Έντυπη Έκδοση

Παίζοντας με το θέατρο

* «Ζορμπάς, η πραγματική ιστορία» Εθνικό Θέατρο - Νέα Σκηνή

Θα πρέπει πράγματι να στάθηκε καθοριστική για τη ζωή και την πνευματική πορεία του Καζαντζάκη η γνωριμία του με τον Αλέξη (κατά κόσμον Γιώργη) Ζορμπά. Δίπλα στη μορφή του Ομήρου, στον καθηγητή του και πρώιμο υπαρξιστή Μπερξόν, στον πνευματικό του δάσκαλο Νίτσε, ο Ελληνας λογοτέχνης βρήκε κάποτε χώρο για να συμπεριλάβει τον Μακεδόνα μεταλλωρύχο στην προθήκη των δασκάλων του.

Το «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», το απόλυτο ευπώλητο του Καζαντζάκη και της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό, μπόρεσε να καθορίσει τον τρόπο και το ύφος του Ελληνα, να γίνει δοξαστικό μιας γήινης, φιλότιμης και επιπόλαιας ράτσας που θεωρεί την ελευθερία σαν φυσική κατάσταση του γένους. Στην πιο εμπορική εκδοχή, η μορφή του Ζορμπά κατέληξε σε ένα εθνικό τρέιντμαρκ, στο εκμαγείο ενός θεότρελου, ερωτύλου, καραμπουζουκλή Βαλκάνιου, με μεγάλη και όξω καρδιά, που επιβιώνει ξυπόλυτος στις παραλίες.

Λησμονούμε με αυτά ότι, παρά τη ζωική δύναμη που ρέει στο έργο, ο «Βίος» είναι έργο βουτηγμένο στην υπαρξιστική αγωνία. Αν είναι ειλικρινής, αφορά την αγωνία ενός φιλοσόφου που αναγνωρίζει έναν γνήσιο τρόπο ζωής, εκτός λόγου και τέχνης, και αρνείται να τον ακολουθήσει. Την αγωνία ενός αριστερού λόγιου που ζητά να ενωθεί με τον κόσμο της γης και του μόχθου σαν μέρος και δουλευτής του. Την αγωνία ενός λογοτέχνη που καταλαβαίνει ότι, στο τέλος, ο κόσμος κι αν μνημονεύει τον Ζορμπά, θα δοξάζει και θα ακολουθεί τον Καζαντζάκη.

Το «Ζορμπάς, η πραγματική ιστορία» του Τσέζαρις Γκραουζίνις κατορθώνει κάτω από αυτή τη βαριά σκιά του καζαντζακικού έργου και την ακόμα βαρύτερη του εθνικού φολκλόρ να χαράξει μια μεταδραματική απόπειρα εξέτασης του κλασικού, και μάλιστα να παρουσιάσει ένα είδος θεάτρου που το ελληνικό θέατρο έχει σχεδόν λησμονήσει: το υπαρξιστικό θέατρο. Σε ένα μη χώρο (σκηνικά του Βίταουτας Ναρμπούτας) μεταξύ ζωής και θανάτου, στον ασαφή οντολογικά τόπο του θεατρικού φαίνεσθαι, στο άσυλο ή καθαρτήριο πλασμάτων της φαντασίας, ο κόσμος υπάρχει ως παίγνιο. Εκεί τα πλάσματα μετουσιώνουν τον εγκλεισμό σε χαρά της ζωής, την απελπισία τους σε «άξιον εστί» του μικρού και μεγάλου. Αρχηγός στο κίνημα της επανάστασης ενάντια στο θάνατο τίθεται βέβαια ο Ζορμπάς, αυτός που μπορεί να κλείσει τον κόσμο στη χούφτα του και να τον ρίξει έπειτα σαν το ζάρι. Η δύναμή του και η ενστικτώδης ευτυχία του μεταδίδεται στα ανώνυμα πρόσωπα της σάλας. Τα αριθμημένα πρόσωπα αποκτούν σταδιακά λάμψη από την κατάφαση της ζωής, από την αίσθηση ότι δεν καταλήγουν αλλά εξέρχονται από το τίποτα.

Το ίδιο έργο ωστόσο θα μπορούσε να διαβαστεί με το χαμόγελο ανεστραμμένο. Γιατί το ίδιο σύμπαν, η ίδια κοσμολογική και υπαρξιακή κατάσταση μπορεί να γίνει εμβατήριο ζωής, όσο και φρικώδης θρίαμβος του παραλόγου. Μέσα στη φυλακή, με την αίσθηση ότι το μεγάλο παιχνίδι δεν ανήκει παρά στον μεγάλο δεσμοφύλακα, η παιδικότητα μοιάζει επίπλαστη, η χαρά προσωρινή, η ουτοπία μάταιη, αν όχι γελοία.

Για μια ακόμη φορά ο Λιθουανός σκηνοθέτης διδάσκει μια ομάδα Ελλήνων ηθοποιών όχι να παίζει θέατρο, αλλά να παίζει με το θέατρο. Βασικό του στοιχείο είναι το παιχνίδι της παιδικής συναισθησίας, της ποιητικής αποκάλυψης των πραγμάτων. Το πιο σημαντικό για εμάς είναι ότι το κάνει αυτό με Ελληνες ηθοποιούς, βάζοντας τελεία στις αμφιβολίες για το αν μπορούν να παίξουν σε ένα μεταδραματικό πεδίο, αν μπορούν να ασκηθούν σε ελεύθερα σκηνικά δεδομένα. Με πρωτεργάτη τον Μανώλη Μαυροματάκη, που σημειώνει μια μεγάλη στιγμή για την ελληνική υποκριτική, υποδυόμενος έναν ρόλο που υποδύεται τον Ζορμπά (!), και οι εννιά (Εύα Κεχαγιά, Δημήτρης Πασσάς, Απόστολος Πελεκάνος, Μάρω Παπαδοπούλου, Δημοσθένης Ελευθεριάδης, Δέσποινα Κούρτη, Δημήτρης Κουρούμπαλης και Πολυξένη Ακλίδη) κατακτούν ένα θέατρο που διαχέεται σαν ζωική δύναμη στον κόσμο και ενώνει τα κομμάτια του σε ένα.*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική θεάτρου
Θέατρο
Σχετικά θέματα: Κριτική θεάτρου
Η κόλαση στον πάνω κόσμο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Εκθεση ζωγραφικής
Οι μάσκες ενός μοναχικού ζωγράφου
Κριτική θεάτρου
Η κόλαση στον πάνω κόσμο
Παίζοντας με το θέατρο
Συνέντευξη: Βέρνερ Χέρτσογκ
«Υπάρχει ζωή και μετά τον Κίνσκι»
Συνέντευξη: Θεατρική ομάδα Pequod
Ο «Γλάρος» πετάει με το σκαρί τού «Μόμπι Ντικ»
Συνέντευξη: Ρέα Γαλανάκη
Με πονά η χονδροειδής εγκληματική εικόνα της Κρήτης
Συνέντευξη: Σοφία Καραμάνη
Μ' αρέσει όταν η τέχνη προκαλεί διαμάχες