Έντυπη Έκδοση

Οταν καταργήθηκε το απαρτχάιντ

Από ένα καλλιτεχνικό (και όχι μόνο) ταξίδι στην -τότε- ρατσιστική Ν. Αφρική

«Γιατί έρχεστε στην Αφρική;» «Επίσκεψη». «Το διαβατήριό σας λέει ότι είστε δημοσιογράφος». «Είναι κακό;» «Ποια είναι η ειδικότητά σας;» «Καλλιτεχνικά». «Και θα γράψετε μόνο καλλιτεχνικά;» «Υπάρχει κάτι που απαγορεύεται να γράψω;»

Από το μακελειό στο Σοβέτο: ένα τραγικό ζευγάρι θρηνεί το δολοφονημένο από τις λευκές δυνάμεις καταστολής παιδί του Από το μακελειό στο Σοβέτο: ένα τραγικό ζευγάρι θρηνεί το δολοφονημένο από τις λευκές δυνάμεις καταστολής παιδί του Διάλογος τον Φεβρουάριο του 1982 (πριν από 29 χρόνια) μ' έναν φρουρό του αεροδρομίου του Γιοχάνεσμπουργκ. «Μην ενοχλείστε...», λέει στο άσχετο και κοπανάει τη σφραγίδα της εισόδου στο διαβατήριό μου (που πάντως είχε εξασφαλίζει βίζα από την Ελλάδα).

Δεν ενοχλήθηκα. Αυτοί φαίνεται ότι ενοχλούνταν από την παρουσία ξένων δημοσιογράφων και τις άγριες επικρίσεις στο καθεστώς των φυλετικών διακρίσεων.

Μαύρο ηφαίστειο

Η εικόνα, από τη σειρά ταξιδιωτικών εντυπώσεων, επί ένα τετραήμερο, στο ημέτερο φύλλο, στον προαναφερόμενο μήνα και χρόνο. Ενα ταξίδι επ' ευκαιρία σειράς συναυλιών του Γιάννη Μαρκόπουλου.

Από τη στιγμή όμως που βρίσκεσαι σ' ένα τέτοιο καθεστώς είναι αδύνατο να αρκεστείς στην περιγραφή των συναυλιών. Ενδεικτικός ο τίτλος του πρώτου δημοσιεύματος: «Πέντε εκατομμύρια λευκοί σ' ένα ηφαίστειο 25 εκατομμυρίων μαύρων».

Δεν χρειαζόταν ιδιαίτερες ικανότητες να το αντιληφθείς. Εννέα χρόνια αργότερα, το 1991 (πριν από 20 χρόνια) το ρατσιστικό καθεστώς (που είχε επιβληθεί το 1948) άρχισε να καταρρέει. Τρία χρόνια αργότερα, το 1994, η Ν. Αφρική αποκτούσε τον πρώτο μαύρο της πρόεδρο, τον θρυλικό Νέλσον Μαντέλα, που δικαιώθηκε για τους αγώνες του ίδιου και του λαού του, αφού πέρασε 27 χρόνια στη φυλακή (απελευθερώθηκε το 1990). Το 1993, είχε μοιραστεί το Νόμπελ Ειρήνης με τον Φρεντερίκ ντε Κλερκ, τελευταίο λευκό πρόεδρο της Ν. Αφρικής.

Να μεταφέρω μερικές πρόσθετες εικόνες (εις μνήμην...) χωρίς να παραλείψω ότι ο Μαρκόπουλος επικρίθηκε για τις συναυλίες αυτές καθώς εκτιμήθηκε ότι παραβίαζε το, εμπορικό κυρίως, εμπάργκο που είχε επιβληθεί το 1977 από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ένα χρόνο μετά την αιματηρή καταστολή της εξέγερσης στο Σοβέτο, με θύματα 600 νεκρούς μαύρους από τις λευκές δυνάμεις καταστολής.

Γεγονός όμως είναι ότι από ελληνικής πλευράς δεν υπήρχε επίσημη απαγόρευση (είχαν πάει κι άλλοι καλλιτέχνες). Οι συναυλίες άλλωστε ήταν για τους εκεί Ελληνες - περί τις 80.000 τότε. Πράγμα που ευνοούσε και ο πρόξενος Κυριάκος Ροδουσάκης (κατοπινός πρεσβευτής σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες), που συμπαραστάθηκε πλήρως στις μετακινήσεις μου σ' εκείνο το ταξίδι.

Αυτό που πρόσεχες αμέσως, θέλοντας και μη, ήταν η μοίρα του μαύρου: πίσω από κάθε σκούπα, μέσα σε κάθε κουζίνα, σε οποιαδήποτε «παρακατιανή» δουλειά, σε επιχείρηση ή σπίτι, μαύροι, συνήθως μ' ένα χαμόγελο - αδιευκρίνιστο αν ήταν ειλικρινές ή ψεύτικο.

Και από κοντά η πληροφόρηση: χωρίς συνταγματικά δικαιώματα, χωρίς δικαίωμα εκλέγειν κι εκλέγεσθαι, έξω από διοικητικές θέσεις, απαγορευμένοι οι μικτοί γάμοι, η αγορά σπιτιού στο κέντρο της πόλης, η συνύπαρξη με λευκούς σε ίδιους χώρους (δημόσια θεάματα, εστιατόρια, μέσα μεταφοράς, τουαλέτες κ.λπ.), η φοίτηση στα ίδια πανεπιστήμια.

«Good morning, sir», είπα σ' έναν μαύρο που συνάντησα βγαίνοντας από το δωμάτιο του ξενοδοχείου, και παρά λίγο να του πέσει ο δίσκος που κρατούσε - λες και δεν πίστευε στ' αυτιά του.

Στο Σοβέτο

«Θα πρέπει να ξέρεις ότι οι μαύροι σήμερα ζουν καλύτερα από κάθε άλλη φορά και πολύ πιο καλά από τους μαύρους γειτονικών χωρών που απέκτησαν την ανεξαρτησία τους», βεβαίωνε συμπατριώτης, καλοαποκαταστημένος, προφανώς με ρατσιστικές απόψεις, που όμως δεν ήθελε να παραδεχτεί: «Είναι αδύνατο να μην έχεις έναν μαύρο υπηρέτη, αφού έχουν οι πάντες, αφού τους βρίσκεις φτηνά κι αφού σε παρακαλούν να τους προσλάβεις... Να είσαι βέβαιος ότι κι εσύ, αν ήσουν εδώ, θα έκανες το ίδιο», πρόσθεσε.

Κι ένα ακόμα... συντριπτικό επιχείρημα: «Δεν σου κάνει εντύπωση ότι οι μαύροι δεν έχουν να παρουσιάσουν τίποτα στην ιστορία τους, στον τομέα του πολιτισμού και της επιστήμης;»

Να πάμε (με ειδική άδεια) και στο μαρτυρικό Σοβέτο, μια απέραντη πόλη δύο εκατομμυρίων κατοίκων σε χαμόσπιτα.

Χωματόδρομοι, παιδιά που παίζουν και μεγάλοι να μας κοιτάζουν με περιέργεια, χωρίς να ενοχλούνται που φωτογραφίζω. «Πώς είναι δυνατόν να τους πάρεις για ανθρώπους; Κοίταξέ τους, δεν μοιάζουν με μαϊμούδες; Είναι και θα παραμείνουν κάφροι...», σχολιάζει ο οδηγός μας - πορτογαλικής καταγωγής. «Κάποιοι κομμουνιστές θα τους παρέσυραν», αποφαίνεται αναφερόμενος στην εξέγερση.

Συνάντηση και με τον δικηγόρο Γιώργο Μπίζο, από τους πιο γνωστούς Ελληνες του Γιοχάνεσμπουργκ. Ευρύτερα γνωστός και στην Ελλάδα, ως υπερασπιστής του Μαντέλα και πολέμιος του ρατσιστικού καθεστώτος (η αυτοβιογραφία του «Οδύσσεια προς την ελευθερία» στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Καστανιώτη»). Ο οποίος, μιλώντας ανοιχτά κι επώνυμα, εκτιμούσε ότι το ρατσιστικό καθεστώς θα ανατραπεί ειρηνικά, όπως κι έγινε. Χωρίς να εκραγεί το μαύρο ηφαίστειο...

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Διαχρονικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
Ο δαιμόνιος ρεπόρτερ στο πανί
Βιβλίο
Κούρσα εκδοτικής παραγωγής
Αρχαιολογία
Πιο μαγευτική η Αφαία
Εικαστικά
Αναδρομική έκθεση για τον μοντέρνο βυζαντινό
Κομικ(ς)οδρόμιο
Οι κλασικοί χαμένοι αντιήρωες του Edika