Έντυπη Έκδοση

Με τα σταθμά της καλής λογοτεχνίας

Ο ακριβοδίκαιος Εντγκαρ Αλαν Πόε

Edgar Α. Poe

Οι λόγιοι της Νέας Υόρκης

μτφρ.: Κ. Κατσικιάς , Π. Παπαδόπουλος, W. Redbrecht

εκδόσεις Τυφλόμυγα, σ. 160, ευρώ 10

Το βιβλίο ξεκινάει μ' έναν τρόπο καταφανώς δηλωτικό της ατραπού που ακολουθεί ο Πόε σ' αυτά τα λογοτεχνικά του δοκίμια. Είναι η ατραπός, ο δρόμος, της απονομής δικαιοσύνης στην ιεράρχηση των λογίων της Νέας Υόρκης. Περισσότερο απ' όλους τους λογίους, ο Πόε θα ασχοληθεί με τους συγγραφείς λογοτεχνίας. Ποιητές και πεζογράφους. Η διαχρονία των απόψεων του μεγάλου αμερικανού ποιητή είναι συγκλονιστική. Τα γραπτά, που είναι συγκεντρωμένα σ' αυτό τον τόμο των εκδόσεων Τυφλόμυγα, μοιάζουν στις μέρες μας περισσότερο μοντέρνα από ποτέ. Η δημιουργία αναγνωστών - αθυρμάτων των κριτικών δημοσιευμάτων των εφημερίδων, η απαξίωση άξιων καλλιτεχνών μέσα από τέτοια ανάλογα κείμενα, η απομάκρυνση της συνείδησης του αναγνώστη από τη διαρκή επαγρύπνηση, οι πελατειακές σχέσεις του σιναφιού των κριτικών με το σινάφι των συγγραφέων και των εκδοτών και τελικά το θάψιμο αιρετικών φωνών, απαντούν και σήμερα στη Νέα Υόρκη και φυσικά τον τόπο μας. Στην ελληνική καλλιτεχνική κοινωνία των μεγάλων δικών μας εργολάβων, το φαινόμενο της ύπαρξής τους έχει εξαρθρώσει ολοκληρωτικά το δημοκρατικό, γόνιμο και άγριο καλλιτεχνικό τοπίο. Η ανυπαρξία αιδημοσύνης τους συγκρίνεται μ' αυτή του πολιτικού εγκληματία της ατιμωρησίας. Οτιδήποτε αντίκειται στην καθεστηκυία τάξη και κυοφορεί στις παραγράφους του λέξεις ανατροπής του συστήματος στις τέχνες, θάβεται. Ετσι απλά.

Ο Πόε σ' αυτό το βιβλίο του δεν αφήνει κανένα συστατικό της λογοτεχνικής σφαίρας ασχολίαστο. Ακόμη κι αυτά που άλλοι αποσκορακίζουν ως εξωλογοτεχνικά εκείνος τα αξιοποιεί. Γνωρίζει ότι όλα περνάνε στο έργο. Ο συγγραφέας που γράφει για τα χρήματα δεν μπορεί παρά να γράψει ένα χαμηλής βιωσιμότητας έργο, να το επιβάλλει με δόλια μέσα και να γίνει ανιαρά επαναληπτικός ως προς το ύφος της επιτυχίας του. Η επανάληψη, οι ακκισμοί, η αυταρέσκεια η εκμετάλλευση των συνανθρώπων του θα περάσουν και μέσα στο έργο του. Θα περάσουν στο έργο του ως ολοκληρωτική έλλειψη ειλικρίνειας. Ο υποψιασμένος αναγνώστης τα κατανοεί όλα. Ο Πόε συνεχίζοντας να ανατέμνει την καλλιτεχνική Νέα Υόρκη, διαπομπεύει τις θωπείες των συγγραφέων προς τους κριτικούς λογοτεχνίας.

Διαχωρίζει τους συγγραφείς σε διάφορες κατηγορίες ανάλογα προς τους ελιγμούς τους μέσα στο σινάφι τους. Ο Πόε τούς γνώριζε όλους και τους παρακολουθούσε διαβάζοντας τα κείμενα που δημοσίευαν ή συναντώντας τους στην πόλη. Απ' όλους τους τύπους συγγραφέων εξαίρει εκείνους τους αναχωρητές του συγχρωτισμού με ομότεχνους τους. Είναι εκείνοι που μακριά από την επωνυμία δεν προτάσσουν κανένα ανασχετικό μέσο παρακώλυσης του έργου των κριτικών. Η έλλειψη επαφής με την κριτική κοινότητα αφήνει τα μέλη της δεύτερης ανεμπόδιστα να επιτελούν το έργο στο οποίο είναι ταγμένα. Αυτοί οι συγγραφείς είναι που δέχονται και τα πιο πολλά πυρά. Οι λόγοι είναι ευνόητοι. Παρά ταύτα, κανένα βόλι δεν τους λαβώνει μέσα στα δώματα της μοναχικής τους ζωής.

Η κρυστάλλινη αλήθεια στα σαλόνια της λογοτεχνίας υπάρχει και διασώζεται καμιά φορά με τα ίδια τα «έπεα πτερόεντα». Υπάρχει στις παρέες των συγγραφέων και τις συζητήσεις τους. Υπάρχει στις φιλολογικές κουβέντες των κριτικών. Ο Πόε σημειώνει ότι αυτή η αλήθεια παραμένει προφορική. Στον γραπτό λόγο δεν τη συναντάμε συχνά. Είναι εξόριστη των δυσκολιών που ανακύπτουν από συσχετισμούς που κανονικά δεν θα έπρεπε να υπάρχουν.

Ο Πόε χρησιμοποιεί σαν βοηθητικά υποστυλώματα στη διεισδυτική και οξυδερκή κριτική του ματιά διάφορα ερείσματα. Τη φυσιογνωμική. Οι λογοτέχνες με την πάροδο του χρόνου και την παρατήρηση του περιβάλλοντός τους και των ανθρώπων που το συναπαρτίζουν ασκούνται στην ψυχογραφία αυτών των ανθρώπων με τις εκδηλώσεις της εξωτερικής τους εμφάνισης. Την κίνηση τους, τη χροιά του λόγου τους. Ο Πόε γνώριζε ως συντάκτης και πιο ουσιώδη, ιδιοσυγκρασιακά, γνωρίσματα των λογίων με τους οποίους στο βιβλίο «οι λόγιοι της Νέας Υόρκης» καταπιάνεται. Ο Πόε είναι ανυπόκριτα αληθινός. Ξέρει πως η σιωπή κάποιων καλλιτεχνών, ενώ ο κόσμος χάνεται σε συντρίμμια σάρκας και αίματος, κραυγών και ιαχών, οφείλεται στη δειλία των καλλιτεχνών να διακυβεύσουν την ευυπόληπτη θέση τους στη συνείδηση του κοινού τους. Ο Πόε, θα έλεγε κανείς, καταγράφει σ' αυτό το μικρό βιβλίο ό,τι μαστίζει την κοινωνία των καλλιτεχνών και ό,τι τους αξιώνει από καταβολής της εμφάνισής τους.

Ο διάσημος αμερικανός συγγραφέας είναι ακριβοδίκαιος. Μπορεί σε κείμενό του για κάποιον ποιητή να ψέξει ορισμένα έργα του καλλιτέχνη και στο ίδιο κείμενο αμέσως πιο κάτω να θαυμάσει εκστατικός τη μαεστρία και το μυαλό του δημιουργού τους για τα κείμενα στα οποία αναφέρεται. Δεν θα ζηλέψει. Ταπεινώνεται την ώρα που γράφει για να αναδειχθούν οι ομορφιές των έργων των ομοτέχνων του. Δεν είναι σκωπτικός και προπαντός δεν γράφει σαν να κατέχει τα μέτρα και τα σταθμά της καλής λογοτεχνίας.

Σ' αυτά τα δοκίμια για τους συγγραφείς, τους κριτικούς λογοτεχνίας, τους μεταφραστές και εκδότες ο Πόε δίνει σημασία ακόμη και στη ρητορική ικανότητά τους στις δημόσιες συνευρέσεις τους. Στην ικανότητά τους να αγορεύουν σε μια παρέα ή σε κάποιο συνέδριο. Τον ενδιέφερε πολύ ο τρόπος που ο λόγιος με τη φυσική του παρουσία υποστήριζε τα γραπτά και τις ιδέες του. Ο Πόε πιστεύει στην παρεμβατική δύναμη του λόγου ενός καλλιτέχνη και στο όραμα του καλλιτέχνη για τον κόσμο. Είναι χαρακτηριστικά που προσπαθεί να συναντήσει και να διακρίνει στον δημόσιο λόγο των ανθρώπων που σχολιάζει μέσα στα κείμενα του παρόντος βιβλίου. Βλέπει και αντιμετωπίζει ολιστικά τον λόγιο. Οχι μόνο ως συγγραφέα ή εκδότη, αλλά και ως έναν ολοκληρωμένο πνευματικό άνθρωπο. Ως έναν ιδαλγό που μάχεται για τις ανθρωπιστικές του ιδέες σαν ένας πολιτικός ακτιβιστής. Τα γραπτά δεν έχουν την ίδια αξία με το πέρασμα της ζωής ενός ανθρώπου. Μπορούν να δώσουν δύναμη στον συγγραφέα ώστε το πέρασμά του απ' τη ζωή να περιέχει στοιχεία αγώνα για την ευόδωση των ελπίδων που διατυπώνει είτε μιλώντας είτε γράφοντας.

Στη συνέχεια του βιβλίου, ο Πόε μιλάει για την απαγγελία των έργων κυρίως των ποιητών. Ανάλογα με την γνώμη του κοινού και την ευαρέστησή του στην ακρόαση της απαγγελίας, ο καλλιτέχνης μπορεί να δρέψει τους καρπούς κάποιου επικαιρικού κέρδους. Η πρόσκαιρη επιτυχία ενός έργου στηρίζεται σε παράγοντες που δεν έχουν να κάνουν με τη γνήσια αξία του. Μια επιτυχία στα χρόνια του Πόε ήταν η συνισταμένη της δημόσιας εικόνας ενός συγγραφέως, της σαγήνης του δημόσιου λόγου του, των ευρύτερα πολιτικών του απόψεων σε εφημερίδες και περιοδικά. Ηταν ένα αμάλγαμα φυσιογνωμικής, ρητορικής και απαγγελίας. Ο Πόε απλώς αναφέρει αυτά τα συστατικά ως βοηθητικά στη σκιαγράφηση του πορτρέτου των ανθρώπων για τους οποίους γράφει. Δεν τα λοιδορεί ως αποπροσανατολιστικά του σχηματισμού μιας γνώμης ορθής απ' τον αναγνώστη. Νομίζω πως θα έπρεπε να το κάνει. Η παράθεση όλων των στοιχείων στα κείμενά του δεν γίνεται με διάθεση να προχωρήσει σε μεγαλύτερη βυθομέτρηση των γνωρισμάτων ενός συγγραφέως. Αντιθέτως, τα παραθέτει ως τεκμήρια για τη γνώμη του, όπως απλώνεται πάνω στις σελίδες του παρόντος βιβλίου.

Το φως του Πόε είναι άπλετο. Αν δεν μιλά αυτός για κάποια πράγματα είναι γιατί εμείς μπορούμε πολύ εύκολα να εξαγάγουμε τα συμπεράσματά μας. Εκτός των προσώπων στα κείμενά του, ασχολείται ενδελεχώς με τα περιοδικά και τις εφημερίδες. Παρακολουθεί την πορεία τους και παράλληλα διαβάζει τα κείμενα στα έντυπα που γράφουνε οι λόγιοι, για τους οποίους έχει ήδη γράψει. Προσπαθεί να μπει στα παρασκήνια της έκδοσης ενός περιοδικού του λόγου. Να καταγράψει τις ετοιμασίες, να δει τα πρόσωπα και να μας δώσει την ετυμηγορία του για την αξία του περιοδικού.

Σε μια συνειρμική συστροφή των σκέψεών του προς τον εαυτό του παραθέτει τα μυστικά της σκοτεινής τέχνης του, τον πλούτο της ευρυμάθειάς του και των πραγματολογικών υλικών που χρησιμοποιούσε στις προσπάθειές του, οι ιστορίες του να αφήνουν στον αναγνώστη την επίγευση ότι μόλις διάβασαν μια ολοκληρωτικά αληθινή ιστορία. Διακόσια χρόνια μετά τη γέννησή του εξακολουθεί να μας γοητεύει, κυρίως για την οξυδερκή του αληθοφάνεια. Μας ξεναγεί με τρόπο απαράμιλλο σε τόπους της παράλληλης λογοτεχνικής του πραγματικότητας. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Δύο βιβλία πάνω από τον φόβο και τον θάνατο
Ο πόλεμος, εμφύλιος ή όχι, και τα παιδιά
Η λυδία λίθος της ζωής
Κοινωνικά σύμβολα και αξίες στις ΗΠΑ
Ξαφνιάσματα στα σκαλιά της Παναγίας των Παρισίων
Η Ελλάδα στην οικονομική κρίση
Κυκλοφορούν επίσης
Της φιλίας ή της συνάντησης
Η ζωή ως ταξίδι ή πραγματικότητα
Η Ασπασία Παπαθανασίου ως συγγραφέας
Πάμε σινεμά;
Η κακοποιημένη γυναίκα και ο κόσμος
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Η εποχή της πεταλούδας
Πρωταθλήτρια των μουσικών αναμνήσεων
Αφανής Αναγνώστης
Επιμέλειας απολογία
Γιορτή Βιβλίου
Ο καπτα-Σίμος το Σφαντό
Εξι βιβλία με διαφορετικό κοινό
Μέρες του παρελθόντος με γοητεία ή φρίκη
Η γαλλική φωνή και ο Στάινερ
Η περίπτωση Τζέικομπσον
Η τρίτη ανάγνωση
Η κατάρα των Ντέην
Κριτική βιβλίου
Δύο βιβλία πάνω από τον φόβο και τον θάνατο
Ο πόλεμος, εμφύλιος ή όχι, και τα παιδιά
Η λυδία λίθος της ζωής
Κοινωνικά σύμβολα και αξίες στις ΗΠΑ
Ξαφνιάσματα στα σκαλιά της Παναγίας των Παρισίων
Η Ελλάδα στην οικονομική κρίση
Κυκλοφορούν επίσης
Της φιλίας ή της συνάντησης
Η ζωή ως ταξίδι ή πραγματικότητα
Ο ακριβοδίκαιος Εντγκαρ Αλαν Πόε
Η Ασπασία Παπαθανασίου ως συγγραφέας
Πάμε σινεμά;
Η κακοποιημένη γυναίκα και ο κόσμος
Νίκος Γκάτσος
Ο Ελληνας και ο ελληνιστής
Πέντε ποιητικά βιβλία
Λέξεων κυματισμοί πολύτροποι
Συνέντευξη: Θάνος Ψυχογιός
«Να δημιουργήσουμε γενιές που θα αγαπήσουν τα βιβλία»
Συνέντευξη: Σωτήρης Παστάκας και Γιάννης Η. Παππάς
Ταξιδεύοντας στην όμορφη Ιταλία
Άλλες ειδήσεις
Το κενό
Μικρές λάμψεις
Εκδοχές φοινικιάς στη μακρινή χώρα
Εφοδος στο μαυσωλείο