Έντυπη Έκδοση

Εθνος, Ευρώπη και παγκοσμιοποίηση

Με αρκετή καθυστέρηση όλο και περισσότεροι συνειδητοποιούν ότι πλέον ζούμε «σε έναν κόσμο ανάποδα» (Ed. Galeano). Τα θεμέλια μοιάζουν πια μετέωρα στο κενό και τίποτε δεν παραμένει όρθιο. Η παρατήρηση των εξελίξεων είναι εύκολη: το εθνικό κράτος κάμπτεται ενώπιον των δυνάμεων της παγκοσμιοποίησης. Ο χώρος της κρατικής πολιτικής εξασθενεί και βυθίζεται στο τέλμα.

ΝΙΚΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ Καθηγητής Νομικής ΑΠΘ. ΝΙΚΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ Καθηγητής Νομικής ΑΠΘ. Τα προγράμματα για την υγεία, την παιδεία, την κοινωνική ασφάλιση υπαγορεύονται από τις αγορές, ενώ οι κυβερνήσεις, σχεδόν αξιολύπητες, συμμορφώνονται και οι πολίτες δυστυχούν. Επιπλέον: η δικαιοσύνη παραμερίζεται προς όφελος των αποτελεσματικών διαχειρίσεων· όσο για τους χάρτες ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, τα συντάγματα και τις διεθνείς συμβάσεις, αυτά μένουν γράμμα κενό. Τα ατομικά και τα κοινωνικά δικαιώματα, λαμπρό έργο του πολιτισμού της νεωτερικότητας, όχι απλώς παραμερίζονται, αλλά χάνουν το νόημά τους, πράγμα βέβαια πολύ διαφορετικό. Είχαν κατασκευαστεί ως ασπίδες και του ενός ακόμη προσώπου, ως θεραπεία ακραίων περιπτώσεων κατάχρησης των εξουσιών του δημοκρατικού ή μη κράτους, ως εγγύηση προστασίας του ατόμου που παρά τους κανόνες θα έμενε χωρίς καμιά περίθαλψη ή εκπαίδευση κ.λπ. Οταν όμως οι προσβολές των δικαιοκρατικών εγγυήσεων (π.χ. της προσωπικής ελευθερίας ή της ιδιωτικότητας) μεθοδεύονται με γενικευμένες παρεμβάσεις, οι μηχανισμοί δικαιικής προστασίας περιπτώσεων γίνονται απρόσφοροι: δεν προλαβαίνουν, δεν χωρούν, δεν κατορθώνουν. Το ίδιο ισχύει με τη μαζική υποβάθμιση των κοινωνικών παροχών, που απειλεί τα αναχώματα των θεσμών (ατομικών προσφυγών, αγωγικών διεκδικήσεων πρόνοιας κ.λπ.). Το νοσοκομείο, το πανεπιστήμιο, το δικαστήριο, από καθεστώς και δεδομένο τρέπονται σε αγαθό εν ανεπαρκεία.

Οι μεγάλες δυνάμεις φαίνονται να υποδέχονται έτοιμες την αλλαγή. Ηδη στις ΗΠΑ και στην Ευρωπαϊκή Ενωση η νομοθετική εξουσία, αυτή που παρέχει τα περισσότερα εχέγγυα διαφάνειας και δημοκρατικής λογοδοσίας, είναι υποτιμημένη. Πόση δύναμη έχει το Ευρωκοινοβούλιο, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και των πανίσχυρων αγορών; Πόσο (λίγο) μπορούν να αλλάξουν τον ρου των οικονομικών - πολιτικών - κοινωνικών εξελίξεων τα δικαστήρια; Η εκτελεστική εξουσία είναι παντοδύναμη και μπορεί χωρίς όρια να ακολουθεί τα κελεύσματα των αγορών.

Το αντίπαλο δέος ονομάζεται όντως «αγορές». Υποψιαζόμαστε όμως εύκολα ότι η λέξη και η έννοια καλύπτουν συστήματα ολιγαρχίας. Στο μέτρο αυτό, παρά τον προοδευτισμό της ρητορείας, οδεύουμε όπισθεν ολοταχώς προς τις προνεωτερικές δομές. Σε λίγο η αναπαραγωγή της εξουσίας και οι θεμελιακοί της θεσμοί θα θυμίζουν περισσότερο έργα μιας ιδιόμορφης φεουδαρχίας.

Πριν από δέκα περίπου χρόνια στην εφημερίδα αυτή (και σε βιβλίο) έγραφα για τις «πλειοψηφίες στο στόχαστρο», τους πληθυσμούς που τίθενται στο στόχαστρο μιας επίθεσης. Τότε ήδη μπορούσε να περιγραφεί ένα σφυροκόπημα του κράτους δικαίου. Σήμερα διάγουμε τη δεύτερη φάση: Στο στόχαστρο έχουν κλειδωθεί πλέον και τα κοινωνικά δικαιώματα, όχι μόνο κάποιων αποκλεισμένων αλλά και του μέσου πολίτη.

Ακριβώς για τους ίδιους λόγους όμως μια περίεργη αισιοδοξία μπορεί να στηρίζεται όχι σε ευχολόγια και στρουθοκαμηλισμούς, αλλά σε πραγματικές συνθήκες: όσο πλήττονται οι πολλοί, τόσο οι σύγχρονοι θεσμοί της δημοκρατίας θα τρέπονται από προσχήματα τυπικά και άδεια κελύφη σε ουσιαστικά αιτήματα και σε διεκδικήσεις. Τα κοινά βιώματα καταπίεσης των πολλών θα οδηγήσουν στην εμφάνιση μιας νέας συλλογικής συνείδησης με κοινωνικά χαρακτηριστικά και με απώτερες πολιτικές προοπτικές. Τα κινήματα, τα κόμματα, οι συντεχνίες, λοιδορημένα απολειφάδια του νεωτερικού παρελθόντος, θα ανιχνεύσουν δρόμους συγκλίσεων για να ανταποκριθούν στις διογκώσεις της βάσης. Οποιος νωρίτερα θα μελετήσει και θα το καταλάβει, νωρίτερα θα απελευθερωθεί. Η ελευθερία, η δημοκρατική οργάνωση και η παιδεία προϋποθέτουν η μία την άλλη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Φάκελος
Για το ίδιο θέμα
Υπάρχει δημοκρατία στην Ευρώπη;
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Κυβέρνηση
Αλλάζουν οι όροι του παιχνιδιού
Τα 11 αγκάθια της νέας κυβέρνησης
Πρωθυπουργός σε τέσσερις νύχτες
Συγκατοίκηση με λεπτές ισορροπίες
Εργα και ημέρες του Λ. Παπαδήμου
Οι «μνημονιακοί» κέρδισαν τη μάχη
Οι 8 τραπεζίτες που έγιναν πρωθυπουργοί
Το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση και ο ΛΑΟΣ στην εξουσία
ΠΑΣΟΚ
Το καταστατικό, ο πρόεδρος και το άγχος των εκλογών
Νέα Δημοκρατία
Διχασμός στη Ν.Δ. λόγω συναίνεσης
Συνέντευξη: Φίλιπ Τσιάρας
«Ο Γιώργος και ο Αντώνης πιστεύω να ξαναγίνουν φίλοι»
ΚΚΕ
Τώρα ακόμη πιο αντικυβερνητικά
ΣΥΡΙΖΑ
Κυβέρνηση ταχείας φθοράς βλέπει ο ΣΥΡΙΖΑ
Δημοκρατική Αριστερά
Πλειοψηφούσε το «παρών» αλλά υπερίσχυσε το «όχι»
ΛΑΟΣ
Μπήκε στην κυβέρνηση αλλά κοιτάζει προς τη Ν.Δ.
Ευρωπαϊκή Ένωση
Σενάρια για Ευρώπη δύο ταχυτήτων
Διπλωματία
Χάγη: Παγώνει το θέμα των Σκοπίων
Βιβλίο
Αποκαλύπτοντας τις δανειακές συμβάσεις