Έντυπη Έκδοση

Βιβλίο

Πεντάλ

  • Το καρφί που την πλήγωσε

    1 - Ας ονειρευτούμε το εφήμερο και ας παραμείνουμε στην έξοχη ανοησία των πραγμάτων.

    - Ο Κινέζος της εποχής των Μινγκ έχει γίνει μοντέρνος, δηλαδή γερασμένος και απογοητευμένος. Εχει χάσει την υπέρτατη πίστη στις ψευδαισθήσεις, που συνιστά την αιώνια νεότητα.

    - Η μετάφραση αποτελεί πάντοτε προδοσία· στην καλύτερη περίπτωση, είναι η ανάποδη ενός κεντήματος - όλες οι κλωστές βρίσκονται εκεί, όχι όμως και η λεπτότητα των χρωμάτων ή του σχεδίου.

    - Αν δεχτούμε πως είναι τεράστια η προσπάθεια που απαιτείται προκειμένου ν' αντέξει κανείς τη συνεχή θέα ενός και μόνο αριστουργήματος, θα πρέπει να είναι πραγματικά ανεξάντλητη η καλλιτεχνική ευαισθησία όσων μπορούν να ζουν καθημερινά μέσα σε μα τέτοια σύγχυση χρωμάτων και μορφών, σαν αυτή που επικρατεί στα ευρωπαϊκά κι αμερικάνικα σπίτια.

    - Στην καθημερινή μας ζωή εκτιθέμεθα, έτσι ή αλλιώς, υπερβολικά· παρ' όλη τη ματαιοδοξία μας, ακόμη κι ο αυτοθαυμασμός τείνει να γίνει μονότονος.

    - Ισως ο λόγος που ο χαρακτήρας μας αποκαλύπτεται σε τόσο μεγάλο βαθμό στα ασήμαντα πράγματα να είναι ότι δεν έχουμε παρά ελάχιστα σημαντικά να κρύψουμε.

    Οκάκουρα Κακούζο, Το Βιβλίο του Τσαγιού, μετάφραση Αλίνα Πασχαλίδη, εκδόσεις Αρκτος, Αθήνα 1992. Χρονιά έκδοσης του πρωτοτύπου το 1906, στην Αμερική. Εξοχο βιβλίο, εύγευστο, υπόδειγμα λιτής και κομψής διατύπωσης, που δεν περιορίζεται στην εξύμνηση του υγρού νεφρίτη, όπως αποκαλούν στην Ανατολή το τσάι, παρά επεκτείνεται σε γενικότερα θέματα αισθητικής και αντιπαραβάλλει το γούστο Ανατολής και Δύσης δίχως φανατισμό και με αρκετή δόση χιούμορ. Αυτή η «ανάποδη του κεντήματος», με τις κλωστές όλες εκεί, «αλλά χωρίς τη λεπτότητα...», καρφώθηκε στο μυαλό του ποδηλάτη και άρχισε να τη διακρίνει και σε χώρους άσχετους με τη μετάφραση, που, στο κάτω κάτω, αυτή είναι η προαποφασισμένη μοίρα της: στον πρωτότυπο λογοτεχνικό λόγο, στον εμπεριστατωμένο προφορικό λόγο, στη διακόσμηση εσωτερικών χώρων, στο ντύσιμο, στο μακιγιάζ, στον έρωτα , στην επιχειρούμενη γνωριμία με απομακρυσμένους ερημικούς ή εξωτικούς τόπους, στην επονομαζόμενη τέχνη της μαγειρικής βεβαίως, κ.λπ., κ.λπ.

    *******

    ΛΙΟΥ ΤΣ'Ε

    Το θρόισμα από μετάξι πια σταμάτησε,

    σωρός η σκόνη στην αυλή.

    Ηχος βημάτων δεν υπάρχει και τα φύλλα

    ένας σωρός μένουν ακίνητα.

    Κι εκείνη που 'κανε την καρδιά ν' αναγαλλιάζει κάτω απ' αυτά:

    Φύλλο νωπό που κόλλησεν επάνω στο κατώφλι.

    ΒΕΝΤΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΤΗΣ

    Ω βεντάλια από λευκό μετάξι

    διάφανη σαν την παγωνιά πάνω σε φύλλα χλόης.

    Κι εσένα ακόμα παραπέταξαν.

    ΤΟ ΚΑΛΟΝ

    Και στα όνειρά μου ακόμα μ' απαρνήθηκες

    και μου 'στειλες μονάχα τις θεραπαινίδες σου.

    Εζρα Πάουντ (1885-1972), σε μετάφραση Τάκη Μενδράκου.

    2 Το Εγκώμιο της σκιάς

    Βιβλίο του Τζουνίτσιρο Τανιζάκι (1886-1965), εκδόσεις Αγρα, Αθήνα 1992, σε μετάφραση από τα ιαπωνικά, πρόλογο και σημειώσεις του Παναγιώτη Ευαγγελίδη. Δύσκολο να βρεθεί πια, αλλά αξίζει να προσπαθήσετε.

    Γιος παλιάς οικογένειας εμπόρων, ο Τανιζάκι γεννήθηκε στο Τόκιο. Σπούδασε στην Ιαπωνία, φλέρταρε με τη δυτική κουλτούρα και ζωή επί σειρά ετών, επέστρεψε στην αισθητική της Ανατολής. Οι κριτικοί συμφωνούν, λέει το βιογραφικό του, ότι η πνευματική και συναισθηματική του αλλαγή τον μετέβαλε από έναν απλώς καλό συγγραφέα σ' έναν μεγάλο καλλιτέχνη. Ανάμεσα στα 1935 και 1941 ο Τανιζάκι αφοσιώνεται στη μετάφραση του Μύθου του Γκένζι (Genzi monogatari), ενός από τα παλιότερα ιαπωνικά λογοτεχνικά έργα, σε μοντέρνα ιαπωνική διάλεκτο.

    Αν σας κινήσει το ενδιαφέρον και θέλετε να βρείτε κι άλλα βιβλία του συγγραφέα στα ελληνικά, οι εκδόσεις Καστανιώτη έχουν κυκλοφορήσει πέντε ακόμη: Το ημερολόγιο ενός τρελού γέρου, 2001, Ο κλέφτης και άλλες ιστορίες, 1998, Οι αδερφές Μακιόκα, 1994, Σβάστικα, 1993, Το πορτρέτο της Σούνκιν, 1992.

    Το Πεντάλ δεν κουράζεται να αντιγράφει:

    Είμαι τελείως άσχετος μ' αυτό που λέγεται αρχιτεκτονική αλλά γνωρίζω πως στην κατασκευή του γοτθικού ναού της Δύσης, η οροφή ανεβαίνει όλοι και πιο ψηλά, και λένε πως η ομορφιά του έγκειται στο να φτάσει η κορυφή του στα ουράνια. Αντίθετα μ' αυτό, στους ναούς της χώρας μας, στήνεται αρχικά μια μεγάλη στέγη από κεραμίδια πάνω απ' τον σκελετό της κατασκευής, και κάτω από τη βαθιά και πλατιά σκιά που ρίχνουν τα γείσα αρχίζει το υπόλοιπο οικοδόμημα. (...) Αυτό που ονομάζουμε ομορφιά είναι συνήθως προϊόν της πορείας των πραγματικών αναγκών της ζωής· καθώς οι πρόγονοί μας ήταν αναγκασμένοι να ζουν μέσα σε σκοτεινές κάμαρες, κάποια στιγμή ανακάλυψαν την ομορφιά της σκιάς, και σύντομα έφτασαν στο σημείο να τις βάλουν στην υπηρεσία των σκοπών της ομορφιάς.(...) Με μόνο το απλό ξύλο και απλούς τοίχους, οροθετούμε το άδειο διάστημα, έτσι που το φως, τρυπώνοντας εκεί μέσα, να γεννήσει ομιχλώδες κρύπτες.

    - Επίσης όσον αφορά τα βιομηχανικά αντικείμενα καθημερινής χρήσης, εμείς προτιμάμε τα χρώματα που γεννάνε μια συσσώρευση σκοταδιού, ενώ αυτοί εκείνα από στρώσεις φωτεινών ηλιακών ακτίνων. Ακόμα και τ' ασημένια και τα χάλκινα, εμείς τα αγαπάμε γιατί θαμπώνουν, επειδή τα βρίσκουν βρόμικα και ως εκ τούτου ανθυγιεινά, τα στιλβώνουν μέχρι να τα κάνουν ν' αστράφτουν. Βάφουν τους τοίχους και τα ταβάνια κάτασπρα για να έχουν όσο το δυνατόν λιγότερες σκιές. Ως προς τη μορφή του κήπου, εμείς πυκνοφυτεύουμε κι εκείνοι ξετυλίγουν μια επίπεδη επιφάνεια γρασίδι.

    Φτωχή αντιγραφή. Το εγκώμιο της σκιάς τρυπώνει σε όλα: στον άπλετο ηλεκτρικό φωτισμό και το νέον, στο θέατρο Νο, το Καμπούκι και το Μπουνράκου, στους αυτοκινητόδρομους, την αποψίλωση και τον ιλιγγιώδη εκσυγχρονισμό της Ιαπωνίας, στην προσαρμογή των πάντων στα γούστα των νέων, στη βασισμένη στις σκιές ιαπωνική κουζίνα, στις λεπτομέρειες του παραδοσιακού ιαπωνικού σπιτιού, στην αμφίεση και το μακιγιάζ των γυναικών. Κι εδώ άκακη αντιπαραβολή Ανατολής και Δύσης. Παλιάς όμως φευγάτης Ανατολής, κι ολοκαίνουριας επελαύνουσας Δύσης

    ΠΟΡΤΡΕΤΟ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΟΥ

    Μια ψηλή, νέα γυναίκα

    με ποδιά.

    Δεν φορά καπέλο.

    Πιάνει σβέλτα τα μαλλιά της

    αλογοουρά.

    Το ένα της πόδι

    στο πεζοδρόμιο

    Φορά μια κάλτσα πλεκτή.

    Το παπούτσι στο χέρι.

    Το κοιτά μέσα προσεκτικά.

    Τραβά το χαρτόνι της σόλας

    για να βρει το καρφί

    που την πλήγωσε.

    σε μετάφραση της ποιήτριας Βερονίκης Δαλακούρα, ποίημα του Γουίλλιαμ Κάρλος Γουίλλιαμς (1883-1963), αμερικανού ποιητή, πεζογράφου και θεατρικού συγγραφέα. Παρότι το Πεντάλ συμφωνεί με τον ορισμό που δίνει ο Κακούζο στη μετάφραση, εδώ έχει την εντύπωση πως η λεπτότητα των χρωμάτων και του σχεδίου, βοηθούσης και της απλότητας της φωτογραφικής αποτύπωσης του ποιήματος, σώζεται.

    Ασχετη τυχόν συμπληρωματική πληροφορία: Ο ποιητής άσκησε την ιατρική την περίοδο του κραχ σε μια από τις πιο φτωχές γειτονιές του Νιου Τζέρσεϊ. Στιγμιότυπα, στο βιβλίο του The Doctor Stories.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Άμος Οζ
Ιστορία αγάπης και ερέβους
Από τις 4:00 στις 6:00
Shakespeare και μουσική
Ανεξάρτητος ήχος με παγκόσμια απήχηση
Κριτική βιβλίου
Ενα μικρό άλογο
Αθέμιτα ερωτικά πάθη
Το βλήμα της εικόνας
Εξουσία δεν είναι μόνο το κράτος και η πολιτική
Η ζωή, μια opera buffa
Η θεατρική γραφή
Πρωτεργάτες καταστάσεων
Τοπιογράφοι και αμαξάδες πριν από τα ταξί
Λογοτεχνικοί χαρακτήρες του Βυζαντίου
Ποίηση
Ενα γράμμα
Η σειρά βιβλίων ποίησης «ΤΤΤ» στις εκδόσεις Νεφέλη
Ο εναγκαλισμός με τον Ταρκόφσκι
Προδημοσίευση
Για τα δικαιώματα του ανθρώπου
Άλλες ειδήσεις
Μια επιστολή