Έντυπη Έκδοση

ΝΙΝΑ ΧΡΟΥΣΤΣΕΒΑ (Καθηγήτρια στη Νέα Υόρκη, δισέγγονη του Νικίτα Χρούστσεφ)

«Στη δεσποτική Ρωσία κανένας δεν αγαπάει τους μεταρρυθμιστές»

Καθηγήτρια στο New School University της Νέας Υόρκης, η δισέγγονη του ισχυρού άνδρα της Σοβιετικής Ενωσης την περίοδο 1958-1964 Νικίτα Χρούστσεφ, Νίνα Χρούστσεβα, μιλά στην «Κ.Ε.» για τον διάσημο πρόγονό της, με αφορμή τη συμπλήρωση 40 χρόνων από τον θάνατό του αλλά και 20 χρόνων από τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης.

Η Νίνα Χρούστσεβα και δίπλα, ο προππάπος της Νικίτα Χρούστσεφ με τον Κένεντι. Ο θρύλος λέει ότι ο σοβιετικός ηγέτης έκλαψε όταν πληροφορήθηκε τη δολοφονία του. Η Νίνα Χρούστσεβα και δίπλα, ο προππάπος της Νικίτα Χρούστσεφ με τον Κένεντι. Ο θρύλος λέει ότι ο σοβιετικός ηγέτης έκλαψε όταν πληροφορήθηκε τη δολοφονία του. Ακόμη, σχολιάζει τις εναλλαγές Πούτιν-Μεντβέντεφ, τη δολοφονία της Αννας Πολιτκόφσκαγια, τη νοσταλγία πολλών Ρώσων για τον Στάλιν, όπως και την πρωτοβουλία Πούτιν για την ίδρυση της Ευρασιατικής Ενωσης, αντίβαρου στην αντίστοιχη Ευρωπαϊκή.

Ε Από πότε θυμάστε τον Νικίτα Χρούστσεφ;

Α Από μικρό κοριτσάκι. Οταν πέθανε, ήμουν 7 ετών. Τον επισκεπτόμασταν στην ντάτσα του κάθε Κυριακή. Ηξερα ότι ήταν ένα σημαντικό πρόσωπο, αλλά δεν καταλάβαινα πόσο ακριβώς. Κι αυτό επειδή το όνομά του σπανίως αναφερόταν δημόσια εκείνη την εποχή. Μαζί μου ήταν πολύ γλυκός, όπως κάθε ηλικιωμένος άνθρωπος με τη δισέγγονή του.

Ε Οταν αργότερα μεγαλώσατε, πώς διαχειριστήκατε την κληρονομιά του «βαρέος» ονόματός σας;

Α Το επώνυμο «Χρούστσεφ» το υιοθέτησα στα 16 μου χρόνια, αφού ήταν το όνομα της μητέρας μου, ο Χρούστσεφ ήταν πρόγονός μου από τη δική της πλευρά. Πήρα αυτό το όνομα επειδή το Χρούστσεφ ήταν απαγορευμένο στη Σοβιετική Ενωση, οπότε αισθάνθηκα πως θα ήθελε κι εκείνος να το έχω, σαν ένα σήμα προς την πλευρά του Μπρέζνιεφ ότι δεν αισθάνομαι αμηχανία ή ντροπή να είμαι κάτοχος του συγκεκριμένου ονόματος.

Ε Πώς σας αντιμετωπίζουν στις ΗΠΑ, όταν ακούνε το όνομά σας;

Α Κανείς δεν το προσέχει. Ωστόσο, κάποτε είχα μια ενδιαφέρουσα εμπειρία. Είχα μπει σε μια αντικερί και είχαν ένα αυτοκόλλητο για αυτοκίνητα που έλεγε «Ο Χρούστσεφ δεν είναι ευπρόσδεκτος εδώ», το οποίο είχε φτιαχτεί ενόψει της πρώτης επίσκεψής του στις ΗΠΑ το 1959. Ρώτησα αν μπορούσα να το αγοράσω και ο ιδιοκτήτης είπε: «Οχι, αυτό είναι για εμάς, ο μόνος στον οποίον θα το έδινα, θα ήταν ο Χρούστσεφ, εάν ποτέ έμπαινε εδώ μέσα». Κι εγώ του απάντησα: «Ορίστε, εδώ είμαι!». Αλλά δεν με πίστεψε! Οπότε μετά έγραψα ένα άρθρο γι' αυτό που βρήκα, κάτι χαμένο στον χρόνο, και ο τύπος το διάβασε και μου έστειλε το αυτοκόλλητο σαν χριστουγεννιάτικο δώρο!

Ε Τι θα λέγατε για τον Χρούστσεφ ως ηγέτη; Επιχείρησε την αποσταλινοποίηση, ένα μεγάλο βήμα προς τη δημοκρατία.

Α Εκανε πολλά λάθη. Πίστευε στο κομμουνιστικό σύστημα και όταν κήρυξε την αποσταλινοποίηση υπήρχε ένα συγκεκριμένο σημείο μέχρι το οποίο μπορούσε να φτάσει. Αφού ο κομμουνισμός εξ ορισμού -και παρότι αυτοπαρουσιαζόταν σαν δημοκρατία- είναι μια ολοκληρωτική φόρμουλα επειδή περιμένει από τους πάντες να συμπεριφέρονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Η ελευθερία της έκφρασης, η πρωτοβουλία δεν έχουν θέση στον κομμουνισμό. Συνεπώς δεν μπορούσε να πάει πιο μακριά, αν και του αποδίδω τα εύσημα αφού είχε προέλθει από τον σταλινισμό, ήταν σύντροφος του Στάλιν για πολλά χρόνια, ένας πολύ αφοσιωμένος σταλινιστής μέχρι λίγο μετά τον πόλεμο. Νομίζω ότι μετά τον πόλεμο άρχισε να βλέπει. Είχε δει τι είχε φέρει ο πόλεμος και πόσοι άνθρωποι είχαν πεθάνει.

Επίσης θεωρώ ότι τον είχε βοηθήσει η ουκρανική εμπειρία, υπήρχε λιμός και ο Στάλιν ενδιαφερόταν για το σύστημα περισσότερο από όλα. Ο Χρούστσεφ πρότεινε λύσεις για να βοηθηθεί ο ουκρανικός πληθυσμός μετά τον πόλεμο, ενώ ο Στάλιν τού έλεγε: «Οχι, αυτό είναι γελοίο, εσύ θα κάνεις αυτό που πρέπει να κάνεις». Και μάλλον τότε ο Χρούστσεφ άρχισε να βλέπει πιο καθαρά. Και από ειρωνεία της ιστορίας εκείνη ήταν η στιγμή που ο Στάλιν τον έφερε πιο κοντά του, τον έβαλε στον κύκλο του. Ναι, ο Χρούστσεφ έκανε πολλά λάθη αλλά προσπάθησε να προμοτάρει έναν κομμουνισμό με ανθρώπινο πρόσωπο. Και για αυτό τρέφω μεγάλο σεβασμό για εκείνον.

Ε Ηταν καλή η ιστορία μαζί του ή τον θεωρείτε έναν ηγέτη παρεξηγημένο;

Α Δεν νομίζω ότι η ιστορία στάθηκε καλή μαζί του, όλοι οι μεταρρυθμιστές στη Ρωσία δεν έχουν αναγνώριση. Δείτε τον Γκορμπατσόφ. Είναι ένα δεσποτικό σύστημα διακυβέρνησης και δεν έχουμε μετακινηθεί από αυτό. Είναι το σύστημα στο οποίο το κράτος είναι πιο σημαντικό από την ατομικότητα, την ελεύθερη βούληση κ.λπ. Η ρωσική ιστορία δεν μπορεί να είναι καλή με τους μεταρρυθμιστές. Δεν είναι μόνον ο Χρούστσεφ. Αν κοιτάξουμε ιστορικά είναι κι άλλοι, ο Σταλίπιν, ο Κερένσκι, οι Δεκεμβριστές του 1825. Εννοοώ ότι μπορεί να γίνονται ήρωες, αλλά τελικά πάντοτε περιθωριοποιούνταν. Νομίζω όμως ότι ο Χρούστσεφ τα πήγε καλά όσο μπορούσε και αναγνωρίστηκε σε άλλα μέρη του κόσμου, όπως και ο Γκορμπατσόφ. Ο Χρούστσεφ ήταν κομμουνιστής και ο κομμουνισμός στην Αμερική είναι μια «βρόμικη» λέξη αλλά τον κοιτούν με μεγαλύτερη συμπάθεια από τον Μπρέζνιεφ, τον οποίον κανείς δεν θυμάται.

Ε Το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα υπάρχουν άνθρωποι στη Ρωσία αλλά και σε όλον τον κόσμο που νοσταλγούν τον Στάλιν, τίνος πράγματος ενδεικτικό είναι;

Α Με ρωτάτε γιατί αγαπούμε τους δικτάτορες; Δεν είναι θέμα λογικής, είναι κομμάτι της ρωσικής ιστορίας. Το κράτος πάντα ήταν πιο σημαντικό από το άτομο. Εν μέρει επειδή αυτό ήταν κυρίαρχο μέχρι πριν από 150 χρόνια, που για τη Ρωσία δεν είναι πολύς καιρός. Είναι το πώς ελέγχεις τον κόσμο. Τους λες τι να σκέφτονται, πώς να ζουν τη ζωή τους. Κι αν το κάνεις αυτό για χίλια χρόνια, είναι πολύ δύσκολο να το αλλάξεις μέσα σε 150 χρόνια. Ενας άλλος λόγος που είναι δύσκολο να αλλάξει, είναι ότι πρόκειται για μια πολύ μεγάλη χώρα. Σε μικρότερα μέρη οι άνθρωποι έχουν σκλάβους κ.λπ., αλλά τα πράγματα αλλάζουν πιο εύκολα και ο φεουδαλισμός φεύγει. Στη Ρωσία αυτό δεν συνέβη ποτέ, ακόμη και τους σοβιετικούς καιρούς αφού τα σύνορα ήταν κλειστά και ο κομμουνισμός του Στάλιν ήταν μια άλλη μορφή του φεουδαλισμού. Συνεπώς, τεχνικά δεν ξεφύγαμε από αυτό το σύστημα παρά στα μέσα του 1950. Κι αν σκεφτείς τον κομμουνισμό σαν φεουδαρχικό σύστημα αφού τα σύνορα είναι κλειστά και παράγεις αγαθά για τον εαυτό σου, τότε δεν «βγήκαμε» από αυτό παρά το 1991. Αρα αυτή η μενταλιτέ κυριαρχεί και, αν μου επιτρέπετε, αφού κι εσείς οι Ελληνες έχετε την ίδια θρησκεία, η ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία παίζει μεγάλο ρόλο σε αυτό. Είναι η λιγότερο ανεκτική μορφή χριστιανισμού από όλες τις υπόλοιπες. Συνεπώς όταν έχεις χρόνια φεουδαλισμού, ακόμη κι αν αυτός καλείται κομμουνισμός, όταν έχεις μια αχανή χώρα, και τη χριστιανική ορθοδοξία, όλα αυτά καταπιέζουν το άτομο και δημιουργούν αυτού του είδους τη μενταλιτέ την οποία έχουν οι Ρώσοι».

Ε Αυτή η ιστορία αλλαγής θέσεων των Πούτιν και Μεντβέντεφ στην προεδρία δεν είναι κάπως αστεία; Εννοώ ακόμη και για τους Ρώσους...

Α Ω, είναι τόσο όμορφο αυτό! Εχει πολύ ενδιαφέρον να δει κανείς τι έγραφαν οι δυτικοί αναλυτές, πριν την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του: «Πώς θα μπορούσε να το κάνει;» κ.λπ. Ομως οι Ρώσοι δεν εξεπλάγησαν διόλου. Το 2008, όταν έγινε ο πρόεδρος ο Μεντβέντεφ, αμέσως οι Ρώσοι άρχισαν τα ανέκδοτα: «Είναι το 2025, είκοσι πέντε χρόνια από την πρώτη φορά που ο Πούτιν έγινε πρόεδρος, και κάθονται γέροι ο Πούτιν και ο Μεντβέντεφ σε ένα εστιατόριο και αναρωτιούνται ποιος από τους δύο πρέπει να πληρώσει για το γεύμα. Και μετά λέει ο Μεντβέντεφ: Εγώ. Προσπάθησε να θυμηθείς ότι μόλις σε αντικατέστησα στην προεδρία, άρα είναι η δική μου σειρά!». Ολοι ήξεραν ότι αυτό θα συνέβαινε. Απλώς, όπως είπατε κι εσείς, ακόμη και για τους Ρώσους, είναι τόσο κωμικό! Εχετε δει πώς ο Πούτιν φιλά τα δελφίνια και όλα αυτά. Ή πώς την άλλη φορά καταδύθηκε στη θάλασσα και -υποτίθεται ότι- ανακάλυψε δύο αρχαιοελληνικούς αμφορείς! Ηταν τόσο χονδροειδές που ακόμη και ο εκπρόσωπος Τύπου αναγκάστηκε μετά να πει ότι ήταν προσχεδιασμένο για επικοινωνιακούς λόγους. Λες και δεν το είχαμε καταλάβει! Αλλά παρόμοια πράγματα έκανε και ο Στάλιν. Αγκάλιαζε μικρά παιδιά, ενθάρρυνε τους αθλητές, έκανε σχόλια για τη ρωσική γλώσσα. Βέβαια, τότε τον έτρεμαν όλοι. Διαφορετικά, θα γύριζαν και θα του έλεγαν: «Σχόλια για τη γλώσσα, εσύ; Από πού κι ώς πού; Εχεις σπουδάσει κάτι σχετικό, με ποια ιδιότητα τα κάνεις;». Υπάρχει η γνωστή φράση για την επανάληψη της ιστορίας ως φάρσα, αλλά στην περίπτωση του Πούτιν, με τις εκλογές, την προεδρία, τα δελφίνια κ.λπ., η ιστορία επαναλαμβάνεται και ως τραγωδία και ως φάρσα!

Ε Αφήνει ο Πούτιν τον τύπο να λειτουργεί ελεύθερα; Εχουμε τα τελευταία χρόνια τις δολοφονίες δημοσιογράφων όπως η Πολιτκόφσκαγια, ο Κλέμπνικοφ κ.ά.

Α Δεν νομίζω ότι έβαλε ο Πούτιν να σκοτώσουν την Πολιτκόφσκαγια. Απλώς έχει δημιουργήσει και συντηρεί ένα τέτοιο πολιτικό σύστημα το οποίο επιτρέπει τις δολοφονίες όσων δημοσιογράφων λένε ελεύθερα τη γνώμη τους από όσους θίγονται τα συμφέροντά τους. Το σύστημα πρέπει να προστατεύει όσους ασκούν κριτική σε αυτό. Γιατί είναι δουλειά της δημοκρατίας να προστατεύει τους διαφωνούντες. Κι αυτό είναι που δεν κάνει ο Πούτιν. Οχι ότι έδωσε άμεσες οδηγίες να δολοφονηθεί η Πολιτκόφσκαγια. Είναι ότι επιτρέπει σε όλους εκείνους που θέλουν να το κάνουν αυτό, να το κάνουν. Κανείς δεν προσήχθη στο δικαστήριο, τίποτε δεν έγινε. Αυτή είναι η ανευθυνότητα αυτού του καθεστώτος. Οχι ότι πηγαίνει και τους σκοτώνει το ίδιο. Χρησιμοποιεί πολλές από τις μεθόδους του Στάλιν αλλά δεν είναι Στάλιν.

Ε Πριν από λίγες ημέρες ο Πούτιν ανακοίνωσε τα σχέδιά του για τη δημιουργία μιας Ευρασιατικής Ενωσης, προφανώς ως αντίβαρο στην Ευρωπαϊκή. Ποια είναι σήμερα η σχέση της Ρωσίας με την Ε.Ε.;

Α Σίγουρα καλύτερη απ' ό,τι στο παρελθόν. Ακόμη και η Αγκελα Μέρκελ που στεκόταν πολύ κριτικά απέναντι στη Ρωσία και τον Πούτιν αντιλαμβάνεται πλέον ότι πρέπει να συνεργαστεί με τους Ρώσους, έχουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο και αυτό επηρεάζει τις σχέσεις τους πολύ σοβαρά. Κατά τα άλλα, ο Πούτιν ισχυρίζεται ότι με την ένωσή του δεν θέλει να επαναδημιουργήσει την ΕΣΣΔ αλλά, ως συνήθως, οτιδήποτε λέει ή κάνει θυμίζει τόσο πολύ αυτά που έλεγε ή έκανε η Σοβιετική Ενωση. Ουσιαστικά, η Ευρασιατική Ενωση, δηλαδή τα 3/4 του πληθυσμού της ΕΣΣΔ, κινείται στην κατεύθυνση αντιπαράθεσης με την Ευρωπαϊκή Ενωση, το οποίο είναι ακόμη μία φορά «Η ΕΣΣΔ εναντίον των άλλων». Αντί να γίνει μέρος της Ευρώπης, η Ρωσία και πάλι διαχωρίζει τον εαυτό της ως μια αυτόνομη οντότητα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Ρωσία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
Ιταλία
Πτώχευσε μαζί με την Ιταλία
Ρώμη: Ο εύκολος στόχος των αγορών
Γαλλία
Γάλλοι στο έλεος της φιλανθρωπίας
Διαδίκτυο
Anonymous: Οι Ρομπέν των δασών του κυβερνοχώρου
ΗΠΑ
Μικροκαταθέτες φτιιάχνουν τις δικές τους τράπεζες
Ο Ρεπουμπλικάνος αντι-Ομπάμα
Συνέντευξη: Νίνα Χρούστσεβα
«Στη δεσποτική Ρωσία κανένας δεν αγαπάει τους μεταρρυθμιστές»
Ενέργεια
Το αέριο τους φέρνει πιο κοντά
Le Monde diplomatique
Σοκ για τη στρατιωτική βιομηχανία της Ρωσίας