Έντυπη Έκδοση

Επαναστατικές παραδόσεις

Murray Bookchin

Η τρίτη επανάσταση

Λαϊκά κινήματα στην επαναστατική εποχή

μτφρ.: Μαρίνος Σαρηγιάννης

εκδ. Αλεξάνδρεια, 2009, τόμος 1

σ. 503, 35 ευρώ

Ο Μάρεϊν Μπούκτσιν (1921-2006) -κορυφαίος στοχαστής αλλά και ακτιβιστής του αναρχισμού, του κομμουναλισμού και της κοινωνικής οικολογίας- στο τελευταίο τετράτομο έργο του, κατέθεσε την ιστορία των επαναστατικών κινημάτων που εκδηλώθηκαν στην Ευρώπη και την Αμερική κατά τους νεότερους χρόνους, ιδωμένη μέσα από το πρίσμα της ελευθεριακής δυναμικής τους. Πρωτότυπη όσο και περιεκτική η προκείμενη προσέγγισή του φέρνει στην επιφάνεια ένα ευρύτατο φάσμα νέων ή παραγνωρισμένων υλικών σχετικά με το κοινωνικό υπόβαθρο και τη λαοκρατική προοπτική των μεγάλων επαναστάσεων. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα να διασώζονται από την ιστορική αμνησία γεγονότα και άνθρωποι που, έστω και εφήμερα, έδωσαν σάρκα και οστά στις πιο ριζοσπαστικές ενοράσεις της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της κοινότητας. Ο Μπούτσκιν υποδεικνύει με τον τρόπο του -έναν τρόπο όχι τόσο εμπνευσμένο από την πολιτική φιλοσοφία, αλλά και τεκμηριωμένο εδώ από την ιστοριογραφία- την ύπαρξη μιας «επαναστατικής παράδοσης» και τη θέση που μπορεί να έχει στη συνείδηση των νεότερων γενεών.

Ο ίδιος σπεύδει να γίνει σαφής από την αρχή, εξηγώντας ότι η εργασία του δεν μπορεί να αξιώσει τον χαρακτηρισμό ενός ακαδημαϊκού επιστημονικού έργου. «Γράφτηκε μάλλον με σκοπό να χαρτογραφήσει μια αξιομνημόνευτη κληρονομιά για έναν αναγνώστη που δύσκολα θα ασχολιόταν με απόκρυφες πηγές ή μικρολεπτομέρειες». Στη συνέχεια γίνεται πιο προσδιοριστικός αναφέροντας ότι πρόκειται για απόπειρα περιγραφής των λαϊκών κινημάτων τα οποία ώθησαν τις μεγάλες επαναστάσεις προς τα πλέον ριζοσπαστικά και δημοκρατικά άκρα τους, ενώ συμπληρώνει ότι πρόκειται επίσης «για μια ερμηνεία των γεγονότων όπως θα τα έβλεπε ίσως ένα ριζοσπαστικό άτομο που συμμετείχε σε αυτά».

Το αίτημα για μια «τρίτη επανάσταση» προβλήθηκε σε δύο μεγάλες επαναστάσεις: τη Γαλλική Επανάσταση στην τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνα, και τη Ρωσική Επανάσταση 120 χρόνια μετά, κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού. Και οι δύο λαοί πρόβαλαν το ίδιο αίτημα, παρουσίαζαν βαθύτατες διαφορές στις κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες τους. Η δυναμική των δύο μεγάλων αυτών επαναστάσεων που έκανε ένα τέτοιο αίτημα να τεθεί δύο φορές συνίσταται στο ότι και στις δύο περιπτώσεις είχε προηγηθεί μια «πρώτη επανάσταση» απέναντι σε μια ολοφάνερα απαρχαιωμένη μοναρχία, τους Βουρβόνους στη Γαλλία και τους Ρομανόφ στη Ρωσία. Στην «πρώτη επανάσταση» αντικαθιστώντας τη μοναρχία με μια και μετριοπαθή, πλην όμως διστακτική αντιπροσωπευτική κυβέρνηση, τη διακυβέρνηση είχε αναλάβει ένας συνασπισμός φιλελευθέρων ριζοσπαστών, ακόμη και δυσαρεστημένων μελών της αυλικής άρχουσας τάξης. Και στις δύο περιπτώσεις, την πρώτη ακολούθησε και μια «δεύτερη επανάσταση», κατά την οποία μια ριζοσπαστική κυβέρνηση, με την υποστήριξη των πλέον επαναστατημένων τμημάτων του πληθυσμού, προχώρησε στην ανατροπή της μετριοπαθούς πρώτης. Από τη στιγμή όμως που βρέθηκε στην εξουσία, η ριζοσπαστική κυβέρνηση αμφισβητήθηκε κι εκείνη, σε βαθμό που τα επαναστατικά πλήθη ζητούσαν μια «τρίτη επανάσταση» για να ανακτήσουν τη δύναμη που είχαν χάσει.

Υστερα από την πτώση των Ιακωβίνων το 1794, η Γαλλική Επανάσταση έγινε το «πρότυπο» στο οποίο άλλες επαναστάσεις βάσισαν τα οράματά τους για κοινωνική αλλαγή. Τα γεγονότα της Ρωσικής Επανάστασης έχουν πολλές ομοιότητες με αυτά της Γαλλικής σε συνεπτυγμένη μορφή. Ομοιότητες που δεν εξηγούνται από το γεγονός και μόνο ότι οι ηγέτες όλων των ρωσικών επαναστατικών τάξεων από μαρξιστές μέχρι αναρχικούς ήταν βαθείς γνώστες της ιστορίας της Γαλλικής Επανάστασης. Δεν μπορούν να εξηγηθούν ακόμη από την ύπαρξη οικονομικών κοινών σημείων, όπως η αγροτική πλειονότητα των δύο χωρών, οι εξαιρετικά ριζοσπαστικοποιημένοι αστικοί πληθυσμοί τους και η εμφάνιση αποφασισμένων, συγκεντρωτικών, πρωτοπόρων κομμάτων. Ο Μπούκτσιν τονίζει ότι και οι δύο επαναστάσεις καθοδηγούνταν όχι μόνο από παρόμοιες οικονομικές συνθήκες, αλλά και από τον λαϊκό πόθο για ελευθερία.

Ο πρώτος τόμος ξεκινάει από τους πολέμους των χωρικών στο τέλος του Μεσαίωνα και προχωρεί στη συστηματική εξέταση της Αγγλικής, της Αμερικανικής και της Γαλλικής Επανάστασης. Σημαντικό το έργο του μείζονος Αμερικανού πολιτικού φιλοσόφου αναζωπυρώνει το μειωμένο πια ενδιαφέρον για τις μεγάλες επαναστάσεις που διαμόρφωσαν βαθιά τη Νεότερη Ιστορία, ενθαρρύνοντας παράλληλα τον αναγνώστη να εξετάσει τις θεσμικές μορφές τις οποίες ανέπτυξαν οι επαναστατημένοι λαοί και οι ηγέτες τους για να διαχειριστούν την κοινωνία και την αλληλεπίδρασή τους με τα επαναστατικά κόμματα, που διατείνονται ότι οδηγούσαν τον λαό ή κάποια καταπιεσμένα στρώματα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ενας ωραίος τρελός
Ο μοιραίος κλοιός που απαιτεί θάρρος και τόλμη
Κοινωνικές ιεραρχίες και φυλετικές αναμείξεις
Η σχέση ενός επτάχρονου με την απαγωγέα του
Εμμισθη αυτοκτονία
Θα μάθουμε την αλήθεια για το ΄21;
Από την Κυψέλη στο Τάβιστοκ
Απόμακρος από την ποιητική τύρβη
Ορφανές στιγμές του Ταμπούκι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ενας ωραίος τρελός
Ο μοιραίος κλοιός που απαιτεί θάρρος και τόλμη
Κοινωνικές ιεραρχίες και φυλετικές αναμείξεις
Η σχέση ενός επτάχρονου με την απαγωγέα του
Εμμισθη αυτοκτονία
Θα μάθουμε την αλήθεια για το ΄21;
Επαναστατικές παραδόσεις
Από την Κυψέλη στο Τάβιστοκ
Απόμακρος από την ποιητική τύρβη
Ορφανές στιγμές του Ταμπούκι
Διήγημα
HERMANN HESSE: Η μη καπνίστρια
Από τις 4:00 στις 6:00
Τραγούδια ...με συνέχεια
Μια μουσική ιδιοφυΐα
Ποίηση
Ο ποιητής που χρωμάτισε την Πρέβεζα
Άλλες ειδήσεις
Τρόπος κυριακάτικου απογεύματος στην Κω
Ηλεκτρονική μετάφραση
Συνταγές μαγειρικής για γυναίκες συγγραφείς