Έντυπη Έκδοση

Δύο Αμερικανοί στην ΕΣΣΔ

Η Εμα Γκόλντμαν και ο Τζον Στάινμπεκ ταξίδεψαν αντίστοιχα στη σοβιετική Ρωσία το 1920 και το 1947. Γύρισαν με τελείως διαφορετικές εντυπώσεις και έγραψαν δύο βιβλία που τώρα κυκλοφορούν στα ελληνικά

Βγαίνοντας από τις φυλακές των ΗΠΑ, όπου κρατούνταν εξαιτίας του αγώνα της ενάντια στη συμμετοχή της Αμερικής στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, η αναρχική Εμα Γκόλντμαν φτάνει στην επαναστατημένη Ρωσία το 1920. Αντί για τα «σοβιέτ των εργατών και των αγροτών» αντικρίζει μια χώρα όπου οι μπολσεβίκοι έχουν πάρει την εξουσία, εξοντώνοντας κάθε αντίπαλο και ο λαός ζει μέσα στην απόλυτη ένδεια. Βλέπει την προδομένη επανάσταση στην περιπλάνησή της από το Κίεβο και την Πετρούπολη ώς τον Αρχάγγελο και γράφει τη μαρτυρία της στο βιβλίο «Η απογοήτευσή μου στη Ρωσία» (Εκδόσεις Απόπειρα- μετάφραση Δέσποινα Κερεβάντη, Γιάννης Βαλούρδος).

Ο Τζον Στάινμπεκ από την άλλη, που ταξιδεύει στη Σοβιετική Ενωση το 1947, μαζί με τον φημισμένο φωτογράφο Ρόμπερτ Κάπα, δεν έχει αυταπάτες. Ο κόσμος έχει ήδη χωριστεί σε δυο στρατόπεδα, ο Τσόρτσιλ έχει βαφτίσει τις χώρες του Ανατολικού Μπλοκ, «Σιδηρούν Παραπέτασμα», ο ψυχρός πόλεμος έχει αρχίσει και ο αμερικανός συγγραφέας περιφέρεται στην Ουκρανία και τη Γεωργία για να μεταφέρει στους Αμερικανούς την καθημερινότητα του ρωσικού λαού. Οπλισμένος με χιούμορ και τις φωτογραφίες του Κάπα, στο «Ρωσικό Ημερολόγιο» (Εκδόσεις «Κέδρος»- μετάφραση Κίρα Σίνου) θέλει να δείξει στους συμπατριώτες του που πιστεύουν στην αντικομμουνιστική προπαγάνδα, ότι οι Ρώσοι δεν είναι δαίμονες, αλλά κανονικοί άνθρωποι που δουλεύουν και διασκεδάζουν έστω και με μια κακή απομίμηση τζαζ.

Η «κόκκινη» Εμα

«Πότε θα γίνει επανάσταση στην Αμερική;». Αυτή είναι η ερώτηση την οποία ακούει διαρκώς η Εμα Γκόλντμαν. Η «κόκκινη» Εμα που μόλις έχει απελαθεί από τις ΗΠΑ, φτάνει στη Ρωσία προσδοκώντας να βρει μια χώρα που θα ζει στον πυρετό της επαναστατικής ανοικοδόμησης. Αντί γι' αυτό συναντάει λιμοκτονούντες εργάτες, αγρότες που τους κλέβουν τη σοδειά, ανθρώπους που πολέμησαν τον τσάρο να λοιδωρούνται ως εχθροί του λαού. Και τελικά το μόνο που έχει απομείνει από την επαναστατική ελπίδα να είναι οι καθιερωμένες γιορτές όπου δοξάζονται οι ηγέτες της. Το τελικό χτύπημα της το δίνει ο Λένιν, όταν της λέει ότι «η ελευθερία του λόγου σε επαναστατικές συνθήκες είναι μια μικροαστική αντίληψη». Η Εμα Γκόλντμαν θα εγκαταλείψει την Ρωσία δυο χρόνια μετα και, γράφοντας για όσα έζησε, θα τονίσει ότι μια επανάσταση δεν θα στεριώσει ποτέ «αν δεν καταπολεμήσει κάθε είδους τυραννία και συγκεντρωτισμό και αν δεν αγωνιστεί για μια γνήσια επανεκτίμηση όλων των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών αξιών».

Ο Τζον Στάινμπεκ, ύποπτος για το FBI ως φιλοκομμουνιστής, θα επιχειρήσει το ίδιο ταξίδι με σύντροφο τον φωτογράφο Ρόμπερτ Κάπα περίπου τρεις δεκαετίες μετά. Ως έμπειροι πολεμικοί ανταποκριτές, έχουν διαβλέψει ότι ο παλιός σύμμαχος, η ΕΣΣΔ, θα είναι ο νέος εχθρός. Αποφασίζουν να κάνουν μια περιοδεία στο Κίεβο και στην Τιφλίδα, στη Μόσχα και το Στάλινγκραντ. «Μια παλιομοδίτικη αποστολή, σαν τον Δον Κιχώτη και τον Σάντσο Πάντσα, να πάμε πίσω από το σιδηρούν παραπέτασμα και να τραβήξουμε τα δόρατα και τους κονδυλοφόρους μας εναντίον των ανεμόμυλων του σήμερα».

Το ταξίδι τους είναι γεμάτο αστείες ιστορίες και μουσική και άφθονη βότκα. Οι δυο Αμερικανοί δεν κάνουν πολιτικά σχόλια ούτε ασχολούνται με τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες της χώρας. Αλλωστε η ΕΣΣΔ μόλις έχει βγει από τις φλόγες του πολέμου, οι πόλεις είναι κατεστραμμένες, τα χωράφια σπαρμένα βόμβες και οι κάτοικοι θέλουν μόνο να γλεντήσουν τη ζωή. Ετσι ο Στάινμπεκ καταγράφει τα μουσεία και τα θέατρα, τις εικόνες της ελπίδας, τις πόλεις που ανοικοδομούνται, τους αγρότες που ξαναβρίσκονται στα χωράφια, τους νέους που χορεύουν κάθε βράδυ και την αίσθηση ότι οι απλοί πολίτες της «Αυτοκρατορίας του Κακού» δεν επιθυμούν άλλο πόλεμο. «Αυτό το ημερολόγιο δεν θα ικανοποιήσει ούτε τους δογματικούς αριστερούς, ούτε τους φανατικούς δεξιούς», καταλήγει. Αλλωστε δεν επιθυμούσε κάτι τέτοιο. Γραμμένο λίγα χρόνια πριν ο αντικομμουνισμός γίνει το επίσημο δόγμα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, ήθελε απλώς να βεβαιώσει ότι «οι Ρώσοι είναι άνθρωποι σαν όλους τους άλλους». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Ηρωας ή προδότης;
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Χορός
All that swing !
Κινηματογράφος
Ενα παράξενο ζευγάρι
Από τα ντεφιλέ στην κάμερα
Οσκαρ βαρέων βαρών
Συνέντευξη: Κώστας Βουτσάς
«Η δουλειά σού αφαιρεί χρόνια»
Μουσική
Big Band για τέσσερις
Η Πάτι και ο Ρόμπερτ κάνουν όνειρα
Θέατρο
Η ιστορία μιας θυσίας
Μαγιακόφσκι στη σκηνή
Παράσταση στη Λυρική
Αγάπη μου, συρρίκνωσα την όπερα
Συνέντευξη: Ούτε Λέμπερ
«Ντίβα; Ναι, με τρία παιδιά...»
Εικαστικά
Heart attack
Αρχιτεκτονική
Ο απαράμιλλος κύριος Τσίλερ
Συνέντευξη: Λιόπη Αμπατζή
«Ο κόσμος της νύχτας δεν διαφέρει από το σπίτι μας»
Βιβλίο
Δύο Αμερικανοί στην ΕΣΣΔ
Ηρωας ή προδότης;