Έντυπη Έκδοση

Εθνικό μυθιστόρημα

Υπάρχει σήμερα στην Ελλάδα χώρος για ένα εθνικό μυθιστόρημα;

Ο Ιερώνυμος Πολλάτος γεννήθηκε στην Κεφαλλονιά το 1949 και δημοσίευσε το τρίτο του βιβλίο, «Ο σκοτεινός κύριος του Βέρτεκοπ» (εκδ. Το Ροδακιό), πέρυσι, στα εξήντα του. Το μυθιστόρημα χωρίζεται σε τέσσερα μέρη και διασχίζει σχεδόν ολόκληρη την τελευταία 50ετία. Το πρώτο βραδυπορεί με αποκόμματα εφημερίδων για το σεισμό του 1953 στη Ζάκυνθο, μέσα από τα οποία ανασυντίθεται αχνά το μετεμφυλιακό πολιτικό κλίμα, ενώ κάποιοι ήρωες είναι αληθινά πρόσωπα της φιλολογίας μας. Εκεί, στην ομάδα των φοιτητών που μελετούν και διασώζουν τα χειρόγραφα του Σολωμού, συναντάμε και τον πρωταγωνιστή, τον Στάθη, που παρορμητικά κλέβει μια από τις σελίδες του ποιητή. Και τότε αρχίζει το δεύτερο μέρος, στα μέσα της στρατιωτικής δικτατορίας (1970), και το βιβλίο παίρνει φωτιά.

Η αρχική ακαμψία, που γεννούν τα ντοκουμέντα και το στεγνό πραγματολογικό υλικό, αλλά και ο εμβαπτισμός της πρόζας στη δεξαμενή της σολωμικής ποίησης, δίνει τη θέση της στην αριστοφανική σάτιρα ή μάλλον στο γελοιογραφικό πορτρέτο. Η Σκύδρα της Δυτικής Μακεδονίας, όπου υπηρετεί ως φιλόλογος ο Στάθης, ταράσσεται από την αναγραφή αντεθνικών συνθημάτων στους τοίχους της, που δεν είναι παρά στίχοι του εθνικού μας ποιητή. Οπως και οι άλλοι στίχοι του, που τους απαγγέλλουν μαθητές του σχολείου δυναμιτίζοντας τη γιορτή της 25ης Μαρτίου, σε φέρνουν σε αμηχανία. Πώς είναι δυνατόν να ηχούν όντως σαν αντιδικτατορικά συνθήματα; Κι όμως. Γύρω γύρω χαλασμός, γενικευμένη υποκρισία και γελοιότητα, και στη μέση το κλεμμένο χειρόγραφο του δημιουργού των «Ελεύθερων πολιορκημένων», η σολωμική ποίηση και η αγωνία του Στάθη να ευθυγραμμίσει τη ζωή του με την ουσία της. Αυτά τα στοιχεία κατορθώνουν να συνοψίσουν το πνεύμα που επικρατούσε στη χούντα των συνταγματαρχών, πιστότερα κι από πενήντα τόμους εφημερίδων.

Ο Πολλάτος φλερτάρει και με το υπερφυσικό, έστω με τη λογοτεχνία του φανταστικού, εν μέρει πρόκειται για μια ιστορία μυστηρίου, όπως αρμόζει σε έναν γνήσιο επίγονο του Σολωμού. Ομως, οι ρεαλιστικοί τόνοι κυριαρχούν και το τρίτο μέρος μεταβάλλεται σε εσωτερικό μονόλογο, όπου ο πρωταγωνιστής, τις μέρες του «βρώμικου '89», σημειώνει στο ημερόλογιό του (εν είδει γράμματος στον γιο του): «Κερατάδες, δεν είναι αυτή η Ελλάδα. Την Ελλάδα μου την έχω κλειδωμένη. Δεν θα μπορέσουν να μπούνε. Δεν θα βρουν ποτέ τα κλειδιά». Αναδιπλωμένος στον εαυτό του, ο Στάθης θλίβεται για την παρακμή που τον περιβάλλει, για τον ξεπεσμό της ουσίας της σολωμικής ποίησης μέσα στην κοινωνία, για τον εκφυλισμό της εθνικής συνείδησης. Κι όλ' αυτά πίσω από τις γραμμές, κρυφά και μυστικά, χωρίς μεγαλοστομίες και κραυγαλέες τοποθετήσεις, με μισόλογα και υπαινιγμούς. Οχι μόνο επειδή ένα αληθινά εθνικό μυθιστόρημα δεν χρειάζεται να ουρλιάζει για το τι είναι (όπως κάνει, π.χ., αυτό εδώ το κείμενο), αλλά και γιατί ζούμε σε καιρούς παγκοσμιοποίησης και αφελληνισμού.

Στο τέταρτο μέρος, η ιστορία ολοκληρώνεται μέσα από τα μάτια του γιου του ήρωα. Ο Στάθης έχει πια χαθεί στην πυκνή ομίχλη της γεροντικής άνοιας και το κλεμμένο σολωμικό χειρόγραφο είναι άχρηστο, τόσο για τον ίδιο και για τον γιο του που είναι γιάπης, όσο και για ολόκληρη τη νεοελληνική κοινωνία. Οι γελοιογραφικοί τόνοι του δεύτερου μέρους (επί χούντας), αντικαθίστανται εδώ από μια πικρή σαρκαστική διάθεση, που κάνει επίδειξη κυνισμού, όπως και η εποχή μας. Υπό τους ήχους και τους στίχους ενός σαχλού τραγουδιού της Αννας Βίσση, αντί της σολωμικής ποίησης και αντί του εθνικού μας ύμνου, η αυλαία πέφτει. Και η απάντηση στο ερώτημα της αρχής είναι, όχι, δεν υπάρχει χώρος για ένα εθνικό μυθιστόρημα στην Ελλάδα σήμερα. «Ο σκοτεινός κύριος του Βέρτεκοπ» έχει για θέμα αυτή την απάντηση. Η δε άγνοια που του επιφυλάξαμε (έναν χρόνο τώρα, κάτι λίγα μόνο έχουν γραφτεί), αυτή την απάντηση επιβεβαιώνει. Μόνο μια κρίση μάς σώζει.

Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι πεζογράφος.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Καπναπαγόρευση
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Τζαζ και λαϊκή παράδοση
Οι αγαπημένοι των djs
Βγείτε στο «Προαύλιο»
Η πρώτη των Aerosmith
Ανθρωποι-ορχήστρα
Ντοκουμέντο
Η άγνωστη όπερα του Μάνου
Θερινό σινεμά
Σάμαλι τέλος, τώρα μοχίτο
Προσφορά «Κ.Ε.»
Αγωνία διά χειρός Χίτσκοκ
Ντοκιμαντέρ
Ενας Ελληνας στο Πράσινο Ακρωτήρι
Θέατρο
«Moroloja» της Τροίας
Ιστορίες εκτός ορίων
Δίψα για εξουσία
Μουσείο Περιβάλλοντος
Ενα μουσείο για τη Στυμφαλία
Έκθεση
Φωτογραφίζοντας ερήμην
«Οδός Πανός»
Αφιερωμένα εξαιρετικά
Το ποδόσφαιρο στην τέχνη
Η τέχνη παίζει μπάλα
Βιβλίο
Ταξίδι στην ενηλικίωση
Η σκοτεινή Ευρώπη
Το χάρισμα που έγινε εφιάλτης
Το τάνγκο της βαρβαρότητας