Έντυπη Έκδοση

Νευρώσεις, εμμονές και δυσκοιλιότητα

Οι κρυφές πλευρές μεγάλων συγγραφέων στο βιβλίο του Χαβιέρ Μαρίας «Ζωές σε γραπτό λόγο» (σε λίγο από τις εκδόσεις «Πατάκη»)

Ποιος είπε πως οι μεγάλες κατακτήσεις στην τέχνη οφείλονται συνήθως σε «μεγάλους» ανθρώπους; Ο Χαβιέρ Μαρίας, ο γνωστός και πολυμεταφρασμένος στη χώρα μας Ισπανός πανεπιστημιακός και πεζογράφος, θεωρεί την παραπάνω άποψη ηθικολογική και αναχρονιστική.

 Εξ ου και η απόπειρά του να την ανατρέψει στο «Ζωές σε γραπτό λόγο», που πρωτοδημοσιεύτηκε το 2006 κι αναμένεται σύντομα κι εδώ (μετ. Γ. Ζακοπούλου, εκδ. Πατάκη): ένα μπουκέτο με κωμικοτραγικά στιγμιότυπα από το βίο σπουδαίων δημιουργών, αποκαλυπτικά των νευρώσεων, των εμμονών και των αδύναμων πλευρών τους, τεκμηριωμένα μέσα από αυτοβιογραφίες, επιστολές, μαρτυρίες, καθώς και από μελέτες ειδικών.

Επικεντρώνοντας την προσοχή του στα άτομα κι όχι στα προσωπεία που απέκτησαν όταν έγιναν διάσημοι ο Ρίλκε, ο Στίβενσον, ο Κόνραντ, ο Φόκνερ, ο Κίπλινγκ, ο Ναμπόκοφ ή ο Ρεμπό, ο Χαβιέρ Μαρίας επιχειρεί να τους δώσει ξανά την ανθρώπινη διάστασή τους, αυτήν που με το πέρασμα του χρόνου έχει θαφτεί κάτω από το λογοτεχνικό μύθο τους. «Ο,τι αποκαλύπτω», παραδέχεται ο ίδιος, «είναι πολύ μεροληπτικό και η πιθανή επιτυχία ή αποτυχία αυτών των κειμένων έγκειται ώς ένα βαθμό στο τι επέλεξα να βάλω ή τι παρέλειψα».

Διαβάζοντας ωστόσο κανείς τα πορτρέτα των παραπάνω, όπως κι αυτά του Οσκαρ Ουάιλντ, του Τζουζέπε ντι Λαμπεντούζα, του Αρθουρ Κόναν Ντόιλ, του Τουργκένιεφ ή του Μάλκομ Λόουρι, θ' αντιληφθεί πως οι περισσότεροι ήταν τραγικές υπάρξεις, και, όπως ισχυρίζεται ο Μαρίας, «το παράδειγμά τους δύσκολα θα σαγήνευε κάποιον να ακολουθήσει το μονοπάτι των γραμμάτων».

Η συμπάθεια ή η αντιπάθεια με την οποία τους αντιμετωπίζει ο ίδιος δεν αντιστοιχεί αναγκαστικά στην εκτίμηση που τρέφει για τα έργα τους. Κι αν έχει φιλοτεχνήσει τα πορτρέτα τους μ' ένα μείγμα ευτράπελης διάθεσης κι αγάπης, εκείνα των Τζόις, Μαν και Μισίμα δεν διαπνέονται από ιδιαίτερη τρυφερότητα. Ισως επειδή, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους, και οι τρεις «έπαιρναν τον εαυτό τους πολύ στα σοβαρά»...

Γεννημένος το 1951 στη Μαδρίτη, ο Χαβιέρ Μαρίας, πριν ακόμα ολοκληρώσει τις φιλοσοφικές και λογοτεχνικές σπουδές του, είχε ήδη γράψει τα «Λημέρια του λύκου» (εκδ. Καστανιώτη), το πρώτο από τα δέκα του μυθιστορήματα. Σοβαρός υποψήφιος για Νόμπελ σύμφωνα με τον κορυφαίο Γερμανό κριτικό Μαρσέλ Ράιχ-Ρανίτσκι που χάθηκε πρόσφατα, ο Μαρίας υποδέχτηκε μ' ενθουσιασμό τη φετινή επιλογή της σουηδικής Ακαδημίας.

«Η Αλις Μόνρο κατορθώνει να μεταφέρει ένα βαθύ συναίσθημα μέσα από χαρακτήρες εντελώς απλούς σε μια εποχή όπου τόσο τα καλά όσο και τα δυσάρεστα συναισθήματα αναδεικνύονται μέσα από το στόμφο», έγραψε μεταξύ άλλων στην «Ελ Παΐς», όπου αρθρογραφεί τακτικά. Τι μεταχείριση άραγε επιφύλαξε σε δυο άλλους -νεκρούς βεβαίως- νομπελίστες στις «Ζωές σε γραπτό λόγο»; Πώς απελευθέρωσε από το σιδηρούν προσωπείο της αφθαρσίας τον Γουίλιαμ Φόκνερ και τον Τόμας Μαν; Ιδού μια πρόγευση από τα αντίστοιχα κεφάλαια του βιβλίου του.

Ο Γουίλιαμ Φόκνερ έφιππος

Σύμφωνα με έναν εξεζητημένο μύθο της λογοτεχνίας, ο Γουίλιαμ Φόκνερ έγραψε το «Καθώς ψυχορραγώ» σε μόλις έξι εβδομάδες, υπό τις πιο αντίξοες συνθήκες, τουτέστιν δουλεύοντας νυχτερινή βάρδια σε ένα ορυχείο, με τα χαρτιά ακουμπισμένα πάνω στο αναποδογυρισμένο καροτσάκι του και μοναδικό φωτισμό το ασθενικό φως του φακού της σκονισμένης του κάσκας.

Με τον εξεζητημένο αυτό μύθο, η λογοτεχνία επιχειρεί να εντάξει τον Φόκνερ στη στρατιά των φτωχών, ανιδιοτελών και ολίγον προλετάριων συγγραφέων. Το περί έξι εβδομάδων είναι το μόνο σίγουρο. (...) Το ενδιαφέρον του για τις επιταγές ήταν πάντα μεγάλο, δίχως όμως αυτό να σημαίνει πως ήταν άπληστος ή τσιγκούνης. Ηταν μάλλον σπάταλος. (...)

Ο Φόκνερ ήταν ένας λιγομίλητος άνθρωπος, που λάτρευε τη σιωπή και δεν είχε πάει στο θέατρο παρά μόνο πέντε φορές στη ζωή του - τρεις φορές για να δει τον «Αμλετ», μία για να δει το «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας» και μία τον «Μπεν Χουρ». Επίσης δεν είχε διαβάσει Φρόιντ, ή τουλάχιστον αυτό απάντησε κάποτε που τον ρώτησαν. (...) Από την άλλη όμως, ισχυριζόταν ότι δεν έλεγε ποτέ την αλήθεια. Στο κάτω κάτω εκείνος δεν ήταν γυναίκα, με τις οποίες, αντιθέτως, μοιραζόταν την αγάπη για τις επιταγές και την ιππασία. Πάντα έλεγε ότι είχε γράψει το «Ιερό», το πιο εμπορικό μυθιστόρημά του, για τα λεφτά: «Τα χρειαζόμουν για να αγοράσω ένα καλό άλογο». Ανέφερε επίσης ότι δεν επισκεπτόταν συχνά τις μεγάλες πόλεις επειδή δεν μπορούσε να πάει σ' αυτές με το άλογο.

Οταν άρχισε πια να γερνάει και η οικογένειά του αλλά και οι γιατροί του του απαγόρευαν αυστηρά να ιππεύει, εκείνος συνέχισε να βγαίνει για ιππασία, να πηδάει φράχτες, και συνεχώς έπεφτε. Την τελευταία φορά που ανέβηκε σε άλογο, είχε μία από αυτές τις πτώσεις. (...) Πέρασε αρκετό καιρό στο κρεβάτι, πολύ άσχημα τραυματισμένος και με έντονους πόνους. Δεν είχε ακόμη συνέλθει εντελώς από το πέσιμο όταν πέθανε. Αλλά ο μύθος δεν θέλει τον Γουίλιαμ Φόκνερ να πεθαίνει εξαιτίας της πτώσης του από το άλογο. Τον σκότωσε μια θρόμβωση στις 6 Ιουλίου 1962, προτού προλάβει να συμπληρώσει τα 65 του...

Ο Τόμας Μαν και τα βάσανά του

Κατά τον Τόμας Μαν, κάθε μυθιστόρημα που στερείται ειρωνείας είναι εξ ορισμού πληκτικό, ως εκ τούτου πρέπει να πίστευε ότι τα δικά του διαπνέονταν από το χάρισμα αυτό από την πρώτη ώς την τελευταία τους σελίδα, μια πεποίθηση μάλλον υπερβολική για όποιον έχει διαβάσει τα περίφημα έπη του.

Η δήλωσή του αυτή ίσως να γινόταν περισσότερο κατανοητή, αν λαμβάναμε υπόψη ότι ο Τόμας Μαν έκανε σαφή διάκριση ανάμεσα στο χιούμορ και την ειρωνεία και θεωρούσε ότι στον Ντίκενς περίσσευε το πρώτο και έλειπε το δεύτερο. (...)

Το βέβαιο είναι ότι, εκεί όπου καταπώς φαίνεται ουδέποτε χαμογέλασε ο Τόμας Μαν, ούτε καν διά της βίας, είναι η προσωπική του ζωή, αν κρίνουμε από τις επιστολές και τα ημερολόγιά του, που τα χαρακτηρίζει μια τρομακτική σοβαρότητα. (...) Οτιδήποτε του συνέβαινε θεωρούσε πως άξιζε να καταγραφεί -από το τι ώρα σηκωνόταν το πρωί μέχρι το τι καιρό έκανε, περνώντας από το τι διάβαζε και κυρίως το τι έγραφε. Για όλα αυτά, ωστόσο, πολύ σπάνια κάνει κάποιο οξυδερκές σχόλιο, οπότε τα ημερολόγια του Μαν μοιάζουν περισσότερο με τα ημερολόγια ενός ανθρώπου που θέλει να διευκολύνει τους μεταγενέστερους να αναπαραστήσουν με κάθε λεπτομέρεια τις απαράμιλλες ημέρες του. (...) Πιο δύσκολο είναι ίσως να προβλέψει κανείς την αντίδραση από την έκπληξη που θα προκαλούσαν οι επίμονες αναφορές στις στομαχικές του διαταραχές. «Αδιάθετος. Πόνοι στη μέση οφειλόμενοι στον κώλον και στο στομάχι» σημειώνει μια ημέρα του 1918. «Ελαφροί πόνοι στο υπογάστριο» θεωρεί υποχρέωσή του να υπογραμμίσει το 1919, και την ίδια χρονιά διευκρινίζει: «Κατάφερα να ενεργηθώ μετά το πρωινό». (...)

Μη νομίζετε ωστόσο ότι τα ημερολόγια ασχολούνταν μόνο με αυτές τις τόσο πεζές ενοχλήσεις. Μας παρέχουν και αποκαλυπτικά σχόλια για τη βασανισμένη σεξουαλικότητα του Μαν. Παράδειγμα: «Τρυφερότητες». Ή ακόμη, «ερωτική νύχτα. Δεν είναι δυνατόν να επιθυμείς την ηρεμία στο πεδίο αυτό». Ή ακόμη πιο προβληματισμένος: «Χθες, λίγο πριν πέσω να κοιμηθώ, αισθάνθηκα μια έξαρση σεξουαλικού τύπου που είχε σοβαρές επιπτώσεις στα νεύρα μου - υπερδιέγερση, φόβος, επίμονη αϋπνία, πρόβλημα στο στομάχι που εκδηλώθηκε με ξινίλα και ναυτία». Και μιαν άλλη φορά: «Σεξουαλικές υπερβολές, οι οποίες, παρ' ότι με εμπόδισαν για αρκετή ώρα να κοιμηθώ εξαιτίας της νευρικής υπερδιέγερσης, αποδείχτηκαν πιο ικανές σε διανοητικό επίπεδο».

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλίο
Παρουσίαση βιβλίου
Κριτική βιβλίου
Μυθιστορήματα
Συγγραφείς/Συγγράμματα
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Ο Γουίλιαμ Φόκνερ έφιππος
Ο Τόμας Μαν και τα βάσανά του
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Υγεία
Διατροφική νοημοσύνη
Καρδιοχτύπια με την... καρδιά
Θέατρο
«Χάσαμε την ποίηση, τη μαγεία, το πάθος»
Αρχιτεκτονική
Μουσεία μπισκότα
Ταινίες
Τα ψηφιακά εφέ απογειώνουν τη δράση
Βιβλίο
Νευρώσεις, εμμονές και δυσκοιλιότητα
Ο Γουίλιαμ Φόκνερ έφιππος
Ο Τόμας Μαν και τα βάσανά του
Ψυχολογία
Ο θεμελιωτής του συμπεριφορισμού
«Ναρκισσιστικός» εθισμός
Ψυχολογική γνώση για όλους
Αποδέσμευση από τα προβλήματα
Αγχος και διατροφή: υποτιμημένοι κίνδυνοι
Νους υγιής εν σώματι υγιεί
Ο νους σκοτώνει το σώμα
Ανακαλύψτε τις κλίσεις σας
Με πρωταγωνιστή το σώμα
Άλλες ειδήσεις
Ασκήσεις ευζωίας