Έντυπη Έκδοση

Η οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας

Αυτήν την περίοδο ζούμε μια βραδεία οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας στις πλούσιες χώρες και ιδιαίτερα στην Ευρώπη.

JEAN-PAUL FITOUSSI Οικονομολόγος, καθηγητής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού. JEAN-PAUL FITOUSSI Οικονομολόγος, καθηγητής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού. Προς το παρόν τίποτα το θεμελιώδες δεν έχει ακόμα κινδυνεύσει, επειδή οι ατομικές ελευθερίες είναι παντού εγγυημένες, αλλά η άνοδος των πολιτικών εξτρεμισμών, ο πειρασμός του προστατευτισμού, η επανεμφάνιση των ευρωπαϊκών εθνικισμών βρίσκουν γόνιμο έδαφος στην αυξανόμενη διάδοση της επισφαλούς εργασίας, στην παρακμή των μεσαίων τάξεων, στην επιδείνωση της ανεργίας και στην αύξηση των ανισοτήτων.

Σήμερα είναι του συρμού να λέμε ότι βρισκόμαστε σε αυτήν την κατάσταση επειδή οφείλουμε να αναμετρηθούμε με ένα πολιτικό «τρίλημμα», αλλά εγώ θα μιλούσα μάλλον για ένα «θεώρημα του ανέφικτου». Τα τρία επίμαχα ζητήματα του τριλήμματος υποτίθεται ότι αναφέρονται στη δημοκρατία, την εθνική κυριαρχία και την παγκοσμιοποίηση. Σύμφωνα με μια θέση που διατυπώθηκε και πρόσφατα από τον Ντάνιελ Ρόντρικ, πρέπει να απαρνηθούμε τουλάχιστον ένα από τα τρία επειδή δεν είναι όλα συμβατά μεταξύ τους. Νομίζω όμως ότι αυτός είναι ένας λίγο ρητορικός τρόπος θεώρησης των πραγμάτων, καθώς τα τρία αυτά στοιχεία είναι μάλλον αλληλοσυνδεόμενα.

Αν απαρνηθούμε τη δημοκρατία απαρνούμαστε την εθνική κυριαρχία, επειδή δεν βλέπω πώς μπορεί να υπάρχει δημοκρατία χωρίς εθνική κυριαρχία. Λέγεται και ότι η εθνική κυριαρχία δεν μπορεί να είναι συμβατή με την παγκοσμιοποίηση. Οφείλουμε όμως να υπερβούμε την παλιά εικόνα μιας παντοδύναμης κυριαρχίας και μιας παντοδύναμης δημοκρατίας καθώς και μιας παγκοσμιοποίησης που περιορίζει τη δύναμή τους. Η παγκοσμιοποίηση είναι ένα φαινόμενο που σήμερα υπάρχει σε έναν κόσμο γεμάτο κράτη-έθνη. Κατά κύριο λόγο το καθήκον αυτών των κρατών είναι να προστατεύουν τους πληθυσμούς. Και το να προστατεύουν τους ανθρώπους δεν σημαίνει προστατευτισμό αλλά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, που επιτρέπουν σε αυτούς τους πληθυσμούς να επιβιώνουν από τα σοκ της παγκόσμιας οικονομίας.

Χρειάζεται να υπερβούμε όλα αυτά τα σχήματα και να επικεντρωθούμε στο αληθινό πρόβλημα που υπάρχει σήμερα, την αύξηση των ανισοτήτων, που διαρρηγνύει τις παραμέτρους των δημοκρατιών ως το σημείο να απειλεί ακόμη και την καθολική ψήφο, η οποία ήδη σήμερα βρίσκεται σε κίνδυνο επειδή είναι εκτεθειμένη στις πιέσεις των πλουσίων που ελέγχουν τις δεξαμενές σκέψης, τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Σε σημείο που, ακόμη και αν η τυπική ισότητα γίνεται σεβαστή, υπάρχουν κατηγορίες πολιτών που έχουν μια επιρροή πάνω στην ψήφο πολύ μεγαλύτερη από την αριθμητική τους σημασία. Ιδού, αυτό είναι το αληθινό πρόβλημα στο οποίο πρέπει να επικεντρωθούμε και η δοκιμασία για οποιαδήποτε κυβέρνηση θέλει να είναι άξια αυτού του ονόματος.

Η ανισότητα έχει αυξηθεί πολύ περισσότερο στην Αμερική σε σχέση με την Ευρώπη, αλλά τώρα ο πρόεδρος Ομπάμα πρότεινε στο Κογκρέσο ένα σχέδιο για την απασχόληση σχεδόν 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο, αν εγκριθεί, θα δώσει ένα ισχυρό πλήγμα στις ανισότητες. Αντίθετα στην Ευρώπη κινδυνεύουμε να διολισθαίνουμε επί μακρόν σε αυτόν τον κατήφορο εξαιτίας της έλλειψης μιας ευρωπαϊκής κυβέρνησης και εξαιτίας της απουσίας κοινών μέτρων. Δημιουργήσαμε το κοινό νόμισμα χωρίς μια κοινή πολιτική διακυβέρνηση. Σε αυτό το σημείο η δημοκρατία είναι ατελής και θα παραμείνει ατελής όσο οι γάλλοι, γερμανοί, ιταλοί και όλοι οι άλλοι εκλογείς δεν κατορθώνουν να αναδείξουν μιαν ευρωπαϊκή κυβέρνηση προικισμένη με μιαν αληθινή κυριαρχία πάνω σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Μια κυβέρνηση πρέπει να είναι σε θέση και να επιβάλλει και να καθιστά σεβαστούς συγκεκριμένους κανόνες. Και το πόσο αναγκαίοι είναι αυτοί οι κανόνες το λέει η επιβεβαιωμένη χρεοκοπία της ιδεολογίας των αγορών, σύμφωνα με την οποία οι αγορές είναι τέλειες και δεν χρειάζονται κανόνες. Ηδη από τον καιρό του Μεσαίωνα έχουμε μάθει ότι μια αγορά, για να λειτουργεί, χρειάζεται νόμους και μιαν αστυνομική δύναμη που τους καθιστά σεβαστούς και έχουμε δει ότι οι αγορές χωρίς κανόνες δεν μπορούν να λειτουργήσουν και ότι μάλιστα προκαλούν μόνο συμφορές.

Για να επιλύσουμε αυτό το πρόβλημα χρειάζεται να περιορίσουμε τη δύναμη των αγορών και ο μοναδικός τρόπος για να το κάνουμε είναι να επιβάλλουμε καθορισμένους κανόνες. Αυτό θα αυξήσει τη δύναμη των δημοκρατιών, αποδίδοντας στους πολίτες την επιλογή ανάμεσα σε διαφορετικά μοντέλα ανάπτυξης, χωρίς να περιμένουν τις αγορές να επιλέγουν για λογαριασμό τους. Αν σήμερα μια αγορά δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς νόμο, αυτός ο νόμος δεν θα μπορέσει ποτέ να υπάρξει χωρίς μια ευρωπαϊκή κυριαρχία. Οσο δεν θα έχουμε μιαν αληθινή ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν θα υπάρξει σταθερότητα.

*Την επιμέλεια των άρθρων των J.-Ρ. FITUSSI L. GALINO, G. ROSSI έκανε ο Θανάσης Γιαλκέτσης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Φάκελος
Για το ίδιο θέμα
Υπάρχει δημοκρατία στην Ευρώπη;
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Κυβέρνηση
Αλλάζουν οι όροι του παιχνιδιού
Τα 11 αγκάθια της νέας κυβέρνησης
Πρωθυπουργός σε τέσσερις νύχτες
Συγκατοίκηση με λεπτές ισορροπίες
Εργα και ημέρες του Λ. Παπαδήμου
Οι «μνημονιακοί» κέρδισαν τη μάχη
Οι 8 τραπεζίτες που έγιναν πρωθυπουργοί
Το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση και ο ΛΑΟΣ στην εξουσία
ΠΑΣΟΚ
Το καταστατικό, ο πρόεδρος και το άγχος των εκλογών
Νέα Δημοκρατία
Διχασμός στη Ν.Δ. λόγω συναίνεσης
Συνέντευξη: Φίλιπ Τσιάρας
«Ο Γιώργος και ο Αντώνης πιστεύω να ξαναγίνουν φίλοι»
ΚΚΕ
Τώρα ακόμη πιο αντικυβερνητικά
ΣΥΡΙΖΑ
Κυβέρνηση ταχείας φθοράς βλέπει ο ΣΥΡΙΖΑ
Δημοκρατική Αριστερά
Πλειοψηφούσε το «παρών» αλλά υπερίσχυσε το «όχι»
ΛΑΟΣ
Μπήκε στην κυβέρνηση αλλά κοιτάζει προς τη Ν.Δ.
Ευρωπαϊκή Ένωση
Σενάρια για Ευρώπη δύο ταχυτήτων
Διπλωματία
Χάγη: Παγώνει το θέμα των Σκοπίων
Βιβλίο
Αποκαλύπτοντας τις δανειακές συμβάσεις