Έντυπη Έκδοση

Ξαφνιάσματα στα σκαλιά της Παναγίας των Παρισίων

Αννα Καμιένσκα

Ξαφνιάσματα

Ανθολόγηση από το ποιητικό της έργο

μετάφραση, επιμέλεια:

Βασίλης Καραβίτης, εκδόσεις Μελάνι, σ. 105, ευρώ 11,21

Η Αννα Καμιένσκα (Anna Kamienska, 1920-1986) ίσως δεν συγκαταλέγεται στην πρώτη ομάδα των μεγάλων πολωνών ποιητών, που περιλαμβάνει τους Μίλος, Χέρμπερτ, Σιμπόρσκα. Το έργο της, εν τούτοις, κατέχει περίοπτη θέση στην πολωνική γραμματεία, ιδιαίτερα για τη συνεισφορά του στο μυστικιστικό, θεολογικό πεδίο.

Η Καμιένσκα υπήρξε μεταφράστρια, από διάφορες σλαβικές γλώσσες, τα γαλλικά και τα λατινικά, κριτικός και μυθιστοριογράφος, διαβιώνοντας εντός μίας συμβατικής οικογενειακής και επαγγελματικής συνθήκης για περίπου δύο δεκαετίες. Τη δεκαετία του 1980, με άλλους πολωνούς διανοούμενους, αντιστάθηκε στο καθεστώς Γιαρουζέλσκι.

Τα Ξαφνιάσματα αποτελούν ανθολόγηση και απόδοση ποιημάτων του Βασίλη Καραβίτη από τον τόμο Crazyna Drabic & David Curson Astonishment: Selected Poems of Anna Kamienska (Paraclete Press, 2007), το οποίο περικλείει τις αγγλικές μεταφράσεις του έργου της Καμιένσκα. Η εισαγωγή της αγγλικής έκδοσης συνεπικουρεί, εδώ, εκείνη του έλληνα μεταφραστή.

Τα Ξαφνιάσματα αρμολογούνται, χρονολογικά, με αντιπροσωπευτικά ποιήματα της Καμιένσκα από 15 συλλογές της, μεταξύ 1952-1989. Η στροφή στη ζωή και στη ποίηση της Καμιένσκα συντελέστηκε ακαριαία, μετά τον θάνατο του άντρα της Γιαν Σπέβιακ (1967), επίσης ποιητή και μεταφραστή. Η ποιήτρια, έχοντας μέχρι τότε απλώς αγγίξει ορισμένα προσφιλή μεταφυσικά ζητήματα, στράφηκε έκτοτε σε θέματα της Βίβλου, και ιδιαίτερα εκείνα με πρωταγωνιστή τον Ιώβ, προσδίδοντας στη γραφή της έναν ευρύτερο αποστολικό χαρακτήρα. Τα Ξαφνιάσματα παρακολουθούν και φωτίζουν αυτήν τη θεματολογική εμμονή στην ποίησή της, αλλά μας γνωρίζουν και στοχαστικότερα κείμενά της, όπως το ποίημα «Κλασσικισμός»: Ο καιρός είναι τόσο απαίσιος / ταιριάζει να διαβάσεις Μάρκο Αυρήλιο / να επιστρατεύσεις το φέγγος της καθαρής σκέψης / Η διάνοια όταν πραγματικά προσπαθεί / μπορεί για ένα διάστημα ν' αναπληρώσει τον ήλιο / παρόλο που δεν θα ωριμάσει τις φράουλες.

Το κύριο έργο, το οποίο επέδωσε στην Καμιένσκα τη φήμη που φέρει σήμερα, είναι τα Σημειωματάρια, μία συλλογή, ως επί το πλείστον, αφορισμών και μικρών κειμένων. Κατά το πρότυπο πολλών ποιητών (λ.χ. Σέλλεϋ, Στήβενς, Σαρ), εκεί επιδιώκει άλλοτε να αποφανθεί, να κανονικοποιήσει ή να αμφιβάλλει, με λακωνικότητα, για την παραγωγή της ποιητικής τέχνης και τις επιδιώξεις της, κι άλλοτε, απλώς να αντιγράψει αγαπημένες της φράσεις, άλλων ποιητών και στοχαστών.

Η αστιξία, η έλλειψη ειρωνείας, οι λέξεις ως το τελευταίο καταφύγιο να γνωρίσει κανείς τι τον περιβάλλει και με τι ο ίδιος πορεύεται, συνιστούν κυρίαρχη στόχευση της Καμιένσκα. Η ίδια εξομολογείται πως «[κανείς] γράφει, όχι για να εκφράσει τον εαυτό του, αλλά για να κατανοήσει».

Στο αμερικανικό περιοδικό Poetry, (196:3, June 2010), το οποίο αφιερώνει πολλές σελίδες στις αγγλικές μεταφράσεις των Σημειωματαρίων της Καμιένσκα, η πολωνή ποιήτρια δηλώνει «Η ποίηση είναι η πρόγευση της αλήθειας. Το μέρος όπου φυλάσσεται η πίστη. Οι σύγχρονοι ποιητές είναι εκείνοι που την έχουν γεμίσει καπνούς και καθρέπτες» και σε άλλο σημείο «Ακόμη και στην ανάπαυση οφείλουμε να είμαστε δημιουργικοί, για να μη ρέει ο χρόνος γύρω μας, αλλά διά μέσου ημών. Αυτό είναι τέχνη».

* Τα Ξαφνιάσματα, με τη χρονολογική παράθεση των συλλογών, πρόσφορο εγχείρημα, διότι αντιστοιχεί στη θεματολογική εξέλιξη και μεταφυσική εμβάθυνση της Καμιένσκα, μας φέρνουν σε επαφή με μία ισχυρή, μυστικιστική φωνή της ευρωπαϊκής ποίησης του 20ού αι.

Σταμάτης Πολενάκης

Νοτρ Νταμ

Εκδόσεις Οδός Πανός, σ. 55, ευρώ 10

Εκτός. Με την τρίτη ποιητική συλλογή του ο Σταμάτης Πολενάκης (γενν. 1970) σταθεροποιεί μία από τις πιο ευαίσθητες φωνές της γενιάς του στη σύγχρονη ελληνική ποιητική σκηνή. Η πένα του εκτείνεται στη συγγραφή θεατρικών έργων, όπως το Τελευταίο όνειρο της Εμιλυ Ντίκινσον -ανέβηκε με πρωταγωνίστρια την Καριοφυλλιά Καραμπέτη, (Θέατρο Αθηνών, 2007)- και Ψαρόσουπα (Θεατρικό Αναλόγιο 2009 στο Εθνικό Θέατρο).

Εντός. Η ανασύσταση της ατμόσφαιρας άλλων καιρών είναι το σταθερό περιβάλλον των πεζοποιημάτων της συλλογής. Ο αφηγητής με το τέχνασμα της ενσάρκωσης λογοτεχνικών ηρώων «Εγώ ο Ροντιόν Ρομάνοβιτς Ρασκόλνικωφ» ή με εισαγωγικές φράσεις «Θυμήσου», «Το μακρινό καλοκαίρι του 1916», «Η Μπελ Επόκ της ζωής σου έχει ήδη παρέλθει» μεταφέρεται στην αρχή του αιώνα ή στον Μεσοπόλεμο. Η Αγία Πετρούπολη, η Βενετία, ανώνυμες λουτροπόλεις, ή τα μακρινά Κογιοακάν και Γιουκατάν, αποτελούν τόπους, που επικαλείται ή ενθέτεται ο ίδιος, ο πρωταγωνιστής του ποιήματος. Εκείνος προτρέπει σε διάθεση νοσταλγική, καθώς η σκηνογραφία του περιλαμβάνει σταθμούς τρένου ή βόλτες με ποταμόπλοιο και παραλίμνια πανδοχεία.

Η ζωή στα ποιήματα λιγοστεύει «ο χρόνος είναι άμμος στα δάχτυλά μας», την ίδια ώρα που τα μυθολογικά διακυβεύματα «Τι περιμένεις τόσα χρόνια σκυμμένος στις επάλξεις των πύργων γέροντα Αιγέα;» και τα διανοητικά «καρτ-ποστάλ» παίρνουν τη θέση τους εντός αφηγήσεων ανεπίδοτων, πικρών, έσχατων.

Επί του αυτού. Η Νοτρ Νταμ, παρ' ότι παραδίδεται από έναν ποιητή της ψηφιακής γενιάς, κινείται σε ολότελα «παλιομοδίτικη» κατεύθυνση (προθετικά, θεματικά, τεχνικά). Η συνέπεια της ανάδρομης πορείας αποδεικνύει πως η ζωή είναι λειψή απλώς ως φυσικό φαινόμενο αγκιστρωμένο στο παρόν και πως η γλώσσα των ποιητικών χρήσεων μπορεί να γίνει ανεμόσκαλα στον χρόνο, επιταχυντής συναισθημάτων, πανάκριβη πρώτη ύλη της ανθρώπινης εμπειρίας.

Το πέρασμα από τη ζωή ίσως συνίσταται, όπως έλεγε ο Χατζιδάκις, σε ορισμένα ταξίδια, εκλεκτές συνομιλίες με ωραίους ανθρώπους, καθώς και στη συγκρότηση της προσωπικής μυθολογίας. Συμπληρώνοντας, την «εποχή σου», εάν δεν σου δόθηκε, οφείλεις να την επινοήσεις. Σε αυτό μας παρασύρει η Νοτρ Νταμ. Κατ' εξαίρεση η προτροπή: ας διαβαστεί πριν ή μετά από την ακρόαση ενός κλασικού κομματιού, λ.χ. του «Adagio» του Tommasso Albinoni ή των «Six Gnossiennes» του Eric Satie. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Δύο βιβλία πάνω από τον φόβο και τον θάνατο
Ο πόλεμος, εμφύλιος ή όχι, και τα παιδιά
Η λυδία λίθος της ζωής
Κοινωνικά σύμβολα και αξίες στις ΗΠΑ
Η Ελλάδα στην οικονομική κρίση
Κυκλοφορούν επίσης
Της φιλίας ή της συνάντησης
Η ζωή ως ταξίδι ή πραγματικότητα
Ο ακριβοδίκαιος Εντγκαρ Αλαν Πόε
Η Ασπασία Παπαθανασίου ως συγγραφέας
Πάμε σινεμά;
Η κακοποιημένη γυναίκα και ο κόσμος
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Η εποχή της πεταλούδας
Πρωταθλήτρια των μουσικών αναμνήσεων
Αφανής Αναγνώστης
Επιμέλειας απολογία
Γιορτή Βιβλίου
Ο καπτα-Σίμος το Σφαντό
Εξι βιβλία με διαφορετικό κοινό
Μέρες του παρελθόντος με γοητεία ή φρίκη
Η γαλλική φωνή και ο Στάινερ
Η περίπτωση Τζέικομπσον
Η τρίτη ανάγνωση
Η κατάρα των Ντέην
Κριτική βιβλίου
Δύο βιβλία πάνω από τον φόβο και τον θάνατο
Ο πόλεμος, εμφύλιος ή όχι, και τα παιδιά
Η λυδία λίθος της ζωής
Κοινωνικά σύμβολα και αξίες στις ΗΠΑ
Ξαφνιάσματα στα σκαλιά της Παναγίας των Παρισίων
Η Ελλάδα στην οικονομική κρίση
Κυκλοφορούν επίσης
Της φιλίας ή της συνάντησης
Η ζωή ως ταξίδι ή πραγματικότητα
Ο ακριβοδίκαιος Εντγκαρ Αλαν Πόε
Η Ασπασία Παπαθανασίου ως συγγραφέας
Πάμε σινεμά;
Η κακοποιημένη γυναίκα και ο κόσμος
Νίκος Γκάτσος
Ο Ελληνας και ο ελληνιστής
Πέντε ποιητικά βιβλία
Λέξεων κυματισμοί πολύτροποι
Συνέντευξη: Θάνος Ψυχογιός
«Να δημιουργήσουμε γενιές που θα αγαπήσουν τα βιβλία»
Συνέντευξη: Σωτήρης Παστάκας και Γιάννης Η. Παππάς
Ταξιδεύοντας στην όμορφη Ιταλία
Άλλες ειδήσεις
Το κενό
Μικρές λάμψεις
Εκδοχές φοινικιάς στη μακρινή χώρα
Εφοδος στο μαυσωλείο