Έντυπη Έκδοση

Ο δικός μας Τομ Σόγιερ

Εκατό χρόνια από τον θάνατο του δημιουργού του

Παιδί, ένα από τα πρώτα «Κλασσικά Εικονογραφημένα» που διάβασα (στα ελληνικά, δεκαετία του '50, εκδόσεις Ατλαντίς) ήταν «Οι περιπέτειες του Τομ Σόγιερ» του Αμερικανού συγγραφέα Μαρκ Τουέιν.

Σε περίληψη βέβαια, όπως άλλωστε όλα τα τεύχη της σειράς. Ζωντάνευε όμως με εικόνες τον μικρό αυτό ήρωα, που μολονότι Αμερικάνος, ήταν φτωχούλης και, λίγο-πολύ, ζούσε όπως πολλά ανά τον κόσμο παιδιά - όχι μόνο των χρόνων εκείνων, αλλά και των ημερών μας. Η επιτυχία που είχε, δηλώνει ότι οι αναγνώστες του ταυτίστηκαν μαζί του, όπως και με τον αλητάμπουρα φίλο του Χακ (ή Χάκλμπερι) Φιν, που ήταν το επόμενο ομότιτλο βιβλίο του ίδιου συγγραφέα (κι αυτό στη σειρά των «Κλασσικών Εικονογραφημένων»).

Κάνω μια παρένθεση, για να σταθώ στην ένσταση εκείνων που υποστηρίζουν ότι τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα», ενώ από τη μία έκαναν γνωστά σε μικρούς (αλλά και μεγάλους) αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, από την άλλη σπάνια τους ερέθιζαν να αναζητήσουν τα πρωτότυπα. Και στη μοίρα αυτή ανήκουν, στην ίδια σειρά, και άλλα έργα (αργότερα περιελήφθησαν κι ελληνικά, ιστορικού κυρίως περιεχομένου), όπως οι «Αθλιοι» του Ουγκό, ο «Ολιβερ Τουίστ» του Ντίκενς, ο «Δον Κιχότης» του Θερβάντες, οι «Τρεις σωματοφύλακες» του Δουμά - όλα ογκωδέστατα σε βιβλία.

Διαχρονικό μπεστ σέλερ

Θυμήθηκα τον «Τομ Σόγιερ», αφ' ενός επειδή είναι καλοκαίρι, Αύγουστος, μήνας ραστώνης, ν' ασχοληθώ μ' ένα ευχάριστο θέμα. Αφ' ετέρου, επειδή είδα στα χαρτιά μου ότι στις 21 Απριλίου συμπληρώθηκαν εκατό χρόνια από τον θάνατο του Τουέιν, που «έφυγε» στα 75 του.

Ο «Τομ Σόγιερ» κυκλοφόρησε το 1875, γνωρίζοντας τεράστια επιτυχία, που συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας, ως διαχρονικό διεθνές μπεστ σέλερ, όπως ο «Χακ Φιν», που κυκλοφόρησε το 1883. Εκτός από τις ανά τον κόσμο εκδόσεις σε βιβλίο, μεταφέρθηκε πέντε φορές στον κινηματογράφο (η μία μιούζικαλ), έγινε τραγούδι και επιτραπέζιο παιχνίδι, ενώ μεγάλη ζήτηση παρουσιάζει και στο Ιντερνετ. Για τον Χέμινγουεϊ, «ο Τουέιν αποτελεί την αφετηρία της νέας αμερικανικής λογοτεχνίας».

Η επιτυχία του «Σόγιερ» οφείλεται στο γεγονός ότι αφορά έναν έξυπνο και σκανταλιάρη πιτσιρίκο, με έμφαση στην περιπέτεια και την ελευθερία, ντυμένες με το χιούμορ του δημιουργού του. Και αυτά σε μια εποχή ένδειας όπου, εκτός των άλλων, τα παιδιά, καθώς δεν έβρισκαν έτοιμα παιχνίδια (στην ουσία δεν έβρισκαν τίποτα έτοιμο), έπρεπε να τα επινοήσουν.

Ο ίδιος ο Τουέιν γράφει προλογίζοντας για τον ήρωά του: «Οι πιο πολλές περιπέτειες που αναφέρονται στο βιβλίο αυτό έχουν συμβεί πραγματικά. Μια ή δυο από αυτές έχω ζήσει ο ίδιος, οι υπόλοιπες είναι περιπέτειες συμμαθητών μου. Ο Χακ Φιν είναι πρόσωπο βγαλμένο από τη ζωή. Και ο Τομ Σόγιερ επίσης, όχι όμως από ένα μόνο άτομο. Είναι μια συρραφή χαρακτηριστικών που ανήκουν σε τρία γνωστά μου παιδιά».

Φήμη και δεινά

Ο Μαρκ Τουέιν (ψευδώνυμο του Σάμουελ Κλέμενς) ήταν ένα πολυσχιδές άτομο: πνευματικός άνθρωπος, αλλά και επιχειρηματίας. Ανήσυχος, πολυταξιδεμένος (με εντυπώσεις σε εφημερίδες και περιοδικά), με άνεση όχι μόνο στον γραπτό, αλλά και στον προφορικό λόγο, όταν έγινε ευρύτερα γνωστός, έδινε διαλέξεις σε μια ποικιλία θεμάτων (διανθισμένα πάντα με χιούμορ), όχι μόνο στην Αμερική, αλλά και σε ευρωπαϊκές χώρες.

Τα άπαντά του καλύπτουν 37 τόμους. Από αυτά που έχουν κυκλοφορήσει στην Ελλάδα, εκτός από τα δύο προαναφερόμενα βιβλία, να μνημονεύσω τα: «Πρίγκιπας και φτωχός», «Ενας γιάνκης του Κονέκτικατ στην αυλή του βασιλιά Αρθούρου» (και τα δύο επίσης από τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα»). Το πρώτο του βιβλίο στην Ελλάδα, με τίτλο «Ταξίδια», κυκλοφόρησε το 1899.

Η ζωή όμως, εκτός από φήμη, του επεφύλαξε και αρκετά δεινά: πριν από τον ίδιο, έφυγαν από τη ζωή η σύζυγος και τα τέσσερα παιδιά του. Πεθαίνοντας άφησε μια αυτοβιογραφία με την εντολή να δημοσιευθεί εκατό χρόνια μετά τον θάνατό του - εφέτος δηλαδή. Δικαιολογημένο το ενδιαφέρον για το περιεχόμενό της.

Στα ανά την Ευρώπη ταξίδια του ο Τουέιν είχε επισκεφθεί και την Ελλάδα, για την οποία γράφει στο βιβλίο του «The innocents abroad» (1867): «Η Ελλάδα είναι μια γυμνή, αγέλαστη έρημος, χωρίς γεωργία, βιομηχανία ή εμπόριο. Είναι μυστήριο πώς ζουν οι πάμφτωχοι κάτοικοί της ή η κυβέρνησή τους. Συγκρινόμενες η Αρχαία και η Νεότερη Ελλάδα, αποτελούν την πιο εξωφρενική αντίθεση που είναι δυνατόν να βρεθεί στην Ιστορία».

(Αρκετά στοιχεία, από το αφιέρωμα στον Τουέιν του περιοδικού «Διαβάζω», Δεκέμβριος 1990). *

Ετσι & Αλλιώς

Σε πτώση (γύρω στο 40%) γενικά η αγορά βιβλίου, στα ύψη όμως τα «μυθοπλαστικά μπεστ σέλερ» -«γίνεται λόγος για αντίτυπα που φτάνουν μέχρι και τις 300.000», έγραψε εδώ σ' εμάς πριν από δύο Σάββατα ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου.

Οπου όταν λέμε «μυθοπλαστικά μπεστ σέλερ» εννοούμε τα αισθηματικού περιεχομένου, τα οποία εκεί που άλλοτε έβγαιναν στη σειρά του «Ζέφυρου» και του «Αρλεκιν», τώρα βγαίνουν στο σχήμα του λογοτεχνικού βιβλίου. Οπότε δεν μπορούμε να μιλάμε για λογοτεχνία, όπως τουλάχιστον την ξέρουμε. («Δεν ξέρεις πόσο χαίρομαι που βλέπω γυναίκες να διαβάζουν», λέει ο ένας. Κι ο άλλος: «Εχεις δει τι διαβάζουν;»)

***

Μια και ο λόγος για βιβλία: δυο γάτες είναι οι βασικοί «ήρωες» του νέου απολαυστικού βιβλίου του Βασίλη Βασιλικού «Οι γάτες της Rue d' Hauteville - Παρισινό Ημερολόγιο» (εκδ. «Πατάκη»). Από εκεί και

η ακόλουθη παρατήρηση: «Η ζωή τελικά είναι μια φρικαλεότητα, πρέπει να μην το ξεχνάμε, δεν είναι δώρο, είναι αντίδωρο. Μόνο οι γάτες ξέρουν να ζουν. Τρων, κοιμούνται, κάνουν έρωτα, και εκεί τελειώνουν. Ούτε βιβλία γράφουν, ούτε διαπροσωπικές σχέσεις δημιουργούν, αυτό είναι».

Την Ελίζα Μαρέλλι και τον Φώτη Πολυμέρη, δύο καλλιτέχνες με σημαντική προσφορά στο ελαφρό τραγούδι, τίμησε προ ημερών ο Δήμος Αθηναίων σε μουσική εκδήλωση στη Ρωμαϊκή Αγορά.

Εν δράσει ακόμη η πρώτη (είπε και δυο τραγούδια), σε ηθελημένη αποστρατεία ο δεύτερος. Αισιόδοξος για το μέλλον του τραγουδιού, «εφόσον θα υπάρχουν καλλιτέχνες που θα το υπηρετούν με πάθος και πίστη», δήλωσε ο Πολυμέρης, ενώ η Μαρέλλι θυμήθηκε την πορεία της στο τραγούδι και την αγωνία της τα πρώτα χρόνια, αν θα φτάσει τις ερμηνείες των «ογκόλιθων της τέχνης» που κυριαρχούσαν τότε.

Εφυγε ξαφνικά από τη ζωή, στα 71 του, ο παραδοσιακός μουσικός, συνθέτης, πρωτοψάλτης και δάσκαλος της βυζαντινής μουσικής (της σχολής του Σίμωνα Καρρά), Βασίλης Νόνης. Από τους άξιους αφανείς, τους οποίους κανένα «πιασάρικο» μέσο ενημέρωσης δεν σκοτίστηκε να προβάλει.

ΣΗΜ. Τι να μας κάνει κι η Μεγαλόχαρη;

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Διαχρονικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Χρίστος Τσιόλκας
Είμαι Ελληνο - αυστραλός. Χώρα μου είναι η παύλα
Εικαστικά
Ελληνικά παλίμψηστα σε κινεζική έκθεση
Επιχείρηση: αποστειρώστε τον Νταλί
Συνέντευξη: Δημήτρης Λιγνάδης
Αντί με τανκς, η τρόικα μπήκε με μέτρα
Λεξικό για την Ελλάδα του '80
Κάνοντας Ιστορία με ένα λεξικό
Ερευνα
Αδέσποτα τραγούδια που ως διά μαγείας απέκτησαν συνθέτες
Βιβλίο
Οταν ο Κλάπτον το 'σκασε από την Ελλάδα
Κομικ(ς)οδρόμιο
Μαθήματα τζαζ σε άσπρο και μαύρο
10ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Κόμικς
Κατάλογος ανεύρετων αντικειμένων