Έντυπη Έκδοση

Η αχνή γραμμή του μολυβιού κάτω από τις λέξεις, να γίνει εικόνα

Ο Νάσος Δετζώρτζης μού μιλούσε, σχεδόν μυθικά, για τους αδελφούς Ταρουσόπουλους στο Φάληρο· ο Κάρολος Τσίζεκ αποκαλυπτικά για το τυπογραφείο του Νικολαΐδη στη Θεσσαλονίκη και πολλοί για τον χαρισματικό Φιλιππόβλαχο και το φιλόξενο στέκι των Κειμένων του στη Μαυρομιχάλη.

Ανέκαθεν με γοήτευαν οι άνθρωποι που φρόντιζαν το κέλυφος των κειμένων, που σχεδίαζαν την εικόνα του λόγου. Σήμερα, που τα βιβλία μιας χρήσεως έχουν εδραιωθεί στη συνείδηση του μέσου αναγνώστη, κάποιοι επιμένουν ακόμη στη χειροτεχνική τυπογραφία ή καλλιέπεια των βιβλίων. Βέβαια υπάρχουν κι αυτοί που διασταυρώνουν δεξιοτεχνικά την παραδοσιακή τυπογραφία με το σύγχρονο ψηφιακό βλέμμα (κάποιοι μάλιστα εξ αυτών δημιουργώντας σχολή ή τεχνοτροπία). Υπάρχουν και οι νεότεροι, που με γούστο και επαγγελματισμό -είτε εργάζονται σε εκδοτικούς οίκους είτε αυτόνομα- εκφράζονται μέσα από μια πιο διεθνή και αδέσμευτη εικαστική γλώσσα. Ειδική κατηγορία αποτελούν οι εικονογράφοι -συνήθως ζωγράφοι-, που μεταφέρουν την αμιγώς εικαστική εμπειρία τους στο «τελάρο» του βιβλίου.

Η παρούσα σειρά φιλοδοξεί να χαρτογραφήσει τάσεις και διαθέσεις του σχεδιασμού αλλά και της εικονογράφησης βιβλίου, όπως αυτές αποτυπώνονται στη βιβλιαγορά μας. Δεκαοχτώ πρόσωπα απαντούν σε άτυπα ερωτήματα, όπως: Η εικόνα προοικονομεί το κείμενο; Το ερμηνεύει; Το σχολιάζει; Ενίοτε αυτονομείται από αυτό; Τελικώς ένα εξώφυλλο λογοδοτεί στον αναγνώστη ή στο κείμενο; Μήπως ύστερα από μια μακρά εικονολατρία εξωφύλλων επιστρέφουμε σε πιο άδειες και σιωπηλές επιφάνειες;

Δεκαοχτώ πρόσωπα που, έτσι κι αλλιώς, αδράχνουν το βλέμμα μας στους πάγκους των βιβλιοπωλείων και διαμορφώνουν την όψη της ανάγνωσης, ανοίγουν σε κοινή θέα το δημιουργικό εργαστήρι τους.

Επιμέλεια Μισέλ Φάις

Οι ζωγραφιές του Αλέξη Κυριτσόπουλου σε δίσκους και σε βιβλία ήταν η πρώτη μου συνειδητή γνωριμία με το παιχνίδι και την ουσία της εικονογράφησης. Η αναγκαιότητά της μου ήταν ήδη γνωστή, αφού ως παιδάκι δεν πλησίαζα τα βιβλία που το κείμενο δεν ήταν πλαισιωμένο από ένα μπαλόνι ομιλίας. Μεγαλώνοντας, κι ενώ οι λέξεις που μάζευα όλα αυτά τα χρόνια δεν μου έφταναν πια στο μοίρασμα ιστοριών με τους άλλους, θυμήθηκα τον Κυριτσόπουλο.

Δουλεύοντας ως εικονογράφος, απολαμβάνω την ευκαιρία που μου δίνεται να συνομιλήσω με έναν άλλο δημιουργό, βγαίνοντας για λίγο από την απομόνωση της μοναχικής δημιουργίας.

Αφού διαβάσω το κείμενο, λοιπόν, κάνω πρώτα μια βουτιά στις βιβλιοθήκες του google και του σκληρού μου δίσκου, μαζεύοντας ό,τι υλικό θεωρώ ότι θα μου χρειαστεί. Χαζεύω φωτογραφίες, κρυφοκοιτάζω πώς έχουν ζωγραφίσει παρόμοια θέματα άλλοι εικονογράφοι, αποθηκεύω γραφιστικά επιτεύγματα, θαυμάζω καλαίσθητες εκδόσεις, ρουφάω τεχνικές αγαπημένων μου καλλιτεχνών. Και μετά αρχίζω.

Αφήνω συνήθως το ύφος του κειμένου να με οδηγήσει, στη φόρμα της εικόνας. Ανάλογα δηλαδή με τα χαρακτηριστικά του που υπερισχύουν -αν είναι αστείο, σοβαρό, αν έχει καλλιτεχνικό ή καθημερινό λόγο, αν είναι σύγχρονο ή άλλης εποχής κ.τ.λ. - σχηματίζεται και το ύφος, η μορφή των ηρώων, των χώρων και τα χρώματά τους. Σε συνδυασμό, βέβαια, με την ανάγκη να εξελίξω την εικαστική γραφή μου, και αυτός είναι ακόμα ένας παράγοντας που με κατευθύνει. Κάτι ακόμα που παίζει ρόλο στη μορφή της εικόνας είναι η ηλικία του αναγνώστη στον οποίο απευθύνεται, αν και συνήθως το ύφος του κειμένου την περιλαμβάνει, κι άλλωστε έχεις πάντα την ελπίδα αλλά και την πρόθεση αυτό που μιλάει σε σένα να μιλήσει και στον αναγνώστη, ανεξαρτήτως ηλικίας.

Τα κομμάτια που διαλέγω να εικονογραφήσω είναι είτε σημεία κομβικά, σημαντικά για την αφήγηση, είτε αυτά που μου έκαναν εντύπωση και θέλω οπωσδήποτε να τα ζωγραφίσω. Φροντίζω όμως να υπάρχει πάντα μια ισορροπία στην επιλογή, ώστε να βγαίνει η αφηγηματική γραμμή και μέσα από τις εικόνες. Υπάρχουν επίσης και φορές που το κείμενο αγγίζει και δικές μου καλλιτεχνικές εμμονές, οδηγώντας με έτσι σε μονοπάτια που μ' αρέσει να τριγυρνάω, και εκεί είναι που νιώθω πιο ελεύθερη να προσθέσω στοιχεία που ξεφεύγουν από αυτό. Κρατώντας πάντα την ισορροπία.

Το εξώφυλλο βγαίνει τελευταίο, αφού έχει ολοκληρωθεί η εικονογράφηση του κειμένου και συνήθως, εκτός από την προσέγγιση του τίτλου, περιλαμβάνει ό,τι αγάπησα από το κείμενο και από τις εικόνες που ξεφύτρωσαν κατά τη διάρκεια.

Μπορώ να εκτιμήσω τη λιτότητα ενός εξωφύλλου χωρίς εικονογράφηση, και μάλιστα πολλές φορές φαίνεται απαραίτητο, αλλά ως άνθρωπος που λειτουργεί ενστικτωδώς με την εικονοποίηση των λέξεων, πάντα θα φαντάζομαι όλα τα εξώφυλλα βιβλίων ζωγραφισμένα και θα ονειρεύομαι ακόμα ζωγραφιές και στα μέσα φύλλα βιβλίων που έχουμε συνηθίσει να μην έχουν εικονογράφηση, όπως βιβλίων ποίησης, διηγήματα, μυθιστορήματα κ.ά. Βιβλίων που απευθύνονται σε ενηλίκους. Δεκάδες τέτοια βιβλία στη βιβλιοθήκη μου περιμένουν υπομονετικά υπογραμμισμένα, με σκοπό κάποια στιγμή η αχνή γραμμή του μολυβιού κάτω από τις λέξεις, να γίνει εικόνα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Το τελώνι του Φουζέλυ
Το παιχνίδι των έμφυλων ταυτοτήτων
Τις επιγραφές των προγόνων μπορούμε να τις διαβάσουμε;
Ιδεώδης περιήγηση
Μουσικών πάθη
Η περικύκλωση του κενού
Γεννημένοι με θλίψη για τον δρόμο
Νύχτα και μέρα δουλεύουν οι μνήμες
Ποίηση και περιοδικά του '60
Περιοδικά και ποιητές τη δεκαετία του '60 σε Αμερική, Αγγλία
Τέσσερις ποιητές: Σίλβια Πλαθ, Αν Σέξτον, Ράνταλ Τζάρελ και Τζον Μπέριμαν
Οψεις της ανάγνωσης
Η αχνή γραμμή του μολυβιού κάτω από τις λέξεις, να γίνει εικόνα
Από τις 4:00 στις 6:00
Θρησκεία και μουσική
Ο άνδρας με τα μαύρα...
Σαλβατόρε ντι Τζάκομο: Η ζωή του και το πρώτο του διήγημα
Η ζωή και το έργο του
Οι πότριες του αίματος
Περί τυπογραφίας
Παραδοσιακή τυπογραφία και νέα τεχνολογία
Άλλες ειδήσεις
Γράμμα από την Κω