Έντυπη Έκδοση

Το «Ταξίδι» του Δημ. Νόλλα αποτυπώνει την Ελλάδα που μας πληγώνει

«Είμαστε καταδικασμένοι να σώσουμε τον τόπο»

Πόση Ελλάδα χωράει μέσα σε 180 σελίδες; Αν πρόκειται για το νέο μυθιστόρημα του Δημήτρη Νόλλα, τόση ώστε να πέφτει στο κεφάλι σου βαριά σαν τσεκουριά. Λίγους μήνες μετά τη συλλογή διηγημάτων του «Στον τόπο», όπου πριμοδοτούσε το αίτημα της αλληλεγγύης, της κατανόησης και της αγάπης, ο 73χρονος συγγραφέας επανέρχεται με μια πυκνή σύνθεση που λες και αγκαλιάζει όλα τα προηγούμενα βιβλία του.

Το «Ταξίδι στην Ελλάδα», που κυκλοφορεί σε λίγες μέρες (εκδ. Ικαρος), εκτυλίσσεται το '63, αλλά είναι πλημμυρισμένο από αναφορές που σκαλίζουν τις πιο σκοτεινές πλευρές της πρόσφατης ιστορίας μας. Ενα ψηφιδωτό καταστάσεων και νοοτροπιών απ' όπου πήγασαν και πηγάζουν πολλά δεινά μας, και μια απόπειρα, ταυτόχρονα, συμφιλίωσής μας με την περίφημη «ελληνική ιδιοπροσωπία», που σήμερα μοιάζει πιο πολύτιμη από ποτέ.

Το ταξίδι του κεντρικού ήρωα -του ξενιτεμένου στη Γερμανία, υποτίθεται για σπουδές, επίδοξου ποιητή Αρίστου- δεν πρόκειται να διαρκέσει παρά τρεις βδομάδες, και όσο μπερδεμένα ήταν τα συναισθήματά του φτάνοντας, ακόμη πιο μπερδεμένα θα 'ναι αποχωρώντας. Μέχρι να πάρει το δρόμο της επιστροφής για κείνη τη γωνιά της Βαυαρίας, όπου μέχρι πρότινος «κοπροσκύλιαζε» ροκανίζοντας το μερίδιό του από την πατρική περιουσία, ο Αρίστος θα 'χει συνειδητοποιήσει πως η εικόνα που εισέπραξε από την Ελλάδα ήταν κόντρα στην εξιδανικευμένη ιδέα που κουβαλούσε μέσα του. Ακόμη και οι πιο δικοί του άνθρωποι -ας όψονται οι κληρονομικές διαφορές- θα τον απογοητεύσουν. Στην προσπάθειά του δε να καταλάβει τι σόι άνθρωπος είναι ο ίδιος, θα αντιληφθεί πως μόνο άμεμπτος δεν είναι τελικά...

Παλιές ανομίες

Ολα ξεκινούν στο κουπέ ενός τρένου που διασχίζει την πρώην Γιουγκοσλαβία, με τον Αρίστο να συνοδεύει, βαρυγκωμώντας, μια μάλλον σαλεμένη γυναίκα με τα διπλά του χρόνια, «μια κακομοίρα», πρώην εργάτρια σε φάμπρικα της Γερμανίας, και μάλιστα από το '43. Εχει αναλάβει να την παραδώσει στους δικούς της, αλλά με το που φτάνουν στη Θεσσαλονίκη, η «αποσκευή» του, όπως τη χαρακτηρίζει, χάνεται από προσώπου γης. Κι επειδή νιώθει υποχρεωμένος σ' εκείνον που του την έχει εμπιστευτεί, θα επιστρατεύσει ό,τι γνωριμίες διαθέτει στη γενέτειρά του για να εντοπίσει τα ίχνη της. Αυτό είναι το πρόσχημα για να ξετυλιχτεί ο κεντρικός κορμός της ιστορίας και μαζί όλα τα παρακλάδια της.

Πρώτη στάση του ταξιδιού, μια Θεσσαλονίκη υπό «εκσυχρονιστική ανοικοδόμηση», «σπαρμένη χάσματα», όπου ο Αρίστος, στη θέα της πάλαι ποτέ επιβλητικής βίλας του Γάλλου παππού του, εκδότη προπολεμικά τοπικής εφημερίδας, ανασύρει εικόνες από την παιδική του ηλικία, απωθημένες για καιρό: τη φιγούρα του τοκογλύφου που άδειαζε επί κατοχής τη βίλα από τα βαριά της έπιπλα, τον αδελφό του να κρύβεται επί Εμφυλίου και από τους κομμουνιστές και από τους κυβερνητικούς. Ο ήρωας του Νόλλα δεν μασά τα λόγια του για την «πανούκλα» της πόλης -«τους μαυραγορίτες, τους καταδότες, τους ταγματασφαλίτες, τους άρπαγες εβραϊκών περιουσιών...»-, της ίδιας πόλης που έχει μόλις χρεωθεί ένα κρίμα ακόμη, τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Στις παλιές ανομίες πάντα έρχονται καινούργιες να προστεθούν...

Σ' ένα «κωλάδικο» με το εξωτικό όνομα «Βομβάη», εν μέσω εργολάβων οικοδομών, εμπόρων, μεσιτών, χαφιέδων και «ένστολων βλαχαδερών» με θηλυπρέπεια που βγάζει μάτι, ο Αρίστος θα ζητήσει τη βοήθεια ενός σπιθαμιαίου αξιωματικού της Χωροφυλακής, στο πρόσωπο του οποίου διακρίνεται ανάγλυφη «η πείρα ενός αιώνα ανακρίσεων». Η ώρα που θα αντιληφθεί τι τίμημα απαιτείται για τις πληροφορίες που γυρεύει δεν έχει φτάσει. Ομως το σύντομο πέρασμά του από το παράνομο ΚΚΕ και ο συγχρωτισμός του στο Μόναχο με αριστερούς φοιτητές, θα αποδειχτούν η αχίλλειος πτέρνα του.

Επόμενη στάση του ταξιδιού, ένα ορεινό χωριό της Δυτικής Μακεδονίας, όπου μονάζει ο μοναδικός ίσως άνθρωπος που θα ήθελε να συναντήσει η εξαφανισμένη «αποσκευή» του Αρίστου: ένας διανοούμενος-κτηνοτρόφος με μεγάλη περιουσία, που έχει για πρότυπό του τον Τολστόι, κάποιος που πρόλαβε στα νιάτα του τη Δίκη των Τόνων και είδε τον πατέρα του δολοφονημένο από συμμορία βουνίσιων ληστών, ένας άντρας που τώρα αργοπεθαίνει και ο οποίος φλέγεται να δώσει στον Αρίστο συμπυκνωμένη τη δική του εμπειρία από τον αδελφοκτόνο σπαραγμό.

Είμαστε στην καρδιά πια του βιβλίου, εκεί όπου κρύβεται ίσως όλο το ζουμί. Μπορεί να σταθεί κανείς ουδέτερος σε μια εμφύλια διαμάχη; Μήπως εκείνοι που σχεδιάζουν να πάρουν τη θέση των παλιών αφεντικών, τάζοντας στους φτωχούς και στους απόκληρους κατάργηση τάξεων και ανισοτήτων, είναι εξίσου ψεύτες και απατεώνες με τους προηγούμενους επειδή αποκρύπτουν πως οι άνθρωποι θα είναι πάντα σε αναζήτηση ενός ποιμένα; Μήπως ο κάθε νέος «βοσκός», ό,τι και αν πρεσβεύει, δεν φροντίζει με το δικό του τρόπο το ποίμνιο; Μπας και τελειώνει ποτέ το Κακό;

Κωπηλάτες στη γαλέρα της ζωής, οι άνθρωποι είναι έρμαια των περιστάσεων, μοιάζει να υποστηρίζει ο Νόλλας, όμηροι της Ιστορίας αλλά και του «εγώ» τους, αυτής της ανεξάντλητης δεξαμενής που αναζωογονεί τον τρόπο με τον οποίο πορευόμαστε. Κάθε φορά που «η σκεπή από πάνω μας μπάζει», κάθε φορά που ο γενέθλιος τόπος απειλείται από οικεία βέλη, είμαστε καταδικασμένοι να ανασυγκροτούμε τις δυνάμεις μας για να τον σώσουμε. Αυτός ο τόπος μάς έλαχε, σαν να μας λέει, σ' αυτό τον τόπο πρέπει να συμβιώσουμε.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλίο
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Η Αγάπη δεν έχει τίμημα
Ευαγγελιστής μιας καινούργιας θρησκείας
Η ζωή ως οργιαστικό καρναβάλι
Ακτήμονες χωρίς στον ήλιο μοίρα
Αμφισβητίας του αυτονόητου
Ανιμα και Ανιμους
Ψυχαναλύοντας τον Μινώταυρο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Ρεπορτάζ
Συνοικία, το όνειρο
Παρουσίαση βιβλίου
Πάουλο Κοέλιου Παγκόσμιο φαινόμενο
Ντοκιμαντέρ
Θα κερδίσουν μόνο οι χρυσοθήρες
Αρχαιολογία
Οι θησαυροί της Θουρίας
Θέατρο
«Να σώσουμε το δημόσιο θέατρο»
Μουσική
Μετα-αποκαλυπτικά ηχητικά τοπία
Εθνικό Θέατρο
«Δεν μετέχω στη διαδοχολογία του Εθνικού»
Λογοτεχνία
Και ο συγγραφέας έχει ψυχή...
Βιβλίο
«Είμαστε καταδικασμένοι να σώσουμε τον τόπο»
Η Αγάπη δεν έχει τίμημα
Ευαγγελιστής μιας καινούργιας θρησκείας
Η ζωή ως οργιαστικό καρναβάλι
Ακτήμονες χωρίς στον ήλιο μοίρα
Αμφισβητίας του αυτονόητου
Ανιμα και Ανιμους
Ψυχαναλύοντας τον Μινώταυρο
Υπουργείο Πολιτισμού
Ανοικτά τα μουσεία
Φεστιβάλ
Παραστάσεις που συζητήθηκαν, τώρα και στην Αθήνα