Έντυπη Έκδοση

Το όνειρο της Αιγύπτου

Εμμανουήλ Ρούκουνας

Πάμε στα νερά

Ελληνικές διαδρομές στην Αίγυπτο

εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της Εστίας, σ. 233, ευρώ 15, 30

«Ο χώρος διαθέτει τις δικές του αξίες, όπως ακριβώς οι ήχοι και τα αρώματα διαθέτουν χρώματα και τα συναισθήματα βάρος».

Κλοντ - Λεβί Στρος , Λυπημένοι Τροπικοί

Το τοπίο είναι οικείο. Ολες σχεδόν οι πτυχές του έχουν εκτεθεί στο κειμενικό φώς. Ενίοτε κατά τρόπο δραματικό. Από τα πολλά συναφή απομονώνω το εξής: «Προτού να φύγω, ή ακόμη κι αν δεν φύγω, θα αποφασίσω ίσως να σας στείλω το κεφάλαιο που άφησα κατατεθειμένο στην Αίγυπτο· γιατί, τελικά, με τις φασαρίες στην Αίγυπτο, τον αποκλεισμό του Σουδάν, τον αποκλεισμό της Αβησσυνίας, και ακόμη για άλλους λόγους, δεν βλέπω παρά να χάνω κρατώντας κεφάλαια, μικρά ή πολύ μεγάλα, σ' αυτές τις περιοχές της απελπισίας». (Ιδέτε Arthur Rimbaud, Γράμματα από το Χαράρ, μετάφραση: Απόστολος Καρούλιας, εκδόσεις Αγρα, 2007.) Με το Πάμε στα νερά χαρτογραφείται με θέρμη, με γνώση και μάλιστα εκ των ένδον μια ιδιαίτερη πλευρά ενός μέρους των εν λόγω συντεταγμένων. Ο Εμμανουήλ Ρούκουνας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αίγυπτο. Από τα φωτισμένα στελέχη τής πάλαι ποτέ μείζονος εκεί παροικίας μας. Διακρίθηκε και διακρίνεται σε πλείστους τομείς. Το συγγραφικό του έργο εστιάζεται στο διεθνές δίκαιο, στη διπλωματική ιστορία και πολιτική, στα ανθρώπινα δικαιώματα καθώς και στη βιοηθική. Είναι επίτιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, επίτιμος διδάκτωρ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Επίσης, πρώτος αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Διεθνούς Δικαίου που εδρεύει στη Γενεύη, ad hoc δικαστής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και μέλος του Διεθνούς Διαιτητικού Δικαστηρίου. Λαμβάνοντας προφανώς υπόψη ότι, μεταξύ άλλων, «τούτη γαρ η γη ξύμμαχος κείνοις πέλει», δηλαδή «η γη είναι ζωντανή και η Ιστορία ενός λαού είναι ζωντανή με την έννοια της συλλογικής μνήμης», όπως προσφυώς όρισε ο Αισχύλος, επιχειρεί με το πρόσφατο αυτό έργο του να αποτυπώσει, κατ' οικονομίαν βεβαίως, τα αίτια και αιτιατά τόσο της ακμής όσο και της αναπόφευκτης παρακμής της ελληνικής κοινότητας, η οποία έδρασε πολλαχώς στο εσωτερικό τού «δώρου του Νείλου», δηλαδή στην Αίγυπτο, ως αυτήκοος και αυτόπτης μάρτυρας αρκετών σημαδιακών περιόδων της.

Χωρίς να παραθεωρεί τις ομολογούμενες αξίες και τα πολιτισμικά τιμαλφή, με τα οποία προίκισαν την εν λόγω περιοχή οι λαοί εκείνοι που κατά καιρούς την κατοίκησαν και τη γονιμοποίησαν, επιδίδεται προς το τέλος του βιβλίου και σε μια περιδιάβαση - δοκίμιο πραγματογνωμοσύνης περί τα πράγματα και τα πρόσωπα που έχουν στοιχειώσει εσαεί το αιγυπτιακό είναι και γίγνεσθαι. Το αμάλγαμα των γηγενών ιδεολογιών, των ενίοτε ανατρεπτικών κοσμοθεωριών, των παραδόξων ή μη θρησκευτικών δογμάτων αλλά και των αναμενόμενων εν πολλοίς αιρέσεων υπομνηματίζεται από τον ρηξικέλευθο μελετητή των συμπεριφορών, εντός του κοινωνικού πλαισίου, όπως τουλάχιστον μαρτυρούνται ανά τους αιώνες στο Δέλτα του μεγάλου «ποταμού-θεού», με επιστημονική όντως δεξιότητα. Οίκοθεν νοείται ότι ο διιστορικός αυτός πλους αναβαθμίζει συχνά -πυκνά όσα κατά καιρούς είχαμε θεωρήσει ασήμαντα ή από εννοιολογική άποψη άχαρα.

Οι αποδόσεις των συγκεκριμένων όρων ζωής και των ρευστών καταστάσεων που τις διαμορφώνουν διαδοχικά, οφείλω να το καταθέσω, διακρίνονται για τη σαφήνειά τους, την απολύτως γειωμένη στην πραγματικότητα των καιρών τους ανάλυση και τη στοχαστική ταυτοχρόνως υφή τους. Χωρίς αγκυλώσεις ή ψιμύθια του συρμού, η ιδιοπροσωπία του πολυεπίπεδου γεωπολιτικού δεδομένου αναδεικνύεται με χαρακτηριστική λεπτότητα και άλλο τόσο υφολογικό τακτ. Ο νομομαθής συγγραφέας ίσως το πρωί διαβάζει άρθρα του Αστικού Κώδικα, όπως ακριβώς έκανε, ως γνωστόν, ο Σταντάλ, προτού ξεκινήσει το γράψιμο. Εξού και η αμεσότητα, η καθαρότητα των προσφερόμενων εικόνων. Το περιττό έχει εκ προοιμίου αποβληθεί. Ο,τι απομένει είναι η ακεραιότητα της ανάμνησης. Αβουλα ή πολύπλαγκτα υποκείμενα του παροικιακού βίου, συγκυρίες κάποτε ιλαροτραγικές και άβολες, πολεμικές συρράξεις στο βάθος των γεγονότων της καθημερινότητας, πολιτιστικές συνέχειες και ασυνέχειες συναποτελούν τους εμφανείς άξονες των αναφορών και των έμμεσων πλην σαφεστάτων αυτοαναφορών. Τοπίο και άνθρωποι, για να το πω διαφορετικά, αποδίδονται κυριολεκτικά. Δεν χρειάστηκε να επινοήσει τίποτε ο πολύτροπος συγγραφέας: όλα ήταν εκεί, στην άκρη της λίμνης του παρελθόντος, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή για να γίνουν αναμφισβήτητο κειμενικό παρόν. Εστω, για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής, το εξής απόσπασμα σχετικά με τη γενέθλια πόλη. Εξ όνυχος αποδίδεται η πολυπλοκότητα των δομών, αλλά και το εξ απαλών ονύχων βίωμα του εξαιρετικού: «Το Ζαγαζίκ είναι πρωτεύουσα της επαρχίας της Σαρκίας. Το 1930-1950 είχε περίπου πενήντα χιλιάδες κατοίκους (το 2009 έχει περίπου ένα εκατομμύριο). Τους Αιγυπτίους αποκαλούσαμε αραπάδες (οι ίδιοι ονομάζονται άραμπ μασρι ιν). Οι Αιγύπτιοι αποκαλούσαν τους Ευρωπαίους χαουαγκάτ, μερικές φορές με αμφισημία. Αν όμως δεν κάνω λάθος, από όλους τους ξένους, μόνο τους Ελληνες αποκαλούσαν αδελφούς (ιχουάν). Την εποχή εκείνη, το Ζαγαζίκ και τα γύρω χωριά της Σαρκίας είχαν περίπου χίλιους Ελληνες κατοίκους, οργανωμένους σε κοινότητα, και μερικούς άλλους ξένους. Στο παρελθόν, για το οποίο πάντοτε οι αναμνήσεις των Ζαγαζικιανών αρχίζουν από την επίσκεψη του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου, τις παραστάσεις της Μαρίκας Κοτοπούλη, τα σημειώματα του Βλάση Γαβριηλίδη για το Ζαγαζίκ στην Ακρόπολη των Αθηνών και τα τραγούδια του Αττίκ, στο Ζαγαζίκ εκδιδόταν και ελληνική εφημερίδα, η Αίγυπτος». (Ιδέτε σελ. 27 επ.)

Κοινωνικές ανακατατάξεις, πότε ήρεμες πότε βίαιες, εμπόριο που γίνεται σκοπός ζωής, εντυπωσιακή άνθηση των γραμμάτων, εξ αντιδιαστολής μάλιστα προς τα όσα επιτάσσει μαθηματικά ο κερδώος Ερμής, οφέλη και ζημιές από πολιτικές ή στενά εννοούμενες κομματικές στρατηγικές, όπως φέρ' ειπείν είναι το περιβόητο ημέτερο κίνημα της Μέσης Ανατολής του 1944, εξόφθαλμες ιδιοτροπίες αλλοδαπών που δεν μπορούν να εννοήσουν κατά βάθος, παρά τις ειλικρινείς προσπάθειες που καταβάλλουν, την πανταχού παρούσα ετερότητα, συνιστούν τους κύριους πόλους της αναδρομής. Τις περισσότερες σελίδες του παρόντος βιβλίου τις υπαγορεύουν βέβαια εκείνα τα πρόσωπα του αιγυπτιακού τοπίου, τα οποία δικαιωματικά διεκδικούν την αμέριστη αγάπη του συγγραφέα. Κι εφόσον ισχύει ότι «όταν αγαπάς κάποιον από τους κατοίκους της, μια πόλη μπορεί να γίνει ένας ολόκληρος κόσμος», όπως έχει ορίσει ο Lawrence Durrell στο περιώνυμο Αλεξανδρινό κουαρτέτο του (ιδέτε πρόχειρα τη νέα μετάφρασή του από τη Μαριάννα Παπουτσοπούλου, στις εκδόσεις Μεταίχμιο), τότε κατ' αναλογίαν οι πόλεις που ήκμασαν και ακμάζουν στο Δέλτα του Νείλου, πρώτη ανάμεσά τους η προσφιλέστατη Αλεξάνδρεια, καθίστανται άλλη μια φορά τα ινδάλματα ενός κόσμου που μετέχει εξίσου στην πραγματικότητα των γήινων απολαύσεων, όσο και στη μεγάλη, φασματική πανίδα των νοσταλγικών αναδιφήσεων του συγγραφέα. Οσοι μάλιστα είναι για διάφορους λόγους εξοικειωμένοι με κάποια από τα κέντρα που συντηρούν με σθένος οι απόδημοι συμπατριώτες μας, θα ανιχνεύσουν εδώ αμέσως τα δύο τινά, που είθισται κυρίως να εμπνέουν την εκτός των γεωγραφικών ορίων της πνευματική Ελλάδα, το πάθος-ήθος δηλαδή για τη διατήρηση των δεσμών με τον μητρικό κορμό και την αφαλκίδευτη πρόοδο ταυτοχρόνως στην ξένη γη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ενας αυστριακός Ρεμπώ
Σύγχρονος αισθητισμός
Ο γιατρός από την Τασκένδη
Ο λογοτεχνικός Βορράς
Εκπτωτος μονάρχης
Ιταλικοί αντικατοπτρισμοί
Ο βυθός είναι μέσα μας
Καλειδοσκόπιο θανατικών
Ο ντετέκτιβ του μυαλού
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ενας αυστριακός Ρεμπώ
Σύγχρονος αισθητισμός
Ο γιατρός από την Τασκένδη
Το όνειρο της Αιγύπτου
Ο λογοτεχνικός Βορράς
Εκπτωτος μονάρχης
Ιταλικοί αντικατοπτρισμοί
Ο βυθός είναι μέσα μας
Καλειδοσκόπιο θανατικών
Ο ντετέκτιβ του μυαλού
Δύο κριτικές για το ίδιο βιβλίο
Ελληνικό διήγημα: ένα είδος σε μόνιμη ανθοφορία
Απλετοι μικρόκοσμοι
Από τις 4:00 στις 6:00
Ο Oscar Wilde και οι επιρροές του στη μουσική σκέψη
Εφυγε νωρίς...
Άλλες ειδήσεις
Περιοδικός Λόγος
Ο εφιάλτης στον καθρέφτη
Ο Καλάζνικοφ ήθελε να γίνει ποιητής...
Βιβλίο. Τι;