Έντυπη Έκδοση

Ενας αυστριακός Ρεμπώ

Ο Γκέοργκ Τρακλ σε φωτογραφίες του 1896, 1907 και με στρατιωτική στολή του 1912 Ο Γκέοργκ Τρακλ σε φωτογραφίες του 1896, 1907 και με στρατιωτική στολή του 1912 **Κατερίνα Μητραλέξη- Εύη Πετροπούλου

(επιστημ. επιμέλεια)

Georg Trakl, από τα τέλη του 19ου στις αρχές του 21ου αιώνα

Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου

εκδόσεις Υψιλον, σ. 227, ευρώ 16

Ο Γκέοργκ Τρακλ δεν είναι άγνωστος στους νεοέλληνες αναγνώστες. Φαίνεται μάλιστα να έχει γοητεύσει αρκετούς ποιητές μας.

Πρώτοι ο Ν. Εγγονόπουλος και ο Μ. Σαχτούρης το έχουν ομολογήσει εγγράφως στα ποιήματα και στα κείμενά τους. Ομως και άλλοι ποιητές μοιάζει να μην έχουν μείνει ασυγκίνητοι από τη γοητεία του στίχου του, όπως λ.χ. ο Ανδρέας Αγγελάκης, η Ολγα Βότση, ο Δ. Δήμου, η Ελ. Νούσια. Ενδεικτικό της απήχησής του είναι τα βιβλία που κυκλοφορούν σήμερα με μεταφρασμένα ποιήματά του.

Η Κατ. Μητραλέξη και η Εύη Πετροπούλου επιμελήθηκαν τον τόμο αυτό με 14 κείμενα που αποτελούν τα πρακτικά διεθνούς συνεδρίου για τον Τρακλ, που διοργανώθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2007, με αφορμή την 129ή επέτειο από τη γέννησή του. Η ημερίδα εκείνη, που πραγματοποιήθηκε με τη συμβολή του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Αυστριακής Πρεσβείας στην Αθήνα, συνέβαλε ώστε να διαμορφώσουμε για πρώτη φορά μια σφαιρική εικόνα της ποίησής του, της σχέσης του ίδιου με άλλους ποιητές και καλλιτέχνες της εποχής του αλλά και της απήχησης του έργου του στα καθ' ημάς.

Ο Γκέοργκ Τρακλ γεννήθηκε στο Σάλτσμπουργκ της Αυστρίας το 1887, σ' ένα μεγαλοαστικό περιβάλλον, την εποχή που κυβερνούσε η αυστροουγγρική αυτοκρατορία. Οι δυσκολίες επικοινωνίας με τη μητέρα του και η φημολογούμενη ερωτική σχέση με την αδελφή του υπήρξαν αντικείμενο συζητήσεων αναγνωστών-μελετητών του. Αφού ακολούθησε τις εγκύκλιες σπουδές, όχι χωρίς δυσκολία, γράφτηκε στη Φαρμακευτική του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Η φοίτηση εκεί θεωρούν ότι συνέβαλε καθοριστικά στην κλίση του προς τα ναρκωτικά. Υπηρέτησε τη θητεία του και μετά ρίχτηκε σε αναζήτηση εργασίας όταν ξέσπασε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος.

Τέλη Αυγούστου 1914 επιστρατεύτηκε στο μέτωπο ως δόκιμος φαρμακοποιός. Μια απόπειρα αυτοκτονίας του σε περίοδο κρίσιμη για την έκβαση των μαχών είχε ως αποτέλεσμα να οδηγηθεί στο Ψυχιατρικό Τμήμα του Νοσοκομείου της Κρακοβίας. Εκεί ύστερα από υπερβολική δόση ναρκωτικών, πέθανε, στις 4 Νοεμβρίου 1914, μόλις 27 χρονώ. Τα άπαντά του, που εκδόθηκαν το 1919, συνέτειναν στο να προσεχτεί και να εκτιμηθεί.

Στην ποίησή του συνυπάρχουν θαυμαστά τα χαρακτηριστικά της γερμανόφωνης ποίησης, η ιστορία αλλά και το μέλλον της μαζί, από τον Χανς Ζακς ώς τον Πάουλ Τσέλαν. Μια ποίηση δωρική στην έκφρασή της, μπολιασμένη με στοιχεία ελληνορωμαϊκής κλασικής παιδείας, μεσαιωνικού μυστηρίου και υπαρξιακών αναζητήσεων, όπου η λέξη ανάγεται σε οντότητα. Δεν είναι τυχαίο που ο ποιητικός του λόγος απασχόλησε και τη σκέψη του Χάιντεγκερ. Ο γερμανός φιλόσοφος του αφιέρωσε τόσο οξυδερκείς παρατηρήσεις, που να συγκρίνονται με αυτές που έγραψε στη μελέτη του για τον Χέλντερλιν.

Στα άρθρα των μελετητών τού Τρακλ: Χανς Βισμπάουμ, Βίλι Μπένιγκ, Στέφαν Λίντιγκερ, Τζόακιμ Θίσεν, Ι. Καρακώστα, Μαρ. Θωμαδάκη, Ε. Πετροπούλου, Ελ. Νούσια, Γ. Κεντρωτή, Κ. Καρακάση, Αν. Δασκαρόλη, Κ. Μητραλέξη, Αν. Αντωνοπούλου, ανακαλύπτουμε το εύρος της πρωτοτυπίας των οραματισμών του νεαρού ποιητή, σε συνάρτηση με τη ζοφερή ατμόσφαιρα που επικρατούσε τότε στα πεδία των μαχών αλλά και τις καλλιτεχνικές ζυμώσεις στη Βιέννη, με τον εξπρεσιονισμό και τους εκπροσώπους του στη ζωγραφική, τους: Κλιμτ, Κοκόσκα και Σίλε και στη μουσική τούς: Μάλερ, Μπεργκ και Σένμπεργκ.

Η παράθεση μεταφρασμένων ποιημάτων, εμβόλιμα στις μελέτες τους, μας κάνει να αναγνωρίσουμε, για άλλη μια φορά, τον άνισο αγώνα του μεταφραστή να αποδώσει σωστά τον ποιητικό λόγο, ανακαλύπτοντας αντιστοιχίες ανάμεσα στις δύο γλώσσες που μας αποδεικνύουν την ευρηματικότητα της ποιητικής έμπνευσης τόσο στη γλώσσα όσο και στις εικόνες και στις μεταφορές. Στο τέλος του βιβλίου παρατίθενται στο πρωτότυπο τα ποιήματα που μεταφράζονται, καθώς επίσης και τα βιογραφικά των εισηγητών.

Θυμίζουμε εδώ την επίσης ωραία μετάφραση ποιημάτων του Τρακλ από τον Δ. Δήμου, τη μακροχρόνια ενασχόληση με το έργο του από την Ελ. Νούσια, με την έκδοση: Γκέοργκ Τρακλ Ο Σεμπάστιαν στο όνειρο, Δημοσιεύσεις στο Μπρένερ (Brenner) 1914-1915, η οποία συνοδεύεται από το δοκίμιο που αφιέρωσε στον ποιητή ο Χάιντεγκερ Η γλώσσα στην ποίηση, σε μετάφραση Κ. Γεμενετζή (β'έκδ. αναθεωρημένη, εκδ. Υψιλον 1999) και τη συλλογή Το όνειρο του κακού-ποιήματα (1913-1915), με εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Μιχ. Παπαντωνόπουλου, δίγλωσση έκδοση (εκδ. Ερατώ 2005).

Ελπίζουμε να δούμε μεταφρασμένα σε αυτοτελείς εκδόσεις και τα έργα άλλων κορυφαίων γερμανόφωνων ποιητών της ίδιας περιόδου, όπως είναι τα ποιήματα της Νέλι Ζακς και του Γκότφριντ Μπεν.

**Georg Trakl

Η γαλάζια ψύχωση, ποιήματα και πεζά 1909-1914

μτφρ.: Ιωάννα Αβραμίδου

εκδόσεις Σαιξπηρικόν, σ. 105, ευρώ 12,60

Ακόμη ένα βιβλίο έρχεται να προστεθεί στην ελληνική βιβλιογραφία για τον Τρακλ. Αναφέρομαι σ' αυτό το κομψό βιβλιαράκι με ποιήματα και πεζά του αυστριακού ποιητή που μας έρχεται από τη Θεσσαλονίκη.

Οποιος δεν έχει νιώσει τα δεινά του πολέμου δεν μπορεί να υποπτευθεί γενικά ούτε ποια είναι η ατμόσφαιρά του στις μάχες και εκτός μαχών, στις παραμονές αλλά και στο ξέσπασμα των συγκρούσεών του, ούτε ποιες είναι οι καταστροφές που επιφέρει. Και δεν μπορεί να καταλάβει τι ανεπούλωτα τραύματα άφησε ειδικά ο Α'Παγκόσμιος Πόλεμος στους Ευρωπαίους αν δεν έχει διαβάσει την ποίηση του Τρακλ.

Ο αναγνώστης αυτών των 25 ποιημάτων και των 3 πεζοποιημάτων βομβαρδίζεται, από τη μια, με εικόνες στάχτης και καταστροφής που γεννούν ένα τοπίο ερημικό από τα πεδία των μαχών (Γκρόντεκ) και από την άλλη, από την ένταση της αγωνίας της ίδιας της φύσης, που συμμετέχει στο ανθρώπινο δράμα. Κυρίαρχα στοιχεία της συλλογής, το υπαρξιακό άγχος και η ανάγκη διαφυγής, που για τον ποιητή, δυστυχώς, δεν επήλθε παρά μόνο με τον θάνατο.

Η δίγλωσση έκδοση συμβάλλει στο να μπορεί ο αναγνώστης να παρακολουθήσει τη σχέση πρωτοτύπου και μετάφρασης αλλά και τις δύσκολες ισορροπίες που πρέπει να τηρηθούν στην απόδοση ενός τόσο προσωπικού ποιητικού σύμπαντος, προσφέροντας στον αναγνώστη της ποίησης σαφήνεια και υποβλητικότητα σε γλώσσα ζωντανή. Μόνη ένσταση η απουσία καταλόγου περιεχομένων και η επιλογή κάποιων λέξεων, όπως «ξέθωρη γαλανότητα» (σ. 15), που γίνεται αλλού «ιερή γαλαζοσύνη» (σ. 21), «υδροστάσιο» (σ.53, 55, 59), αντί υδραγωγείο, και «ανάστερη» (σ. 73), αντί άστερη, που νομίζουμε ότι ίσως εμποδίζουν στο να απολαύσουμε το γλωσσικό αποτέλεσμα της εργασίας τής Αβραμίδου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Σύγχρονος αισθητισμός
Ο γιατρός από την Τασκένδη
Το όνειρο της Αιγύπτου
Ο λογοτεχνικός Βορράς
Εκπτωτος μονάρχης
Ιταλικοί αντικατοπτρισμοί
Ο βυθός είναι μέσα μας
Καλειδοσκόπιο θανατικών
Ο ντετέκτιβ του μυαλού
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ενας αυστριακός Ρεμπώ
Σύγχρονος αισθητισμός
Ο γιατρός από την Τασκένδη
Το όνειρο της Αιγύπτου
Ο λογοτεχνικός Βορράς
Εκπτωτος μονάρχης
Ιταλικοί αντικατοπτρισμοί
Ο βυθός είναι μέσα μας
Καλειδοσκόπιο θανατικών
Ο ντετέκτιβ του μυαλού
Δύο κριτικές για το ίδιο βιβλίο
Ελληνικό διήγημα: ένα είδος σε μόνιμη ανθοφορία
Απλετοι μικρόκοσμοι
Από τις 4:00 στις 6:00
Ο Oscar Wilde και οι επιρροές του στη μουσική σκέψη
Εφυγε νωρίς...
Άλλες ειδήσεις
Περιοδικός Λόγος
Ο εφιάλτης στον καθρέφτη
Ο Καλάζνικοφ ήθελε να γίνει ποιητής...
Βιβλίο. Τι;