Έντυπη Έκδοση

«Εις το ήμισυ του δρόμου»

Τελικά η τέχνη βρίσκεται πάντα κάπου ανάμεσα.

Σ' ένα τράνζιτ, σ' ένα μεταίχμιο, μετέωρη. Εκεί ακριβώς όπου γεννιούνται το αίνιγμα και το μυστήριό της. Πάρτε ένα μυθιστόρημα, μια ταινία ή ένα τραγούδι. Η πολλή πολιτική, σκοτώνει την τέχνη τους. Το ίδιο και η πολλή Ιστορία ή το πολύ πραγματολογικό υλικό, η πολλή αστυνομική πλοκή ή η φαντασία, ο πολύς ρεαλισμός και κάθε-ισμός. Οσο ασαφή, όσο απροσδιόριστα κι αν είναι όλ' αυτά, δεν παύουν να είναι σχεδόν απ' όλους κατανοητά. Γιατί ξέρουμε ότι η τέχνη ανθίζει κάπου ανάμεσα στα όρια, της λογικής και του παραλόγου, της γνώσης και της άγνοιας, του προγραμματισμού και του αυτοσχεδιασμού, και κάθε δίπολου σ' αυτόν τον κόσμο. Η τέχνη άνθιζε πάντα «εις το ήμισυ του δρόμου».

Η φράση προέρχεται από το πασίγνωστο τέλος της «Φόνισσας» του Παπαδιαμάντη, που κοντεύει να γίνει σχεδόν γνωστότερο κι από το ίδιο το μυθιστόρημα. Η γριά Φραγκογιαννού τρέχει προς τον ναΐσκο του Αγίου Σώζοντος που βρίσκεται πάνω σ' έναν βράχο, για να ξεφύγει απ' τους διώκτες της. Ομως, την ώρα εκείνη ανεβαίνουν τα νερά της παλίρροιας και πλημμυρίζει ο τόπος. Η περιβόητη καταληκτική πρόταση του βιβλίου, για την οποία από έφηβος ακούω, τόσο από τους φιλόλογους στο γυμνάσιο όσο κι από τις παρέες αργότερα των λογοτεχνών, έχει ως εξής: «Η γραία Χαδούλα εύρε τον θάνατον εις το πέρασμα του Αγίου Σώστη, εις τον λαιμόν τον ενώνοντα τον βράχον του ερημητηρίου με την ξηράν, εις το ήμισυ του δρόμου, μεταξύ της θείας και της ανθρωπίνης δικαιοσύνης».

Φανταστείτε τώρα την έκπληξή μου, όταν πριν από μερικά χρόνια, στη διάρκεια των θερινών διακοπών μου, αγόρασα από περίπτερο το επίσης πασίγνωστο μυθιστόρημα του Κάρολου Ντίκενς «Ολιβερ Τουίστ», σε μετάφραση Ε. Πολίτου, από τις εκδόσεις «DeAgostini Hellas 2000», μ' ένα κόκκινο αυτοκόλλητο που ειδοποιούσε, με κεφαλαία: ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ. Παρά τα προβληματικά εκδοτικά διαπιστευτήρια, η μετάφραση της/του άγνωστής/τού μου Ε. Πολίτου, δεν ήταν καθόλου άσχημη. Και ξαφνικά, στο τέλος του 38ου από τα συνολικά 40 κεφάλαια, πέφτω στην κορύφωση του έργου. Μετά από ένα φονικό ξέσπασμα, ο κακοποιός Μπιλ Σάικς παγιδεύεται σ' ένα σπίτι, πολιορκημένο από πολίτες και αστυνομικούς. Απευθύνεται στους ομοίους του μες στο κρησφύγετο: «Η παλίρροια! φώναξε ο δολοφόνος. Ηταν παλίρροια όταν ήρθα. Δώστε μου ένα σκοινί, ένα μακρύ σκοινί. Είναι όλοι μπροστά. Θα πηδήσω από το πίσω μέρος μέσα στην τάφρο, κι από κει θα το σκάσω...». Στη συνέχεια, όμως, το πλήθος ζώνει το σπίτι και από πίσω, κι όπως ο τρελαμένος απ' τις ενοχές του Σάικς έχει βγει στη σκεπή, έχει δέσει το σκοινί γύρω απ' την καπνοδόχο και έχει κάνει την άλλη άκρη θηλιά, που πάει να την περάσει πάνω απ' το κεφάλι του, παραπατάει. «Εχασε την ισορροπία του κι έπεσε στο κενό», γράφει ο Ντίκενς. «Η θηλιά ήταν γύρω στο λαιμό του. Σφίχτηκε με το βάρος του κορμιού του. Ο φονιάς τινάχτηκε απελπισμένα και τα πόδια του συσπάστηκαν στο κενό. Κι έμεινε εκεί κρεμασμένος, με το μαχαίρι ανοιχτό στη σφιγμένη του παλάμη. Εκεί έμεινε, μετέωρος, ανάμεσα στη θεία και την ανθρώπινη δικαιοσύνη».

«Εις το ήμισυ του δρόμου, μεταξύ της θείας και της ανθρωπίνης δικαιοσύνης», ο ένας. «Μετέωρος, ανάμεσα στη θεία και την ανθρώπινη δικαιοσύνη», ο άλλος. Δεν έψαξα να βρω το πρωτότυπο, αγνοώ αν είναι του Ντίκενς η φράση, που θα την είχε σίγουρα διαβάσει ο Παπαδιαμάντης (μήπως μετέφρασε και το βιβλίο;). Ισως τη σκάρωσε η/ο Πολίτου, απηχώντας τον Σκιαθίτη. Αυτό το ανέκδοτο, αυτή η αστεία φιλολογική περιπέτειά μου, με χαροποιεί που συνέβη, και απαξιώ να την ερευνήσω. Ούτε καν στο Διαδίκτυο δεν καταδέχτηκα να ψάξω, κάτι που θα ήταν βλακωδώς εύκολο. Ας πούμε ότι προτιμώ να μείνω κι εγώ μετέωρος, «εις το ήμισυ του δρόμου».

Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι πεζογράφος.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Καπναπαγόρευση
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Μουσική
Χαιρετίσματα, λοιπόν, στην εξουσία
Δύο βετεράνοι επιστρέφουν
Η ζωή της Εντίθ Πιάφ σε ροζ και μαύρο
Συνέντευξη: Φίλιππος Τσίτος
Ζώντας σε έναν «Αδικο κόσμο»
Κινηματογράφος
Ο Σρεκ σε κρίση μέσης ηλικίας
Τραγικός έρωτας στη Γιάφα
Τα θερινά σε λεύκωμα
Συνέντευξη: Λεονάρντο ντι Κάπριο
«Η ΒΡ πρέπει να πληρώσει»
Χορός
Χορεύοντας για τον Νουρέγεφ
Εικαστικά
Από τον Θεόφιλο στην αρ νουβό
Η Παναγία φορούσε Louis Vuitton
Γωνιές πολιτισμού
Η Αθήνα υπό σκιάν
Νύχτα με πανσέληνο
Βιβλία στη μεγάλη οθόνη
Τα βιβλία πάνε σινεμά
Βιβλίο
Ο ρομαντικός των θρίλερ
Άλλες ειδήσεις
Αυλαία και πάμε...