Έντυπη Έκδοση

«Η πόλη είναι οι άνθρωποι»

Ξεχειλισμένοι σκουπιδοτενεκέδες πλάι σε τοίχους με ευφάνταστα γκράφιτι. Οικόπεδα υπό κατάληψη και οικόπεδα με προοπτικές. Διατηρητέα νεοκλασικά και παρατημένοι ακάλυπτοι. Εργοτάξια, πορείες διαμαρτυρίας, υπαίθρια γλυπτά, ιστορικά κτίρια, λαϊκές αγορές.

Το νέο Μουσείο της Ακρόπολης και το ακρωτηριασμένο γιαπί του Φιξ. Ντόπιοι και αλλοδαποί, νοικοκυραίοι και άστεγοι, πλανόδιοι μουσικοί, μικροπωλητές. Ο μετροπόντικας. Οι ανασκαφές. Η Αθήνα της Ιστορίας και η Αθήνα του σήμερα. Η πόλη όπως τη βιώνουμε και η Αθήνα σαν καρτ-ποστάλ...

Οι φωτογραφίες του Δημήτρη Φιλιππίδη στο βιβλίο του «Εφήμερη και αιώνια Αθήνα» (εκδ. Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς), μιλάνε από μόνες τους. Κι είναι σαν να θέτουν εκείνες το ερώτημα που αναδύεται σχεδόν σε κάθε μια από τις σελίδες του τόμου: Είτε αντιλαμβανόμαστε την πόλη ως θεματοφύλακα της Ιστορίας, είτε ως έκφραση της δημόσιας ζωής που εκτυλίσσεται στους ελεύθερους χώρους της, πώς συνδιαλεγόμαστε με την καθημερινότητά της;

Βιβλίο-λεύκωμα και κιβωτός ιδεών ταυτόχρονα γύρω από τον αστικό μας πολιτισμό, η νέα δουλειά του καθηγητή Αρχιτεκτονικής στο ΕΜΠ προέκυψε από την επιθυμία του ν' αντικρούσει τη διαδεδομένη αντίληψη ότι η Αθήνα είναι «ένας τόπος εξορίας» για τους κατοίκους της, «δίχως περιεχόμενο» «χωρίς ιστορικό πρόσωπο», «επικίνδυνη», «ανοχύρωτη», «βλαβερή». Κι όντας πεπεισμένος ότι οι παραπάνω αρνητικές θέσεις κρύβουν δικές μας βαθύτερες ανασφάλειες, βάλθηκε ν' αντιτάξει όχι συναισθηματικούς αφορισμούς αλλά ισχυρά επιχειρήματα υπέρ της, μέσα από μια νέα θέαση της πρωτεύουσας.

Ο Δ. Φιλιππίδης δεν αρνείται, βέβαια, τα «χάλια» της πρωτεύουσας. «Η Αθήνα έχει, πράγματι, προβλήματα», γράφει. «Με ποια κριτήρια όμως ορίζονται, πώς ιεραρχούνται και πόσο επιτακτική είναι η λύση τους, δεν είναι πάντα ξεκάθαρο. Ή, μάλλον, ο εντοπισμός προβλημάτων εξυπηρετεί ευκαιριακές ανάγκες. Γιά παράδειγμα, η διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων το 2004 ανέδειξε ως μείζον πρόβλημα την ανεπαρκή κυκλοφοριακή υποδομή της πόλης και την ανάγκη για "νοικοκύρεμα" του ιστορικού της κέντρου. Ενα χρόνο μετά, όμως, μείζον πρόβλημα είχε καταστεί η διαχείριση των αποβλήτων. Η κινδυνολογία «πιάνει τόπο» σε όλα τα επίπεδα. Ετσι, οι λύσεις δεν αναζητούνται παρά μόνο ως σωστικές κινήσεις της τελευταίας στιγμής, για επείγοντα περιστατικά»...

Πράσινο και αρχαιολατρία

Στο «Εφήμερη και αιώνια Αθήνα» γίνεται λόγος για τις επίσημες αλλά και τις καθημερινές λειτουργίες της πόλης: από τη μια οι θρησκευτικές εκδηλώσεις, οι επίσημες τελετές, τα πανηγύρια, τα μνημεία και οι φωταψίες μέσα στη νύχτα, κι από την άλλη τα όσα συμβαίνουν στους δρόμους, στα πεζοδρόμια, στις πλατείες, στις εμπορικές στοές. Ωστόσο, ο Δ. Φιλιππίδης αντί να βάλει στεγανά ανάμεσά τους, υπενθυμίζει διαρκώς το αλληλοσυμπλήρωμά τους, αντιπαραβάλλοντας φέρ' ειπείν την επισημότητα του μνημείου του Αγνωστου Στρατιώτη με την ανεπίσημη και μονιμότερη χρήση του ως σημαντικού «περάσματος» προς το κέντρο της πόλης, κι ως σημείο συμβολικής αντιπαράθεσης ανάμεσα σε κυβέρνηση και διαδηλωτές.

Ο συγγραφέας δείχνει εξαιρετικά επιφυλακτικός με την «άυλη αρχαιολατρία» που εξακολουθεί να κατευθύνει τις κρισιμότερες πολεοδομικές επεμβάσεις στην Αθήνα, αλλά φροντίζει να εξηγήσει από πού απορρέει η συγκεκριμένη επιλογή -«κυρίαρχη σκέψη σε ολόκληρο τον 19ο αιώνα ήταν η αποφυγή σύγκρισης με το ταπεινωτικό παρελθόν της Τουρκοκρατίας». Για το ζωτικό πρόβλημα της έλλειψης πρασίνου, πάλι, επισημαίνει: «Ενα από τα πολλά παράδοξα που κρύβει η έννοια του πράσινου είναι ότι αναγνωρίζεται ως ευεργετικό στοιχείο μόνο όταν παίρνει τεχνητή, επίπλαστη μορφή...». Κι έχοντας ως δεδομένο ότι το πράσινο αποτελεί διαχρονικά το πιο ευάλωτο από τα συστατικά της πόλης, προτείνει: «Ειδικά για την Αθήνα, οι αρχαιολογικοί της χώροι είναι ουσιαστικά το "πράσινο" που της αρμόζει».

Ανατρέχοντας σε παλαιότερες πολεοδομικές μελέτες του, στις παραδόσεις του στο Πολυτεχνείο γύρω από τον αστικό σχεδιασμό και σε εκατοντάδες δημοσιεύματα στον τύπο, αρχιτεκτονικού, κυρίως, ενδιαφέροντος, που καλύπτουν περίοδο δύο αιώνων, ο Δ. Φιλιππίδης αναδεικνύει στο βιβλίο του την Αθήνα της ντροπής αλλά και της περηφάνιας μας, ανοίγει τα σύνορα ανάμεσα στο ιδιωτικό και το συλλογικό, και μας ωθεί να συνειδητοποιήσουμε πως στη σύγχρονη πόλη η ιστορία είναι αποτυπωμένη παντού, «φτάνει να την προσέξουμε», και πως «οι βιωματικές μας μνήμες κατευθύνουν σε μεγάλο βαθμό την άδηλη συμπεριφορά μας». Για το συγγραφέα «η πόλη είναι οι άνθρωποι». Κι η λέξη-κλειδί στο βιβλίο του δεν είναι άλλη από τη «ζωντάνια»: το μεγαλύτερο και αδιαμφισβήτητο ατού της άναρχης πόλης μας, η μόνη ίσως παρακαταθήκη της για το μέλλον. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Τα άπλυτα της ιστορίας
Η βαρβαρότητα ως θέαμα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Ο Πολιτισμός σε κατάσταση πολιορκίας
Το δύσκολο καλοκαίρι της τέχνης
Μουσική
Η ιστορία της Γουόρις Ντίρι
Μια ποπ σταρ στο Μέγαρο
Κι είμαστε ακόμα ζωντανοί...
Συνέντευξη: Αντριου Λόιντ Γουέμπερ
Το «Φάντασμα» επιστρέφει
Συνέντευξη: Γιούαν Μακ Γκρέγκορ
Ο Μπλερ, ο Πολάνσκι, ο Γούντι κι εγώ
Εικαστικά
Από τη φύση στο Παρίσι
Ντοκιμαντέρ
Greek hot cinema
Συνέντευξη: Στιούαρτ Στέιπλς
«Η περιπέτεια ξαναρχίζει»
Συνέντευξη: Μπενουά-Σουάν Πουφέ
«Μοντέρνο είναι ό,τι διαρκεί»
Αρχιτεκτονική
Τα γκρεμισμένα αριστουργήματα
Εκθεση
Διαφημίσεις με καλό σκοπό
Βιβλίο
«Η πόλη είναι οι άνθρωποι»
Τα άπλυτα της ιστορίας
Η βαρβαρότητα ως θέαμα
Προδημοσίευση
Αναμνήσεις ενός αμφισβητία