Έντυπη Έκδοση

Τέχνες & Πολιτισμός

Σημειωματάριο ιδεών

  • Κόμματα και κοινωνία πολιτών

    ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ και περιφερειακές εκλογές που έγιναν τον περασμένο Μάιο στην Ιταλία η αριστερά και η κεντροαριστερά κατέγραψαν μεγάλες νίκες, κερδίζοντας σημαντικούς δήμους όπως εκείνοι του Μιλάνου και της Νάπολης. Και βέβαια οι μεγάλοι ηττημένοι ήταν ο Μπερλουσκόνι και η ιταλική δεξιά. Με ένα άρθρο του που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Alfabeta2 ο Ουμπέρτο Έκο πρότεινε να συμπεριληφθεί στον κατάλογο των ηττημένων και ο Μάσιμο ντ' Αλέμα. Από το άρθρο αυτό παρουσιάζουμε στη συνέχεια ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα.

    Είναι αναμφισβήτητο ότι εκλογικοί σεισμοί, όπως εκείνοι που έγιναν στη Νάπολη και στο Μιλάνο, δεν θα μπορούσαν να συμβούν αν στη μάχη μετείχαν μόνο τα παραδοσιακά κόμματα της αριστεράς. Αυτά τα κόμματα συμμετείχαν βέβαια στη μάχη, αλλά γύρω τους σχηματίστηκαν επιτροπές που αναδύθηκαν σχεδόν αυθόρμητα και δεν αποτελούνταν μόνον από νέους. Συσπειρώθηκαν και διάφοροι άλλοι εκπρόσωποι της κοινωνίας, από τη ριζοσπαστική αριστερά ώς τα στοιχεία της λεγόμενης «φωτισμένης» αστικής τάξης. Με δυο λόγια, σχηματίστηκε ένα τοπίο που δεν είναι εύκολο να το ορίσουμε με όρους πολιτικής γεωγραφίας, αλλά μπορούμε όμως να το αντιληφθούμε ως έκφραση της κοινωνίας πολιτών (η οποία σε μια στιγμή επείγουσας ανάγκης συγκροτήθηκε ως επιτροπή δημόσιας σωτηρίας, υπερβαίνοντας πολλές διαφορές «κομματικής» γραμμής). Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα εκλογικό αποτέλεσμα ευνοϊκό για την αριστερά οφείλεται στην αυθόρμητη κινητοποίηση της κοινωνίας πολιτών. Η πιο φανερή περίπτωση ήταν η πρώτη νίκη του Πρόντι (και της «Ελιάς») το 1996. Ωστόσο, τι ακολούθησε μετά από αυτή τη νίκη; Μόλις λίγους μήνες μετά, το Μάρτιο του 1997, συγκεντρώθηκαν στον πύργο της Γκαργκόντζα όλοι σχεδόν οι εκπρόσωποι του πολιτικού κόσμου που συγκροτούσαν την «Ελιά» και πολλοί εκπρόσωποι της κοινωνίας πολιτών που είχαν συμβάλει σε αυτή τη νίκη, για να συζητήσουν για την κατάσταση που είχε διαμορφωθεί. Σε αυτή την περίσταση, ο Μάσιμο ντ' Αλέμα απηύθυνε μιαν αυστηρή νουθεσία στην κοινωνία πολιτών, η οποία συνοψίζεται χαρακτηριστικά στο ακόλουθο απόσπασμα: «Εμείς δεν είμαστε η κοινωνία πολιτών ενάντια στα κόμματα. Εμείς είμαστε τα κόμματα. Εγώ δεν γνωρίζω αυτήν την πολιτική που γίνεται από τους πολίτες και όχι από την πολιτική. Η πολιτική είναι ένας ειδικός κλάδος των διανοητικών επαγγελμάτων. Και μέχρι τώρα δεν γνωρίζουμε δημοκρατικές κοινωνίες που μπόρεσαν να ενεργήσουν διαφορετικά.

    »Η ιδέα ότι μπορεί να εξαλειφθεί η πολιτική ως ειδικός κλάδος, για να αποδοθεί απευθείας στους πολίτες είναι ένας εξτρεμιστικός μύθος που παρήγαγε αιμοσταγείς δικτατορίες ή τον Μπερλουσκόνι. Η επαγγελματική πολιτική είναι ακριβώς εκείνη η δομή που επιτρέπει στους πολίτες να συμμετέχουν στην πολιτική, επειδή, αν λείπει αυτή η δομή, αυτοί δεν έχουν πρόσβαση στην πολιτική. Ξεκινούν με την ιδέα ότι πρέπει να κυβερνούν οι μαγείρισσες και στο μεταξύ κυβερνούν με την πολιτική αστυνομία... και εμείς έχουμε μιαν ορισμένη εμπειρία στο δικό μας πολιτικό στρατόπεδο. Επειτα μάλιστα αυτή η μετάβαση διαρκεί εβδομήντα χρόνια, επειδή στο μεταξύ έχουν λησμονήσει το αρχικό πρόγραμμα». Ορισμένοι είχαν διατυπώσει τότε την αντίρρηση ότι, αν μετά την εκλογική νίκη παραγνωριζόταν η συνεισφορά της κοινωνίας πολιτών που είχε κινητοποιηθεί με τόσον ενθουσιασμό, δεν θα μπορούσαμε να ελπίζουμε ότι στις προσεχείς εκλογικές αναμετρήσεις αυτή η ίδια κοινωνία θα κινητοποιούνταν ακόμα. Πράγμα που σε γενικές γραμμές συνέβη και το γεγονός ότι ζούμε τόσο καιρό σε μπερλουσκονικό καθεστώς το αποδεικνύει.

    Τι ήταν λαθεμένο στη θέση του ντ' Αλέμα; Ανεξήγητα, για μια προσωπικότητα με τη δική του αναντίρρητη πολιτική ευφυΐα, το λάθος είναι η πεποίθηση ότι μια έκκληση στην κοινωνία πολιτών σημαίνει έκκληση στο πνεύμα των συνελεύσεων του Μάη του 1968 και επομένως σε μιαν εξωκοινοβουλευτική παρέκκλιση ή και σε μια μορφή μπερλουσκονισμού. Αλλά ο μπερλουσκονισμός υπήρξε το αντίθετο μιας κινητοποίησης της κοινωνίας πολιτών, επειδή δεν γεννήθηκε από την αυθόρμητη συσπείρωση διάφορων ομάδων, αλλά από την απόφαση κορυφής κάποιου ο οποίος, επειδή διέθετε τις οικονομικές δυνατότητες, «αγόρασε» ένα κόμμα κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του. Και σε ό,τι αφορά την απειλή των διαρκών συνελεύσεων, είναι φανερό ότι, όταν κινητοποιείται, η κοινωνία πολιτών δεν ζητάει να δοθεί η εξουσία στις «μαγείρισσες», αλλά συσπειρώνεται μέσα από επαγγελματικές εκπροσωπήσεις, πολιτιστικούς κύκλους, ομάδες εθελοντικής δράσης, και κυρίως δεν σκέφτεται διόλου να αντιπαρατεθεί στα πολιτικά κόμματα.

    Από πουθενά δεν προκύπτει ότι, όταν εκφράζεται η κοινωνία πολιτών, πρόθεσή της είναι να αντικαταστήσει τα κόμματα (δεν θα είχε ούτε την οργανωτική ικανότητα ούτε την ιδεολογική ομοιογένεια). Το μέγιστο που ζητάει η κοινωνία πολιτών είναι τα κόμματα να μπορούν να ανανεώνονται και θέλει να τα παρακινεί, να τα οδηγεί σε μιαν άμεση επαφή με τις προσδοκίες διάφορων κοινωνικών στρωμάτων. Πράγμα που έγινε σε αυτές τις δημοτικές εκλογές. Και σε αυτές τις δημοτικές εκλογές τα κόμματα απέδειξαν ότι κατανοούν την έκκληση της κοινωνίας πολιτών. Ποια παραμένει λοιπόν η σίγουρα αναντικατάστατη λειτουργία των κομμάτων και της «πολιτικής», τη στιγμή στην οποία δίνεται φωνή σε στοιχεία που δεν ανήκουν στην επαγγελματική πολιτική; Οχι μόνον η λειτουργία να ερευνούν και να κατανοούν τις τάσεις, τις ιδέες, τις προσδοκίες που εμπνέουν την κοινωνία πολιτών, αλλά και να εγγυώνται τη συνέχεια αυτών των εκφράσεων, επειδή σίγουρα η κοινωνία πολιτών μπορεί να συσπειρώνεται και να διαλύεται ανάλογα με την κατάσταση μιας χώρας, μπορεί να κινητοποιείται σε περιπτώσεις επείγουσας ανάγκης, αλλά να διασκορπίζεται ή να αδρανεί την επόμενη στιγμή (...).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
Δώστε χαβιάρι στο λαό
Η εκδίκηση της Τζέσικα
Μουσική
Μαγική βραδιά με δυο κιθάρες
Συνέντευξη:Ντέϊβιντ Κρόνενμπεργκ
«Στο δράμα καταλαβαίνεις τους ανθρώπους»
Θέατρο
Μας τέλειωσαν τα δραματικά έργα;
Οταν το όνειρο σβήνει
Λογοτεχνία
Στροφή στα Βαλκάνια
Εικαστικά
Η Αλίκη στη χώρα των χρωμάτων