Έντυπη Έκδοση

Το παιχνίδι της βιογραφίας της Ασωτης Σώτης

Σώτη Τριανταφύλλου

Ο χρόνος πάλι

εκδ. Πατάκη, σ. 382, 19,90 ευρώ

Η επιτυχημένη σειρά των εκδόσεων Πατάκη «Η κουζίνα του συγγραφέα», που διευθύνεται από τον Μισέλ Φάις, ποντάρει στην αφηγηματική δεινότητα των φιλοξενούμενων συγγραφέων για να διατηρήσει αδιάπτωτο το ενδιαφέρον των αναγνωστών. Ο καθένας, ανάλογα με την ιδιωτική και δημόσια σκευή του, ενδεχομένως εκλαμβάνει την «παραγγελία» λίγο διαφορετικά. Στο παρόν βιβλίο η Σώτη Τριανταφύλλου, δημοφιλής συγγραφέας με αναγνώστες διαφορετικών ηλικιών και μορφωτικών επιπέδων, δημιουργός ευπώλητων αλλά και καλών βιβλίων (μυθοπλασίας και μη), με απλή, αλλά όχι απλοϊκή γραφή επιτυγχάνει να διατηρήσει σταθερό το ενδιαφέρον μας από την πρώτη ώς την τελευταία σελίδα.

Οι αρχικές σελίδες περιλαμβάνουν ένα εφηβικού τύπου ξέσπασμα κατά της οικογένειας (κυρίως) και της ορθόδοξης Αριστεράς (κυρίως) που ίσως σοκάρει κάποιους από τους αναγνώστες που ανήκουν σε κάποια από τις δύο κατηγορίες ή και στις δύο μαζί. Ωστόσο η Σώτη (αναφέρεται συνήθως με το μικρό, όπως ο Νιόνιος, με τον οποίο παρεμπιπτόντως συνεργάζεται αυτόν τον χειμώνα) δεν μπορεί ποτέ να κατηγορηθεί για την ευκολία του άσπρου-μαύρου. Μπορεί ως παιδί, και στη συνέχεια ως έφηβη, να βιώνει τραυματικά τη σύμπλευση του πατέρα με την ορθόδοξη Αριστερά, αλλά παράλληλα η ίδια, μέσα από αυτή την ένταξη, ανακαλύπτει πολύ γρήγορα, εξ απαλών ονύχων, ότι η χώρα έχει μια μερίδα καταδιωκόμενων πολιτών· στην περίπτωση καταγωγής της από οικογένεια της άλλης πλευράς, θα έκανε πολλά χρόνια για να το ανακαλύψει. Αυτό το «εφόδιο» καθώς και η βιβλιοθήκη του πατέρα (που τη διευκολύνει να έχει διαβάσει τους κλασικούς πριν από το Πανεπιστήμιο) και η ατομική της επανάσταση μέσω της ανακάλυψης του ροκ τη βοηθούν να προσδιορίσει το δικό της πλέον στίγμα.

Στα μυθοπλαστικά βιβλία της συγγραφέως Τριανταφύλλου, ειδικά βέβαια σε όσα δεν έχουν ιστορικό σκηνικό, το ροκ αποθεώνεται μέσα από τις αναφορές σε τραγούδια ή τις κατάλληλες υποσημειώσεις. Ο/η αναγνώστης/στρια γνωρίζει αυτή την πλευρά της συγγραφέως, αλλά στο «Ο χρόνος πάλι» ανακαλύπτει (ή έστω νομίζει ότι ανακαλύπτει) και μια Τριανταφύλλου που υποψιάζεται ότι υπάρχει, αλλά δεν είναι σίγουρος/η: την αναγνώστρια ποίησης, την ευρυμαθή στον λογοτεχνικό τομέα εν γένει, σε έργα κλασικά αλλά και νεότερα, την αρκετά καταξιωμένη πλέον ώστε να τολμά π.χ. να επικρίνει τον Καραγάτση ως προχειρογράφο. Και όμως. Η ευρύτητα της θεματολογίας της προσιδιάζει ιδιαίτερα με αυτή του προαναφερθέντος συγγραφέα, μια και είναι αναλόγως κοσμοπολίτισσα, πολιτικοποιημένη και επαγγελματίας. Με ιδιαίτερη ευκολία, αντίστοιχη της εποχής του καθενός, «πετάγονται» και οι δύο σε άλλες χώρες και ηπείρους όπου τοποθετούν με ευκολία τους ήρωες των βιβλίων τους.

Τα προσωπικά στοιχεία που δημοσιοποιούνται είναι αρκετά γνωστά από συνεντεύξεις της συγγραφέως καθώς και τα θέματα που αφορούν τη δημόσια σφαίρα από την αρθρογραφία της. Εννοείται ότι η Τριανταφύλλου δεν μας αποκαλύπτει ιδιαίτερα προσωπικές στιγμές ή πράξεις, αν και μας δίνει μια σαφή εικόνα για τις αμερικανικές ημέρες αλλά και τα έργα της. Η αγάπη της για τη λογοτεχνία είναι, στην περίπτωσή της, σύμφυτη με τη συγγραφική της ιδιότητα. Φανταστείτε ότι κάποια στιγμή την απασχόλησε τόσο πολύ η μετάφραση στα ελληνικά κάποιων έργων αγαπημένων γερμανών συγγραφέων που μπήκε στον κόπο να μάθει γερμανικά για να τους μεταφράσει! Αυτή η πράξη ωστόσο δηλώνει πολύ περισσότερα για ένα άτομο που αρνείται την έννοια της πατρίδας, δηλώνει δίγλωσσο (αυτές οι πληροφορίες δεν «μεταφράζονται» σωστά από τους «υπερπατριώτες» πρόσφατης κοπής και τους αιώνια ανεγκέφαλους) και μάλιστα, ενίοτε, αισθάνεται την ανάγκη να απολογηθεί που περνάει έξι μήνες τον χρόνο στην Ελλάδα.

Κάποιες σελίδες μπορεί να θεωρηθούν υπερφίαλες, άλλες εκστατικές αφού ο/η αναγνώστης/στρια συμπαρασύρεται από τον ενθουσιασμό της συγγραφέως μπροστά στην ανακάλυψη ενός ακόμη ανοιχτού ορίζοντα, ενός νέου μουσικού σχήματος, μιας καινούριας λογοτεχνικής φωνής κ.ο.κ. Ορισμένες φορές δημιουργείται η εντύπωση της μη ταύτισης της persona Σώτη με τη συγγραφέα Σώτη ή τον άνθρωπο Σώτη, αλλά όσοι αναγνωρίζουν την πολλαπλότητα του ατομικού εγώ, σίγουρα δεν θα αποθαρρυνθούν. Εξάλλου η συγγραφέας αναφέρει, θυμίζοντας την κινηματογραφόφιλη και γνώστρια της 7ης τέχνης πλευρά της: «Η "Περσόνα" μου φαίνεται πως τα λέει όλα για το παιχνίδι της βιογραφίας...». Η διανοούμενη Σώτη επεκτείνεται: «Η διαλεκτική δήμιου/θύματος, η επικοινωνία και η σιωπή -ως τρομακτικά αφύσικη επικοινωνία- ορίζουν το παιχνίδι της (αυτό)βιογραφίας: καθώς οι άνθρωποι αφηγούνται τη ζωή τους, αναζητούν ενόχους (Ποιος φταίει; κάποιος πρέπει να τιμωρηθεί), αναζητούν χαμένες αναμνήσεις και λέξεις για να τις περιγράψουν». Εξάλλου σε μεγάλο μέρος του αναγνωστικού κοινού είναι γνωστή η επιτυχημένη ενασχόλησή της με αρκετά διαφορετικά πεδία και προς επίρρωσιν δηλώνει: λάτρης των βιβλίων, ροκ, ερωτευμένη με τις μεγάλες πόλεις (Παρισάκι!) και τα αυτοκίνητα.

Η γραφή της θυμίζει έντονα κάποια από τα βιβλία της και στο πρώτο τέταρτο του βιβλίου οι αποφθεγματικές τελευταίες προτάσεις των σύντομων κεφαλαίων μοιάζουν να δημιουργούν μανιέρα. Αρνείται τη δυνατότητα να διδαχθεί η γραφή, ενδιαθέτει κάποια διηγήματά της αποσκοπώντας να δείξει τα διαφορετικά ύφη που χρησιμοποιεί αναλόγως του θέματος της ιστορίας, απορρίπτει τη θεωρία του αναγνωρίσιμου ύφους. Κατ' αυτή την έννοια βεβαίως κάποια από τα διηγήματα ίσως θα μπορούσαν να αποτελέσουν τα ίδια ένα μάθημα δημιουργικής γραφής. Τα χιουμοριστικά διηγήματα, όπως το «Μικόλ», αποκαλύπτουν τη φιλοπαίγμονα διάθεσή της, εξάλλου η γραφή συχνά δίνει την αίσθηση παιχνιδιού. Πιθανώς και η σύνθεση του παρόντος αυτοβιογραφικού αφηγήματος, το οποίο χωρίζεται σε πολλά μικρά κομμάτια/κεφάλαια, καλύπτοντας διαφορετικές πτυχές της αυτοβιογραφούμενης, και καταλήγει σε ένα ενδιαφέρον κολάζ/παστίς που χαρακτηρίζεται από το ακύμαντο ενδιαφέρον για μεγαλουπόλεις (π.χ. Λονδίνο), περιοχές (π.χ. Ντιτρόιτ), τους φιλοσόφους (π.χ. Χέγκελ), τους ποιητές (π.χ. Πάμπλο Νερούδα), την «ιδανική βραδιά» κ.ο.κ., να είναι ένα ακόμα παιχνίδι ή και ένα προσωπικό στοίχημα. Εξάλλου και μέσω του μότο από τον αγαπημένο της Μαξ Φρις η συγγραφέας έχει φροντίσει να μας προειδοποιήσει: «Κάθε άνθρωπος εφευρίσκει μια ιστορία που ... πιστεύει πως είναι η ζωή του».

Επιπλέον η συγγραφέας δείχνει να αντιλαμβάνεται την ηλικία της και, αν και δύσκολα θα αποδεχόταν το: «too old to rock & roll too young to die»/ «πολύ μεγάλος για να ροκάρεις/πολύ νέος για να πεθάνεις», ομολογεί: «Και παρότι οι δυνατότητες όλο και λιγοστεύουν, έχω αχόρταγη περιέργεια για το τι θα ακολουθήσει». Αυτού του τύπου τα σχόλια δίνουν την εντύπωση της απόλυτης ειλικρίνειας, ακόμη κι αν πρόκειται περί ειλικρινούς κατασκευής. Η αμεσότητα, από τα κύρια προτερήματα της συγγραφέως, εμφανίζεται και όταν «παίζει» (υπενθύμιση: η γραφή είναι ούτως ή άλλως ένα παιχνίδι) το top 10 ( τα δέκα καλύτερα), συγκροτώντας λίστες με τα δέκα πιο αγαπημένα της βιβλία ή cd κ.λπ. Υπάρχουν ωστόσο και κάποιες, λίγες, στιγμές που επιλέγει να φωτίσει τον πιο ευάλωτο εαυτό της, όπως ο θάνατος φίλων, η νοσηλεία σε νοσοκομείο του Νταρ-ες-Σαλάαμ ή ακόμα και η αγάπη/ανάγκη/ταύτιση με το μυθιστόρημα «Οικείες απιστίες» του Χάνιφ Κιουρέισι.

Χορταστική σε μέγεθος, αναγνωστικά κυμαινόμενη από ενδιαφέρουσα ώς απολαυστική, η κουζίνα της Σώτης περιέχει πολλά καρυκεύματα και απευθύνεται τόσο στον αναγνώστη που είναι επιρρεπής στις εξωτικές κουζίνες όσο και σ' αυτόν που θα ήθελε να τις δοκιμάσει.

Λ.Ε.

*************

(Ασωτη Σώτη)

Τη Σώτη δεν τη συμπαθούν πολλοί γιατί είναι άσωτη. Δεν είναι κομμουνίστρια, δεν πιστεύει στον Θεό, στην οικογένεια, στη μητρότητα, στα εθνικά σύμβολα. Πιστεύει στον Ελβις, στον Βαν Μόρισον και στους Ρόλινγκ Στόουνς. Καλά κάνει. Πιστεύει ακόμα: σε έξαλλα βιβλία, δίσκους βινιλίου, απομακρυσμένα ταξίδια, τροπικά καλοκαίρια, μπαλωμένα μπλουτζίν ή ό,τι άλλο περικλείει το εφηβικό όνειρο: sex drugs and rock'n'roll. Ενας άλλος λόγος είναι γιατί ό,τι κάνει, το κάνει καλά. Λίγοι μπορούν να τα ανεχτούν αυτά - ιδίως το τελευταίο.

Η πρόζα του νέου αυτοβιογραφικού βιβλίου της, με τον ευρηματικό τίτλο «Ο χρόνος πάλι», είναι υποδειγματική. Οταν αγαπάς πολύ τη λογοτεχνία έχεις αρκετές πιθανότητες να γράψεις καλή λογοτεχνία. Η Σώτη την αγαπάει· πολύ. Και θεωρώ ότι «Ο χρόνος πάλι», πέρα από συναρπαστική εξιστόρηση μιας ζωής ή εξιστόρηση μιας συναρπαστικής ζωής, πέρα από ένα αυτοσχέδιο κολάζ διασταυρούμενων αφηγήσεων, τοποθετήσεων, αμφισβητήσεων, αντιρρήσεων, εξηγήσεων ή ό,τι άλλο, είναι καλή λογοτεχνία. Γιατί έχει αναφορές. Εχει στυλ. Αισθητική. Θάρρος. Και κυρίως: Γνωρίζει πώς να αποφεύγει τη σκόνη.

Νομίζω πως τη Σώτη Τριανταφύλλου τη διαβάζουν αυτοί που δεν θα έπρεπε να τη διαβάζουν. Και αυτοί που την αποδοκιμάζουν, δεν την έχουν διαβάσει. Είναι μια λάθος κίνηση της ιστορίας αυτή, μια μεγάλη παρεξήγηση. Κάτω από τη σκληρή πόζα της χειραφέτησής της κατοικεί μια παιδούλα: Η φωτογραφία του εξωφύλλου είναι χαρακτηριστική.

Γεννήθηκε τη χρονιά που ο Τζέρι Λι Λιούις ηχογραφούσε το Great balls of fire, όταν ο πατέρας μου αγαπούσε τη μητέρα μου. Εναν χρόνο αργότερα κυκλοφόρησε το Rock around the clock· ο Τζακ Μπέρι έμπαινε κι επίσημα στη ζωή της καθώς γινόταν ενός έτους.

Στα δεκαέξι της είχε το σωστό όνειρο: ροκ συναυλίες και μαριχουάνα. Μετά μεγάλωσε, ταξίδεψε, ερωτεύτηκε, σιγουρεύτηκε για την Οκτωβριανή Επανάσταση, απογοητεύτηκε από την Αριστερά. Αλλωστε δεν ήταν. «Αριστερή». Ηταν κουρασμένη. Από βιβλία, βινίλια, φιλιά. Αυτά της αρκούσαν. Αυτά διάλεγε. Οταν ο άνθρωπος βλέπει με τα δικά του μάτια, τον χαρακτηρίζουν «αιρετικό». Μετά, ήρθε η λογοτεχνία.

Το βιβλίο αυτό είναι το ξανακοίταγμα της ζωής της, μια υποχρεωτική πορεία προς τα πίσω, η όπισθεν με σπασμένα φανάρια, ο χρόνος ξανά, πάλι, φθαρμένος, ξεπλυμένος, αλλά ακόμη ζωντανός· είμαστε ζωντανοί γιατί έχουμε προφανώς καταλάβει ότι δεν μπορούμε να ανήκουμε πουθενά αλλού, εκτός απ' τον εαυτό μας. Δεν είναι όμως μόνον αυτό. Είναι κι ένας πανδέκτης πληροφοριών, ένα άθροισμα στάσης, ένα μπαούλο γεμάτο ευφυή σχόλια.

Η ζωή που αφηγείται -η δική της ζωή- έχει όλα τα χαρακτηριστικά του λογοτεχνικού ήρωα. Αν ζεις λογοτεχνικά, η μεταφορά της ζωής σου στο χαρτί είναι μια σχεδόν απλή υπόθεση. Η Σώτη έχει κάτι: Οταν όλες οι γυναίκες μετά τα σαράντα τους μοιάζουν με μάνες, εκείνη μοιάζει με τον εαυτό της. «Ο αδελφός μου έγινε ένας άνθρωπος του συστήματος· ένας κομφορμιστής· εγώ έγινα εγώ».

Δείχνει ανά πάσα στιγμή έτοιμη να στήσει ένα πάρτι· έναν ερωτικό καβγά· ένα ταξίδι στη Νέα Υόρκη. Ισως είναι από τις ελάχιστες γυναίκες που προτιμούν τη μυρωδιά της βενζίνης και του καμένου λάστιχου, από τη μυρωδιά των λουλουδιών. Φαντάζομαι ότι τα πρώτα μεταδικτατορικά χρόνια θα τη θεωρούσαν μάγισσα.

Τα θραυσματικά, γεμάτα επείγουσες μνήμες, κείμενα του «Ο χρόνος πάλι» , με ετικέτες- τίτλους σαν φέιγ βολάν σε φοιτητικές αίθουσες, αποδεικνύουν την ικανότητα της Τριανταφύλλου να ομφαλοσκοπεί, παίζοντας με τον εαυτό της. Γνωρίζω προσωπικά το άχθος τέτοιων εγχειρημάτων· ο συγγραφέας δεν γράφει, γράφεται. Ασε που αντίθετα με την τρέχουσα κριτική άποψη, δεν το θεωρώ καθόλου παγίδα, αλλά ευκαιρία.

«Ο χρόνος πάλι» είναι από τις εξαιρετικές στιγμές της - επιστροφή με το magic bus στις μέρες τού «Σάββατο βράδυ, στην άκρη της πόλης» και του «Φτωχή Μάργκο»: Μια ώριμη ανωριμότητα, μια «επαγγελματική» ζαβολιά:

«Αυτό το βιβλίο απειλεί να με στραγγαλίσει σαν γιγάντιο χταπόδι: πόσες σελίδες ακόμα θα μπορούσα να γράψω για τα βιβλία... Πόσα παρέλειψα, πόσα έσβησα! -δεν ξέρω τι είναι αρκετό, τι είναι περισσότερο από αρκετό... Υπάρχουν μέρες που γράφω σαν να επισκέπτομαι έναν άρρωστο φίλο· εύχομαι το βιβλίο να γίνει καλύτερα· να αναρρώσει. Το διακόπτω εδώ: η μοναδική διαφορά ανάμεσα στην κωμωδία και στην τραγωδία είναι το πού αποφασίζεις να βάλεις την τελεία».

Σ.Σ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Πώς γίνεσαι βασανιστής
Το μετέωρο βήμα της δημοκρατίας
Αλλοτε σφυριά, άλλοτε πούπουλα
Αντικατοπτρισμοί της εγγύτητας και της απόστασης
Ο θάνατος ως συνέχεια και δικαίωση της ζωής
Τα εγκλήματα ενός «άνθους» στον πόλεμο
Κράμα αισθημάτων και πολιτικού κυνισμού
Ιδιότυπες γοητείες
Τρεις κόκκινες σημαίες
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Ο μύθος του Φάουστ έχει και στη μουσική μεγάλη απήχηση
Μια καλή μάγισσα...
Κριτική βιβλίου
Πώς γίνεσαι βασανιστής
Το μετέωρο βήμα της δημοκρατίας
Το παιχνίδι της βιογραφίας της Ασωτης Σώτης
Αλλοτε σφυριά, άλλοτε πούπουλα
Αντικατοπτρισμοί της εγγύτητας και της απόστασης
Ο θάνατος ως συνέχεια και δικαίωση της ζωής
Τα εγκλήματα ενός «άνθους» στον πόλεμο
Κράμα αισθημάτων και πολιτικού κυνισμού
Ιδιότυπες γοητείες
Τρεις κόκκινες σημαίες
Λογοτεχνία
Ο Κέρουακ διαβαίνει μουσηγέτης
Κέρουακ φάντης μπαστούνι
Άλλες ειδήσεις
Τηλεφώνημα από την Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ
Η άλλη Αμερική σήμερα