Έντυπη Έκδοση

Τέχνες & Πολιτισμός

Διαχρονικά

  • «Τα γούστα της μάζας φθείρουν»

    Ο Αλέξης Δαμιανός της «Ευδοκίας» - και όχι μόνο Και μόνο την «Ευδοκία» να είχε κάνει, θα είχε μείνει στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου. Ηταν το 1985 άλλωστε που η Πανελλήνια Ενωση Κριτικών Κινηματογράφου την ανακήρυξε ως «τη σημαντικότερη ελληνική ταινία όλων των εποχών», ενώ ο δημιουργός της έχει χαρακτηριστεί «πατριάρχης του ελληνικού κινηματογράφου».

    Ο Αλέξης Δαμιανός όμως δεν είναι μόνο ο σκηνοθέτης της «Ευδοκίας» (1970), έκανε ακόμη δύο ταινίες: «Μέχρι το πλοίο» (1966) και «Ηνίοχος» (1995), που ο χρόνος ευνόησε περισσότερο από την αποδοχή που είχαν -από επαΐοντες και κοινό- όταν πρωτοβγήκαν στο «πανί». Ετσι, πριν φύγει από τη ζωή, στις 4 Μαΐου 2006 (πριν από πέντε χρόνια), στα 85 του, είχε την ικανοποίηση να απολαύσει την εκτίμηση και την αγάπη ομότεχνων, κριτικών και κοινού.

    Πολυπράγμων

    Σκηνοθέτης του κινηματογράφου, αλλά και του θεάτρου, θεατρικός συγγραφέας, ηθοποιός, θιασάρχης, αλλά και άνθρωπος της καθημερινότητας, που σε διαλείμματα της καλλιτεχνικής του ζωής ασχολήθηκε με αργαλειούς και βιολογικές καλλιέργειες.

    Μολονότι με σπουδές στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου και στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, θεωρείται ερασιτέχνης -με την έννοια του εραστή- και «χειροποίητες» οι ταινίες του, καθώς τις έκανε με ισχνά οικονομικά μέσα, με τη συμπαράσταση και την αγάπη ανθρώπων που τον πίστευαν.

    Στην Κατοχή η αφετηρία της καλλιτεχνικής του διαδρομής, παράλληλα με τη συμμετοχή του στην Αντίσταση. Ηθοποιός στο Λαϊκό Θέατρο και στους Ενωμένους Καλλιτέχνες αρχικά, για να περάσει το 1957 στο Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν, συμμετέχοντας στη θρυλική παράσταση «Ματωμένος Γάμος» του Λόρκα. Ενα χρόνο αργότερα ιδρύει το Πειραματικό Θέατρο, με δικά του και ξένα έργα, στο θέατρο «Πορεία», που κλείνει το 1964 λόγω χρεών.

    Το 1965 κάνει την πρώτη του εμφάνιση στον κινηματογράφο, στην πρώτη, μικρού μήκους, ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Ο κλέφτης» κι ένα χρόνο αργότερα κάνει τη δική του, «Μέχρι το πλοίο».

    Διατρέχω εν τάχει την καλλιτεχνική του διαδρομή (συμμετοχές σε άλλες κινηματογραφικές, τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές παραγωγές), μνημονεύοντας ωστόσο ιδιαίτερα τη συμμετοχή του στην ταινία «Τον καιρό των Ελλήνων» (1981) του Λάκη Παπαστάθη, που υπήρξε βοηθός του στην «Ευδοκία» και με τον οποίο συνδεόταν με στενή φιλία, για να σταθώ στην υπέροχη αυτή ταινία του, που ο Παπαστάθης τής έχει αφιερώσει ολόκληρο λεύκωμα: «Οταν ο Δαμιανός γύριζε την "Ευδοκία"» (εκδ. Πατάκη, 2006).

    Η «Ευδοκία»

    Η ζωή των περιθωριακών της μεγαλούπολης και ο έρωτας δυο νέων που παραβιάζουν τους ισχύοντες ηθικούς κανόνες είναι, με δυο λόγια, η υπόθεση της ταινίας, τους δύο βασικούς ρόλους της οποίας ανάθεσε σε ερασιτέχνες ηθοποιούς (που δεν ξανάπαιξαν): την κυπριακής καταγωγής 17χρονη Μαρία Βασιλείου, που βρήκε στο Λονδίνο, και τον 21χρονο εργάτη Γιώργο Κουτούζη στον Πειραιά. Κι επειδή η πρωταγωνίστριά του δεν μιλούσε ελληνικά την ντουμπλάρισε πειστικότατα η Ελένη Ροδά. Η ταινία ευτύχησε και μουσικά με τον Μάνο Λοΐζο και το περίφημο «Ζεϊμπέκικο της Ευδοκίας».

    Ωστόσο δεν καλοπέρασε στην πρώτη προβολή της στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης του 1971 -μέρες χούντας γαρ... Μόνο η Βασιλείου βραβεύτηκε. Το βραβείο αρτιότερης παραγωγής και σκηνοθεσίας δόθηκε στην «ηρωική» ταινία «Παπαφλέσσας» του Ερρίκου Ανδρέου (με Παπαφλέσσα έναν ευτραφή Δημήτρη Παπαμιχαήλ), καλλιτεχνικής ταινίας και σεναρίου στην ταινία «Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση» (πάλι καλά) του Ντίνου Κατσουρίδη, ενώ της μουσικής απέσπασε ο Γιάννης Σπανός για την ταινία «Εκείνο το καλοκαίρι» του Βασίλη Γεωργιάδη. Λέει σχετικά η σύζυγος του Δαμιανού, Αρτεμις:

    «Οταν εκφώνησαν το όνομα της Μαρίας, είπαμε μέσα μας σαρώσαμε, τα πήραμε όλα. Μετά όμως τίποτα, κανένα βραβείο, κανένα άλλο βραβείο. Αργότερα μάθαμε πως κάποιος τηλεφώνησε στο Επιτελείο καταγγέλλοντας πως το έργο είναι επαναστατικό και μην τυχόν και δώσουν κανένα βραβείο. Από τότε άρχισαν να έρχονται οι ταγματαρχαίοι και συνταγματαρχαίοι να δουν την ταινία και έψαχναν πού είναι επαναστατικό το φιλμ και πού δεν είναι. Αυτό γινόταν δυο-τρεις μήνες μέχρι να δώσουν άδεια».

    Διχασμένη -αρνητική, επιφυλακτική, εγκωμιαστική- η κριτική και απογοητευτική η προσέλευση του κοινού. Στον πίνακα με τα εισιτήρια που έκοψαν οι ενενήντα (!) ελληνικές ταινίες που παίχτηκαν την περίοδο 1971-72, η «Ευδοκία» είναι πεντηκοστή με 70.852 εισιτήρια. Πρώτη η ταινία του Κατσουρίδη «Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση» με 640.471. Η καταξίωση και η καθολική αποδοχή ήρθαν αργότερα.

    «Ποιότητα σημαίνει απλώς σαφήνεια, ευθύνη τού τι λες και σεβασμός. Ποιότητα σημαίνει, τέλος, να μην είναι μοναδικός σου στόχος το ταμείο. Οσοι ακολουθούν τα γούστα της μάζας, τα καλλιεργούν και τα χαϊδεύουν για να τα εκμεταλλευτούν ταμειακά, αυτοί φθείρουν τα ίδια τους τα παιδιά», κλείνει το λεύκωμα του Παπαστάθη ο Δαμιανός. *

    Ετσι & Αλλιώς

    Εχουμε λοιπόν και λέμε: Οι πολιτικοί είναι ψεύτες και κλέφτες. Οι εφοριακοί, οι τελωνειακοί, οι της Πολεοδομίας και γενικά οι του Δημοσίου λαδιάρηδες, οι μπάτσοι γουρούνια και δολοφόνοι, οι δημοσιογράφοι αλήτες και ρουφιάνοι, οι έχοντες και οι ελεύθεροι επαγγελματίες φοροφυγάδες. Ποιοι εξαιρούνται; Αυτοί που -μετά λύπης τους- δεν μπορούν να κρύψουν τίποτα. Οπότε;

    Μια ακόμη παπαδιαμαντική προσφορά από το Μορφωτικό Ιδρυμα της ΕΣΗΕΑ, με την ευκαιρία 100 χρόνων από το θάνατο και 160 από τη γέννηση του προπάτορα ημών των δημοσιογράφων (στο βαθμό που θα μας αναγνώριζε ως απογόνους του). Προηγήθηκε, τον Μάρτιο του 2008, εκδήλωση στην ΕΣΗΕΑ, της οποίας η κεντρική ομιλία του φιλόλογου Στέλιου Παπαθανασίου «Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στα άδυτα της δημοσιογραφίας», κυκλοφόρησε σε φυλλάδιο. Ακολούθησε, στις 2 του πρόσφατου Απριλίου, μεγάλη εκδήλωση στην αίθουσα του «Παρνασσού», ταυτόχρονα με την κυκλοφορία του αφιερωματικού ημερολογίου του 2011 με τίτλο «Ο Παπαδιαμάντης μας». Και τώρα ιδού «Ο Παπαδιαμάντης με τα μάτια νεότερων λογοτεχνών», ένας τόμος 258 σελίδων με 52 ποιήματα και 35 αφηγηματικά κείμενα 87 συγγραφέων, με ανθολόγηση -επιμέλεια Ηλία Γκρη, μέλους του Δ.Σ. του Μορφωτικού της ΕΣΗΕΑ- χωρίς να ξοφλάμε ό,τι του χρωστάμε. (Είμαστε ισόβιοι οφειλέτες σε όσους προσφέρουν -χωρίς αντίδωρο).

    «Φορτωμένος ένα τσουβάλι γεμάτο πιστόλια βαδίζει σε κεντρικό δρόμο του Θησείου προς το παράνομο αντιστασιακό σπίτι. Στα πεζοδρόμια άνθρωποι πολλοί παρακολουθούν την κίνηση. Κάποια στιγμή το δεματικό που ήταν δεμένο το τσουβάλι κόβεται και τα πιστόλια κυλάνε στην άσφαλτο, και συ, Λάκη, σκύβεις, τα μαζεύεις, τα βάζεις στο τσουβάλι, το ξαναφορτώνεσαι και κινάς για τον προορισμό σου, κάτω από τα βλέμματα των ανθρώπων και το συνοδευτικό "γεια σου παλικάρι μου!" του άγνωστου ηλικιωμένου πατριώτη. Και τώρα, στο στερνό του ταξίδι, μια παλιά συναγωνίστρια σε αποχαιρετάει με τα ίδια εκείνα λόγια, όπως τα έχεις διασώσει στο βιβλίο σου "Μια νύχτα στην Ακρόπολη": "Γεια σου παλικάρι μου!"» (από ευπρόσδεκτο σημείωμα της συγγραφέως Βούλας Δαμιανάκου).

    ΣΗΜ. Εσείς δεν λέγατε «πάρε δάνειο και ξέχασέ το;».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Eurovision
Οι σταρ της Γιουροβίζιον!
Αφιέρωμα στο Νίκο Νικολαΐδη
Τι γλυκιά συμμορία
Εικαστικά
Πώς λειτουργεί η βιομηχανία των πλαστών
Εκθεση
Τα κλικ της εξέγερσης
Ελληνκό Φεστιβάλ
Ελληνικό Φεστιβάλ: παράξενα και υποκειμενικά
Κομικ(ς)οδρόμιο
Η μπαλάντα του Πρατ στο Παρίσι
Η εικονογραφημένη εποποιία του πράκτορα 007
Κριτική βιβλίου
Υπόσχεση γάμου 13 χρόνια μετά
Μουσεία και Αρχαιολογικοί χώροι
Θαύμα στο Ανδρομονάστηρο
Ομιλία
Αντόνιο Ταμπούκι, ο μέγας ταξιδευτής