βιταμίνης που συντίθεται από την έκθεση του δέρματος στον ήλιο. Πρέπει να φροντίζουμε να μας «βλέπει» ο ήλιος έστω και για 15 λεπτά την ημέρα, συμβουλεύουν στην επιθεώρηση «Χρονικά Επιδημιολογίας» ο καθηγητής Σέντρικ Γκάρλαντ και συνάδελφοί του από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο.

2 Κρασί

Ενα με δύο ποτηράκια κόκκινο κρασί την ημέρα ενισχύουν τα επίπεδα των λιιπαρών οξέων ω-3 του οργανισμού μας σύμφωνα με Ιταλούς ειδικούς του Καθολικού Πανεπιστημίου του Καμπομπάσο. Δύο ποτηράκια κρασάκι την ημέρα τις πέτρες στην χολή κάνουν πέρα, σύμφωνα με τους ειδικούς του Πανεπιστημίου East Anglia.

Ακόμη κι ένα ποτηράκι κρασί την ημέρα αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων τύπων καρκίνου κατά 168 %, υποστηρίζουν ειδικοί του Γαλλικού Ινστιτούτου για τον Καρκίνο (INCA).

3 Ασπιρίνη

Θαυματουργό χάπι η ασπιρίνη, είναι ικανή να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου του Βίγκο στην Ισπανία.

Μπορεί να μειώνει τις πιθανότητες καρδιακών επεισοδίων, όμως η ασπιρίνη αυξάνει τον κίνδυνο στομαχικής αιμοραγγίας, προειδοποιούν τώρα Βρετανοί ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

4 Ντομάτα

Μετά-ανάλυση 21 μελετών, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Cancer Epidemiology Biomarkers and Prevention» επιβεβαιώνει ότι η κατανάλωση ντομάτας, και ειδικότερα μαγειρεμένης ντομάτας, παρέχει αυξημένη προστασία έναντι του καρκίνου του προστάτη.

Βρετανοί επιστήμονες εταιρείας βιοτεχνολογίας του Πανεπιστημίου Κέμπριτζ παρασκεύασαν με ουσία από ντομάτες μια κάψουλα που, εφόσον λαμβάνεται καθημερινά, είναι αποτελεσματική στην πρόληψη καρδιακών νόσων και εγκεφαλικών.

5 Δίαιτες

Οι δίαιτες - εξπρές αλλά και η κραιπάλη στο φαγητό μπορεί να μειώσουν το προσδοκώμενο όριο ζωής, υποστηρίζουν Σκοτσέζοι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Γλασκόβης στο επιστημονικό έντυπο «Proceedings of the Royal Society».

Σύμφωνα με έρευνα που έγινε στο Πανεπιστήμιο Ταφτς της Μασαχουσέτης, οι δίαιτες - αστραπή μπορεί στην πραγματικότητα να λειτουργούν καλύτερα απ'ό,τι η αργή απώλεια βάρους.

6 Αβγά

Τα αποφεύγουμε λόγω της μεγάλης τους περιεκτικότητας σε χοληστερίνη (ο κρόκος του αβγού περιέχει 215 mg χοληστερίνης, τη στιγμή που η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη είναι τα 300 mg). Από την άλλη μεριά, όμως, το αβγό είναι θρεπτικότατο. Παρέχει πρωτεϊνες υψηλής βιολογικής αξίας και είναι μία πολύ καλή πηγή σεληνίοιυ, ιωδίου και βιταμίνης Β2 (ριβοφλαβίνης).

Τα αβγά δεν ανεβάζουν τη χοληστερίνη μας, βεβαιώνουν ειδικού του Βρετανικού Ιδρυματος για τη Διατροφή (British Nutrition Foundation - BNF) οι οποίοι διαπίστωσαν ότι η συχνή κατανάλωση αβγού όχι μόνο δεν αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων αλλά είναι άκρως ασφαλής.

7 Ζάχαρη

«Ρίξτε στον καφέ σας κάτι πέρα από τύψεις», είναι το σλόγκαν της νέας «φυσικής» γλυκαντικής ουσίας της αμερικανικής Cargill Inc. Σύμφωνα με ανακοίνωση της Αμερικανικής Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), η κατανάλωση του εκχυλίσματος του βοτάνου είναι ασφαλής.

Τα προϊόντα που διαφημίζονται ως «light» τελικά δεν είναι τόσο διαιτητικά όσο παρουσιάζονται. Στο βρετανικό περιοδικό Which, με βάση τους ειδικούς, οι θεωρούμενες πιο υγιεινές εκδοχές τροφίμων οι οποίες έχουν δήθεν λιγότερα λιπαρά, νάτριο, σάκχαρα και φυσικά χαμηλότερη θερμιδική αξία, πολλές φορές συγκεντρώνουν ακόμη υψηλότερα επίπεδα από τα κανονικά προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά.

8 Βήχας

Αν υποφέρετε από έναν ενοχλητικό βήχα, κόψτε σε ροδέλες 3 πράσα και βάλτε τα να βράσουν καλά, με λίγο νερό. Οταν μαλακώσουν, σουρώστε τα και αναμίξτε τα καλά με 2 κουταλιές μέλι μέχρι να σχηματιστεί μια πάστα.

Αν το παιδί σας βασανίζεται από βήχα, δώστε του να πιει 1 κουταλάκι του γλυκού χυμό από φρέσκο, ώριμο ανανά περίπου κάθε 2 ώρες. Το ένζυμο βρομελίνη, που περιέχει ο ανανάς, έχει ισχυρή αντιφλεγμονώδη και αποσυμφορητική δράση.

9 Αντικαταθλιπτικά

Στον περιορισμό των συμπτωμάτων της κατάθλιψης βοηθά σημαντικά το βαλσαμόχορτο, σύμφωνα με δημοσίευμα της επιστημονικής επιθεώρησης «Cochrane Library».

Το αλάτι είναι αντικαταθλιπτικό, «ανεβάζει» τη διάθεση και ίσως γι'αυτό κάνουμε συχνά κατάχρησή του, βάσει ερευνητών του Πανεπιστημίου της Αϊοβα.

10 Υπνος

Ο ύπνος αδυνατίζει. Το μυστικό της κομψότητας ίσως τελικά να κρύβεται σε κάτι τόσο απλό όσο ένας καλός νυχτερινός ύπνος, εκτιμούν Ευρωπαϊοι επιστήμονες.

Ο ύπνος καθαρίζει το μυαλό. Σύμφωνα με μελέτη των ειδικών της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον στο Σεντ Λούις, κατά τη διάρκεια του ύπνου ο εγκέφαλος «ξεφορτώνεται» όλες τις άχρηστες πληροφορίες τις οποίες είχε «φορτωθεί» κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Τα πανεπιστήμια να είναι διάμεσος

Στην εποχή μας, η έρευνα δεν φαίνεται πλέον να είναι καταγραφή της αλήθειας μόνο, αλλά και υπόθεση που διαμορφώνεται μέσα στην κοινωνία υπό την πίεση κοινωνικών επιταγών.

Ετσι, αν μια κοινωνική μερίδα πείσει την κοινωνία να αναπτύξει τον τάδε τομέα, φαίνεται πως μπορεί να δημιουργήσει ανάπτυξη του συγκεκριμένου τομέα και όχι ενός άλλου. Παραδείγματος χάριν, ακούμε να προβάλλεται το ότι θα βρεθεί το φάρμακο για την παχυσαρκία, προκαλώντας το ευρύ κοινό να πιστέψει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα στο να τρώει κανείς και είναι παχύσαρκος, μιας και η επιστήμη θα κάνει το θαύμα της. Σε αντίθετη περίπτωση, θα μπορούσε να αναπτυχθεί ο τομέας της πρόληψης, ο οποίος θα μείωνε θεαματικά τα ποσοστά παχυσαρκίας, κάτι που στη δεδομένη κοινωνία που ζούμε δεν συμβαίνει.

Ενα άλλο παράδειγμα είναι η μανία ανάπτυξης των επιστημών της ζωής, όπως η μοριακή βιολογία, που έχουν στόχο τη διερεύνηση των μυστικών του κυττάρου, με σκοπό τη δημιουργία νέων φαρμάκων, καλύτερων τροφίμων κ.λπ. Ομως όλα αυτά, έστω και αν αποκαλυφθούν, ενδεχομένως να μην έχουν αξία σε ένα περιβάλλον που δεν θα είναι βιώσιμο από τον άνθρωπο. Επομένως, οποιαδήποτε τεχνολογική πρόοδος δεν μπορεί να είναι ξεκομμένη από τη συζήτηση για το περιβάλλον όπου ζούμε.

Η επιστήμη, βέβαια, λειτουργεί σαν μια τεράστια βιομηχανία παραγωγής γνώσεων αλλά και λύσεων στα προβλήματα της ανθρωπότητας και κάτι τέτοιο δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση. Αρκετές φορές όμως βρίσκεται τόσο αποκομμένη από τις ανάγκες της κοινωνίας, ώστε η κοινωνία -εμείς όλοι δηλαδή- να μη βλέπει να ωφελείται από τις ιδέες και τα προϊόντα που η επιστήμη παράγει. Αλλες φορές πάλι, είναι οι πολιτικοί που δεν κατανοούν τις αλλαγές που η επιστήμη επιφέρει (κάτι πολύ συχνό, ειδικά στην πατρίδα μας), αλλά επιμένουν σε παρωχημένες και ζημιογόνες πρακτικές. Θέλοντας να κλείσουν αυτό το χάσμα, οι σημαντικότεροι μηχανικοί (όλων των επιστημονικών κλάδων) του κόσμου συναντήθηκαν τον περασμένο χρόνο στη Βοστόνη, σε ένα συνέδριο που διοργάνωσε το περιοδικό Science σε συνεργασία με την Αμερικανική Ακαδημία Μηχανικής. Το συνέδριο προσδιόρισε τις 14 σημαντικότερες προκλήσεις για την επιστήμη, των οποίων οι λύσεις -διά της έρευνας- θα μπορούσαν να βελτιώσουν θεαματικά τη ζωή μας. Σύμφωνα με άρθρο των «Financial Times», το εύρος των στόχων αυτών κυμαίνεται από την κατασκευή αποτελεσματικότερων φαρμάκων ώς την παραγωγή οικονομικής αλλά και «καθαρής» ηλιακής ενέργειας.

Δ. Κουρέτας Δ. Κουρέτας Ο πρώτος και κύριος στόχος που αναδείχθηκε από τις συζητήσεις αφορά τη βιώσιμη και αειφόρο ανάπτυξη διά της προστασίας του περιβάλλοντος. Δύο ακόμα στόχοι από τους 14 αφορούν την ηλιακή ενέργεια. Εμμέσως στην πρώτη περίπτωση, μέσω της πυρηνικής σύντηξης, που προσπαθεί να προσομοιώσει τη διαδικασία παραγωγής ενέργειας, όπως αυτή συμβαίνει στην επιφάνεια του Ηλιου, και άμεσα στη δεύτερη περίπτωση, μέσω της ανάπτυξης τεχνολογίας για την αποτελεσματική συλλογή της ηλιακής ενέργειας που φτάνει στη Γη. «Χρειάζεται να αναπτύξουμε τεχνολογίες που θα μας επιτρέπουν να εκμεταλλευόμαστε μόλις το 1/10.000 του ηλιακού φωτός που φτάνει στη Γη για να καλύψουμε το 100% των αναγκών όλης της ανθρωπότητας στον πλανήτη» είπε στη συνάντηση ο Ray Kurzweil. Κάτι τέτοιο φαίνεται πως μπορεί να γίνει εφικτό με τη δημιουργία νέων φωτοβολταϊκών συλλεκτών ηλιακής ενέργειας αλλά και νέων κυψελών αποθήκευσής της, που θα προκύψουν από τις εφαρμογές της νανοτεχνολογίας και θα οδηγήσουν σε ένα αποκεντρωμένο μοντέλο παραγωγής και διάθεσής της.

Για το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα μέχρι στιγμής, την υπερθέρμανση του πλανήτη, η λύση που φαίνεται να προκρίνουν οι επιστήμονες ως αποτελεσματικότερη είναι η αποθήκευση κάτω από το έδαφος των ρύπων που προκύπτουν από την εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα, ώστε να επαναρρυθμιστεί ο φυσικός του κύκλος. Λιγότερο γνωστό στο ευρύ κοινό παραμένει το τεράστιο πρόβλημα που δημιουργείται από την επίδραση των δραστηριοτήτων μας στο φυσικό κύκλο του αζώτου στον πλανήτη. «Στην προσπάθειά μας να καταστήσουμε πιο γόνιμα τα εδάφη του πλανήτη, τα εμπλουτίζουμε με μέταλλα που υπεραυξάνουν τη βιολογική παραγωγή αζώτου που απελευθερώνεται από τα εδάφη, στην ατμόσφαιρα του πλανήτη», εξήγησε ο Robert Socolow, καθηγητής του Πρίνστον.

Θεωρώ ότι στη χώρα μας έχει έρθει η κατάλληλη στιγμή, ώστε τα πανεπιστήμια να παίξουν το ρόλο του συντονιστή ανάμεσα στις επιστημονικές ανακαλύψεις και στη μεταφορά τους με εκλαϊκευτικό τρόπο στο ευρύ κοινό. Το κέρδος θα υπάρξει και από τις δυό πλευρές. Και οι επιστήμονες θα βοηθηθούν να κάνουν καλύτερη έρευνα ακούγοντας τις αγωνίες της κοινωνίας, αλλά και το ευρύ κοινό μαθαίνοντας την επιστημονική πρόοδο από τους επιστήμονες και συζητώντας θα βοηθηθεί να επαναπροσδιορίσει ενδεχομένως κάποιες προτεραιότητές του και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής του.

*Καθηγητής Τμήματος Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Να ενημερώνουν τους πολίτες οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές

Ο καταναλωτής κάθε μέρα κατακλύζεται από πλήθος πληροφοριών: το λυκοπένιο στην ντομάτα έχει πιθανές αντικαρκινικές ιδιότητες, το εμφιαλωμένο νερό ίσως και να προκαλεί ορμονικές διαταραχές, ενώ τα ψάρια ή τα λαχανικά της τάδε περιοχής είναι γεμάτα βαρέα μέταλλα.

Γ. Ζαμπετάκης Γ. Ζαμπετάκης Οι πληροφορίες αυτές έρχονται με καταιγιστικό ρυθμό και μερικές από αυτές είναι ακόμα και αντικρουόμενες. Πώς μπορεί να τις αξιολογήσει ο καταναλωτής; Πώς μπορεί η επιστημονική πληροφορία να ταξιδέψει από τα χημικά και τα βιολογικά εργαστήρια στο πιάτο μας χωρίς να παραμορφωθεί;

Το ερώτημα φαίνεται απλό, αλλά μόνο τέτοιο δεν είναι. Σήμερα, η ασφάλεια των τροφίμων απασχολεί ερευνητικά όλο και πιο πολλούς επιστήμονες. Αυτοί οι επιστήμονες χρειάζονται χρηματοδότηση. Αν λείπει η κρατική χρηματοδότηση, η μόνη λύση είναι η διαφήμιση μέσω των ΜΜΕ, με την ελπίδα προσέλκυσης ιδιωτικών χρηματοδοτών. Ετσι αρκετές μελέτες για την ασφάλεια και τη διατροφική αξία των τροφίμων γίνονται και με αυτόν το σκοπό: πώς να εξασφαλιστούν ερευνητικά κονδύλια. Και εδώ μπαίνει και το άλλο ερώτημα-πρόβλημα: ο χρηματοδότης μπορεί να επέμβει στα ερευνητικά αποτελέσματα;

Ο καταναλωτής μένει ακόμα πιο απροστάτευτος. Κι όμως, λύσεις υπάρχουν. Μια λύση που ακολουθείται σε αρκετές χώρες στο εξωτερικό είναι ο συμβουλευτικός ρόλος που έχουν οι εκεί ελεγκτικές αρχές για τα τρόφιμα. Για παράδειγμα, στην Αγγλία ή στις ΗΠΑ, ο εκεί ΕΦΕΤ (FSA και FDA, αντίστοιχα) συντάσσει σε τακτά χρονικά διαστήματα εγχειρίδια σχετικά με την ασφάλεια ή τη διατροφική αξία συγκεκριμένων τροφίμων. Τα κείμενα αυτά είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο κι έτσι ο καταναλωτής έχει άμεση και δωρεάν πρόσβαση σε χρήσιμες και απαραίτητες πληροφορίες. Εφτασε η ώρα να γίνει κάτι ανάλογο και στη χώρα μας. Η δράση αυτή πρέπει να είναι προληπτική και ενημερωτική, διότι ένας ενημερωμένος καταναλωτής μπορεί να επιλέγει πιο ασφαλή και ωφέλιμα τρόφιμα. Αν μας ενδιαφέρει σοβαρά το θέμα της διατροφής στη χώρα μας, με τα πιο υψηλά ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας στην Ευρώπη, πρέπει να φτιάξουμε τέτοια φυλλάδια αλλά και αντίστοιχα βιβλία, που θα διδάσκονται τα παιδιά από την πρώτη τάξη στο Δημοτικό. Τα παιδιά το χρειάζονται, εμείς το θέλουμε όμως;

* Επίκουρος καθηγητής Χημείας Τροφίμων και Lead Auditor (HACCP, ISO), Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Φάκελος
Άλλα θέματα στην κατηγορία Ελλάδα της έντυπης έκδοσης
Μετανάστες - Άσυλο
«Σκούπα» και στη δεύτερη ευκαιρία
«Οχι στα πογκρόμ»
Συνέντευξη: Πατήρ Προκόπιος
«Η αδιαφορία της Πολιτείας έβγαλε τους ανθρώπους στον δρόμο»
Τζαμί και μουσουλμανικό νεκροταφείο
Επιφυλάξεις μουσουλμάνων για τις νέες κυβερνητικές ανακοινώσεις
Γρίπη των χοίρων
Εγρήγορση και μέτρα για τη νέα γρίπη
12 τα κρούσματα
«Ερχεται» εμβόλιο το φθινόπωρο
Φάκελος: Νόμπελ... του αέρα
Ριάλιτι επιστήμες
Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών
Το ΕΚΚΕ και το σούπερ-μάρκετ της έρευνας
Εκδήλωση ΕΚΚΕ
Φεστιβάλ Athens Pride
Με σημαία την υπερηφάνεια
Άλλες ειδήσεις
Φωτιά σε Κάρπαθο - συνελήφθη 14χρονος για Πάρνηθα
1.500 τόνοι σκουπίδια στους δρόμους
Απέλυσαν παιδαγωγό