Έντυπη Έκδοση

Επειδή η Ιστορία πάντα μας διαφεύγει

Η συμμετοχή του ελαφρού μουσικού θεάτρου

Μανώλης Σειραγάκης

Το ελαφρό μουσικό θέατρο στη μεσοπολεμική Αθήνα.

Τόμος Α': Τα γεγονότα και τα ζητήματα, Τόμος Β': Οι άνθρωποι και τα έργα. εκδόσεις Καστανιώτη, σειρά: Σκηνική πράξη, Αθήνα, σ. 865, ευρώ 36,93

Το ότι η πολιτική Ιστορία γράφεται από τους νικητές -σε πρώτη, συχνά δε και σε δεύτερη φάση- είναι γνωστό και εύκολα κατανοητό. Ακολουθώντας ανάλογη λογική, στην πολιτιστική ζωή η καταγραφή και η αξιολόγηση των ειδών που κατ' εξοχήν αντιπροσωπεύουν και εκφράζουν την ιδεολογία της κυρίαρχης τάξης, προηγούνται και συντελούνται με ελεγχόμενους, προνομιακούς -δηλαδή ερμηνευτικά μεροληπτικούς- όρους, ενώ αυτές των άλλων ειδών έπονται ή αγνοούνται. Συνήθως αυτό συνεπάγεται ότι τα «σοβαρά είδη» καθίστανται σαφώς πιο ορατά στην πολιτιστική Ιστορία, ενώ τα «ελάσσονα» ή «ελαφρά» υποτιμώνται ή και παραμένουν αόρατα. Βέβαια, σε φάσεις ή περιπτώσεις που η κυρίαρχη ιδεολογία είναι «λαϊκή» -δηλαδή λαϊκιστική-, η ίδια λογική παράγει αντίστροφα, κάποτε παράδοξα αποτελέσματα. Σε αμφότερες τις περιστάσεις οι προκύπτουσες θεωρήσεις είναι αμφιλεγόμενες και δεν αντέχουν στον χρόνο. Ακριβώς όπως συνέβαινε με το λαϊκό τραγούδι στα μεταπολεμικά χρόνια και ιδιαίτερα στη μεταπολιτευτική περίοδο, έτσι και με το ελαφρό μουσικό θέατρο η μέχρι πρόσφατα αντιμετώπιση περιοριζόταν σε σύνολα ανεξέλεγκτα μεροληπτικών προσωπικών αφηγήσεων ή καταγραφών, αποσπασματικές θεωρήσεις και συνοπτικές αναφορές. Η μεγάλη διασπορά των οργανωμένων σχετικών αρχείων, η καθυστέρηση ωρίμανσης των μουσικολογικών και θεατρολογικών πανεπιστημιακών κλάδων, τέλος η γενικότερη αδιαφορία για συνολικές, ιδεολογικά αδιαμεσολάβητες θεωρήσεις του πολιτισμού δεν ευνοούσαν κάτι καλύτερο. Συνεπώς, ως μη επιστημονικές, οι προσεγγίσεις αυτές χώλαιναν διπλά. Πρώτον, διότι τους έλειπε το στοιχείο της τακτικής, σαρωτικής τεκμηρίωσης, της μόνης που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει μια συνολική καταγραφή και ερμηνευτική ανάγνωση της διαχρονικής εξέλιξης του ελαφρού μουσικού θεάτρου με ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια. Κατά δεύτερο λόγο, διότι δεν επιχειρούσαν -πώς άλλωστε;- οιαδήποτε τεκμηριωμένη κριτική αποτίμηση του βάρους της παρουσίας και συμμετοχής του ελαφρού μουσικού θεάτρου στην πολιτιστική και, ευρύτερα, τη δημόσια ζωή του τόπου. Το κενό κάλυψε για την περιοχή της πρωτεύουσας -η επαρχία και οι εστίες της ομογένειας συνιστούν χωριστό, μείζον κεφάλαιο- η πρόσφατη, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εργασία του θεατρολόγου Μανώλη Σειραγάκη με τίτλο «Το ελαφρό μουσικό θέατρο στη μεσοπολεμική Αθήνα».

Αντικείμενό της δίτομης έκδοσης είναι η επιθεώρηση και η οπερέτα, η εξέλιξη και εξάπλωση των οποίων εξετάζεται στο κλειστό πλαίσιο των σημαδιακών χρονολογιών 1922 (Μικρασιατική Καταστροφή) και 1940 (κήρυξη Β' Παγκοσμίου Πολέμου). Στον Α' τόμο παρουσιάζονται αναλυτικά πλήθος στοιχεία, συνθετικές θεωρήσεις και κριτικές αποτιμήσεις: το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο της εποχής, οι συγγένειες των δύο ειδών, οι σχέσεις με τα εισαγόμενα πρότυπα και οι προδρομικές φάσεις εξέλιξής τους έως το 1922, οι χωριστές διαδρομές τους στις δύο διακριτές φάσεις ακμής (1922-1928, 1928-1940), τυπολογίες, θεματολογίες και αλληλεπιδράσεις, επιδράσεις από τον κινηματογράφο, την τζαζ και το μιούζικαλ, σχέσεις με τις μείζονες πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις του Μεσοπολέμου, ιδεολογικές και καλλιτεχνικές αντιπαραθέσεις και τριβές. Στον Β' τόμο εκτίθενται διάφορες πρακτικές όψεις της λειτουργίας του ελαφρού μουσικού θεάτρου: οργάνωση παραστάσεων, υποκριτική, πρακτική μαθητεία και σχολές, συνδικαλισμός, συγγραφείς, συνθέτες, ερμηνευτές, σκηνογράφοι, σκηνοθέτες, τεχνικοί. Ακολουθούν εκτενέστατα παραρτήματα στατιστικών στοιχείων, πίνακες, χρονολογικής παραστασιογραφίας, ευρετήρια και εκτενή, χαρακτηριστικά αποσπάσματα από μεσοπολεμικές επιθεωρήσεις. Την έκδοση ολοκληρώνει ένα σύντομο κεφάλαιο με συμπυκνωμένα συμπεράσματα, που ξαφνιάζουν καθώς υποχρεώνουν σε ομολογουμένως υπερκαθυστερημένες, σχεδόν ενοχλητικά ριζικές αναθεωρήσεις των ισορροπιών της πολιτιστικής ιστορίας του τόπου, διαστέλλοντας βίαια αλλά δικαιωματικά το εύρος θεώρησης, ώστε να χωρέσει τη χαρτογράφηση ενός ολόκληρου κόσμου «ελαφράς» καλλιτεχνικής δράσης/δημιουργίας. Περιέργως -και πολύ δυστυχώς- η έκδοση δεν διαθέτει καθόλου εικονογράφηση· ειδικά στην εξέταση μιας τέχνης με κυρίαρχα παραστατικό χαρακτήρα η απουσία αυτή γίνεται έντονα αισθητή. Σε κάθε περίπτωση, η πολλαπλά ενδιαφέρουσα μελέτη του Σειραγάκη σαρώνει διαμιάς το ρηχό ειδυλλιακό σκηνικό νοσταλγικών θεωρήσεων προ πολλού απογυμνωμένων από κάθε ουσιαστικό νόημα και μας θέτει ενώπιον των ευθυνών αναγνώρισης μιας ιστορικής πραγματικότητας απείρως πιο πλούσιας και ενδιαφέρουσας. Η προσφορά του ανοίγει προσβάσεις, προοπτικές νέων θεωρήσεων και συζητήσεις που θα απασχολήσουν πολλούς και για πολύ. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Μαύρο τριαντάφυλλο στο στήθος
Η τέχνη της Ρομιγύ
Μεταξύ ντοκουμέντου και μυθοπλασίας
Από το μέτωπο των κοινωνικών επιστημών
Κάποιος με φώναξε Σεμπάστιαν
Οι παρενέργειες μιας στράτευσης στην τέχνη του Πάουντ
Επιρροές, σχεδιασμοί και συγκρούσεις στη Μεσόγειο
Ρεμπέτες, αγαπητικοί και πόρνες
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη
Επειδή το βιβλίο χρειάζεται αυξημένη φροντίδα
Κριτική βιβλίου
Μαύρο τριαντάφυλλο στο στήθος
Η τέχνη της Ρομιγύ
Μεταξύ ντοκουμέντου και μυθοπλασίας
Από το μέτωπο των κοινωνικών επιστημών
Κάποιος με φώναξε Σεμπάστιαν
Οι παρενέργειες μιας στράτευσης στην τέχνη του Πάουντ
Επιρροές, σχεδιασμοί και συγκρούσεις στη Μεσόγειο
Η συμμετοχή του ελαφρού μουσικού θεάτρου
Ρεμπέτες, αγαπητικοί και πόρνες
Αφανής αναγνώστης
Ωραία είναι τα βιβλία που σε κάνουν να σκέφτεσαι διαφορετικά
Η τρίτη ανάγνωση
Μια χριστουγεννιάτικη ιστορία
Προδημοσίευση
ΚΑΝΕΙΣ
Από τις 4:00 στις 6:00
Με τις πέτρες κτίζονται τραγούδια
Ο Che Guevara της φολκ
Άλλες ειδήσεις
Μια εποχή αρόδο
Η καλή σου μεριά
Η Μαρίνα Καραγάτση και η υπόσχεση του Παραδείσου
Αυτό που δεν υπάρχει εδώ· πουθενά δεν υπάρχει
Ανθισμένες ρεματιές, αρχοντικά και μουράγια