Έντυπη Έκδοση

Αθέμιτα ερωτικά πάθη

Αλέξης Γκλαβάς

Πυρίμαχον σκεύος

εκδόσεις Νεφέλη, σ. 230, 15 ευρώ

Με διηγήματα κάνει την πρώτη του εμφάνιση στην πεζογραφία ο Αλέξης Γκλαβάς. Τη συλλογή διηγημάτων του την αφιερώνει, κατά το ήμισυ, στη μνήμη του Γιάννη Δουβίτσα. Μπορεί να θεωρηθεί μεταθανάτια τιμητική προσφορά, αφού δεν πρόλαβε να εκδώσει εγκαίρως το βιβλίο του, όσο ο ιδρυτής των εκδόσεων Νεφέλη κρατούσε ακόμη το τιμόνι του οίκου του.

Πρέπει να ήταν πριν από περίπου είκοσι χρόνια, όταν ο Δουβίτσας είχε αρχίσει να συγκεντρώνει στον νεότευκτο τότε εκδοτικό του οίκο καλούς διηγηματογράφους. Τους αναζητούσε με την ίδια ζέση που επιδεικνύουν σήμερα οι συνάδελφοί του στο κυνήγι του μπεστ σέλερ. Και δεν τα είχε καταφέρει καθόλου άσχημα. Η σοδειά που άφησε φεύγοντας, το 2003, αποτελούνταν από ό,τι καλύτερο είχε να επιδείξει τότε η γηγενής διηγηματογραφία. Μετά τον θάνατό του οι περισσότεροι συγγραφείς του σκόρπισαν. Εμειναν μόνον οι εκδόσεις των βιβλίων τους στην καλαίσθητη σειρά, που είχε σχεδιάσει ο Νίκος Χουλιαράς, ένας από τους πρώτους πεζογράφους της Νεφέλης.

Η σειρά της ελληνικής πεζογραφίας συνέχισε να υπάρχει. Ωστόσο, εφέτος, φαίνεται να κάνει ένα καινούριο ξεκίνημα, με τον Περικλή Δουβίτσα να έχει αναλάβει τον ανασχεδιασμό της. Σαν ένα πρώτο χελιδόνι θα μπορούσε να εκληφθεί το βιβλίο του Γκλαβά. Το κατά πόσο προμηνύει μια καινούρια άνοιξη για την πεζογραφία του συγκεκριμένου εκδοτικού οίκου, μένει να φανεί. Το σίγουρο είναι πως η ελληνική διηγηματογραφία έχει ανάγκη ενός χώρου προστατευμένου από την πλημμυρίδα της αγοράς. Απόδειξη, αν χρειάζεται, ότι σήμερα το διήγημα καλλιεργείται κυρίως στην επαρχία, ενώ όσοι διηγηματογράφοι εκδίδουν τα βιβλία τους στους μεγάλους εκδοτικούς οίκους, είτε βιάζονται είτε τους βιάζουν να μεταπηδήσουν τάχιστα στο μυθιστόρημα.

Εξ επαρχίας ορμάται και ο Γκλαβάς. Σύμφωνα με το βιογραφικό του σημείωμα, είναι γέννημα-θρέμμα Πατρινός. Οπως φαίνεται, διηγήματα γράφει από παλαιότερα. Τα τελευταία, όμως, χρόνια τα δημοσιεύει συστηματικότερα σε περιοδικές εκδόσεις, αποσπώντας και κάποιες διακρίσεις σε διαγωνισμούς διηγήματος. Στην πρώτη του αυτή συλλογή συγκεντρώνει έξι από τα ήδη δημοσιευμένα διηγήματα και οκτώ ακόμη, μεταξύ των οποίων και το ομώνυμο του τίτλου, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, τουλάχιστον ως προς την έκτασή του, νουβέλα. Η συνύπαρξη παλαιότερων και πιο πρόσφατων πεζών δείχνει την εξελικτική πορεία της γραφής του. Οσο προχωρά, μετριάζονται οι συναισθηματικές εξάρσεις, ενώ κατεβαίνουν οι λυρικοί τόνοι.

Στα πιο πρόσφατα διηγήματα προβάλλει ως κυρίως θέμα ο έρωτας σε όλες τις διαβαθμίσεις και παραλλαγές του, από το επιπόλαιο φλερτ έως το μεγάλο πάθος, που κρατά μέχρι τον θάνατο. Ως επί το πλείστον, πρόκειται για κρυφούς έρωτες, από εκείνους που είτε απαγόρευαν οι κοινωνικές συνθήκες μιας εποχής είτε εθεωρούντο ότι συνιστούν βαρύ παράπτωμα. Σε κάποιες από αυτές τις ιστορίες εμφανίζονται δύο άνδρες να διεκδικούν την ίδια γυναίκα, ενώ σε κάποιες άλλες μια γυναίκα στέκεται αναποφάσιστη ανάμεσα σε δύο άνδρες. Ποιος είπε πως τα ερωτικά τρίγωνα εμπνέουν μόνο τις γυναίκες συγγραφείς ή πως συνιστούν θέμα κατάλληλο αποκλειστικά και μόνο για μυθιστορήματα; Σε ορισμένα, μάλιστα, από τα καλύτερα διηγήματα του Γκλαβά, τα ερωτικά τρίγωνα αποκτούν σχεδόν ιψενικές διαστάσεις, καθώς οι δύο άνδρες τυχαίνει να είναι συγγενείς ή αδελφικοί φίλοι.

Το ενδιαφέρον, όμως, των διηγημάτων δεν οφείλεται τόσο στην υπόθεση και τους ήρωές τους. Την ιδιαιτερότητά τους τη χρωστούν στον τρόπο που ο αφηγητής παρουσιάζει τα συμβάντα. Αποστασιοποιημένος, ακόμη κι όταν διηγείται τη δική του ιστορία, αφηγείται κατ' αναδρομή και αποσπασματικά. Τα χρονικά κενά που δημιουργεί, μαζί με τις νύξεις που έντεχνα σκορπάει στη διήγηση, αφήνουν να πλανάται αοριστία ως προς τα κίνητρα και τις πράξεις των ηρώων, δημιουργώντας ένα κάποιο σασπένς. Μόνο προς το τέλος αποκαλύπτονται όλες οι ψηφίδες της ιστορίας, οπότε και αναδύεται μια μυθοπλαστική εικόνα, που ανατρέπει τις αναγνωστικές προσδοκίες. Ανάλογα με την περίπτωση, η διάθεση του αφηγητή κυμαίνεται μεταξύ ειρωνείας και νοσταλγίας. Ουσιαστικά, πρόκειται για δύο διαφορετικούς αφηγηματικούς τρόπους, που επιστρατεύονται για να ελαφρύνουν τη συγκινησιακή φόρτιση των ιστοριών.

Παράδειγμα, το εναρκτήριο διήγημα, στο οποίο ο έρωτας του αφηγητή έχει δραματική έκβαση, όπως, εκ των υστέρων, αποκαλύπτεται, όμως αυτός ξεκινά τη διήγησή του με ανάλαφρη διάθεση, σχολιάζοντας περιπαικτικά τους ισχυρούς αυτού του κόσμου. Σε ένα άλλο διήγημα, η ειρωνεία του γίνεται δηκτικότερη, βάλλοντας ευθέως εναντίον πολιτικών ανδρών. Ενας συνήθης στόχος της σαρκαστικής του διάθεσης είναι η επίπλαστη κοινωνική ηθική της επαρχίας. Αντίστοιχα, στο ομότιτλο με τη συλλογή διήγημα, ειρωνεύεται πλαγίως τον κόσμο του θεάτρου και τους συχνά αθέμιτους τρόπους αναρρίχησης των ηθοποιών. Γενικότερα, ο αφηγητής καταφεύγει στην ειρωνεία για όσα συμβαίνουν στα μεγάλα αστικά κέντρα, στα οποία προέχει η Πάτρα και μετά έρχεται η Αθήνα. Δεν γλιτώνει, όμως, ούτε το χωριό, όταν άκριτα ενδίδει στον εκσυγχρονισμό. Πάντως, το χωριό εμφανίζεται ως ο κατ' εξοχήν τόπος της νοσταλγίας.

Ενα χαρακτηριστικό των διηγημάτων είναι οι μουσικές παρεμβολές. Συναντώνται στα περισσότερα διηγήματα και καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα, από την κλασική μουσική μέχρι τα δημοτικά άσματα. Στα διηγήματα, που εκτυλίσσονται στο χωριό και την ύπαιθρο, η αφήγηση, εκ πρώτης όψεως, ξενίζει, καθώς ακολουθεί μια ιδιάζουσα τακτική. Παραθέτει συνοπτικά και επί τροχάδην τη ζωή των ηρώων, αλλά και ό,τι σημαντικό συμβαίνει, ενώ χρονοτριβεί, περιγράφοντας εξαντλητικά και επί μακρόν τις ασχολίες τους. Επιμένει στις παλιές τέχνες, όπως αυτές του «καλοθοπλέκτη» και του «κωδωνοκρούστη», ακόμη στα αλλοτινά έθιμα, όπως, για παράδειγμα, η τελετουργία της ετοιμασίας του νεκρού. Στις περιγραφές αντανακλάται η λαχτάρα του αφηγητή να μπορούσε ο τροχός του χρόνου να γύριζε ανάστροφα. Κινητήριος ιμάντας η νοσταλγία του, αγκαλιάζει και όσους έφυγαν. Ξεκινώντας το βιβλίο με μότο για «τους κεκοιμημένους» και αφιέρωση σε δύο τεθνεώτες, έχει τον θάνατο πρωταγωνιστή στις εντελέστερες ερωτικές του ιστορίες. Ακόμη κι όταν το ερωτικό ζευγάρωμα των ηρώων ευτυχεί, ο αφηγητής δεν σταματάει εκεί την ιστορία τους, αλλά τη συνεχίζει μέχρι τον θρήνο για την απώλεια του ενός από τους δύο. Σαν ο συγγραφέας να έχει προσχεδιάσει στον έρωτα να κρατά το ίσο ο θάνατος. Τελικά, το πένθος ταιριάζει στα διηγήματα του Γκλαβά, όπως αντίστοιχα το χάπι εντ στα τρέχοντα μυθιστορήματα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ενα μικρό άλογο
Το βλήμα της εικόνας
Εξουσία δεν είναι μόνο το κράτος και η πολιτική
Η ζωή, μια opera buffa
Η θεατρική γραφή
Πρωτεργάτες καταστάσεων
Τοπιογράφοι και αμαξάδες πριν από τα ταξί
Λογοτεχνικοί χαρακτήρες του Βυζαντίου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Άμος Οζ
Ιστορία αγάπης και ερέβους
Από τις 4:00 στις 6:00
Shakespeare και μουσική
Ανεξάρτητος ήχος με παγκόσμια απήχηση
Κριτική βιβλίου
Ενα μικρό άλογο
Αθέμιτα ερωτικά πάθη
Το βλήμα της εικόνας
Εξουσία δεν είναι μόνο το κράτος και η πολιτική
Η ζωή, μια opera buffa
Η θεατρική γραφή
Πρωτεργάτες καταστάσεων
Τοπιογράφοι και αμαξάδες πριν από τα ταξί
Λογοτεχνικοί χαρακτήρες του Βυζαντίου
Ποίηση
Ενα γράμμα
Η σειρά βιβλίων ποίησης «ΤΤΤ» στις εκδόσεις Νεφέλη
Ο εναγκαλισμός με τον Ταρκόφσκι
Προδημοσίευση
Για τα δικαιώματα του ανθρώπου
Άλλες ειδήσεις
Μια επιστολή