Έντυπη Έκδοση

Σε ήχο ελληνικό

Λίγο μεράκι πολλή λογιοσύνη

Ο Μανώλης Καρπάθιος παρουσιάζει έργα επτά Ελλήνων συνθετών της Κωνσταντινούπολης, που έδρασαν στο διάστημα από τον 16ο μέχρι τον 20ό αιώνα.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΑΡΠΑΘΙΟΣ:

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΡΩΜΗΟΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ: Καθρέφτης

Είναι γνωστό ότι στο χώρο της κλασικής (λόγιας) οθωμανικής μουσικής διακρίθηκαν -εκτός από τους Τούρκους- και πολλοί Ελληνες, Αρμένιοι, Εβραίοι και άλλοι συνθέτες. Πρόκειται για μια μουσική με πολύ βαθιές ρίζες στη μακραίωνη παράδοση της ανατολικής Μεσογείου, που είναι κληρονόμος της βυζαντινής και αραβοπερσικής μουσικής παράδοσης. Μετά την άλωση της Πόλης η μουσική των Τούρκων, που είχε κεντρο-ασιατικές καταβολές μα και περσικές επιδράσεις, δέχεται την ισχυρή επιρροή των τριών βασικών εθνοτήτων της Κωνσταντινούπολης: της ελληνικής, της αρμένικης και της εβραϊκής. Η επιρροή της μουσικής των παραπάνω εθνοτήτων οφείλεται τόσο στην ίδια τη μουσική της χριστιανικής Εκκλησίας (από θεωρητικής, επιστημονικής, αλλά και καλλιτεχνικής άποψης) όσο και στο γεγονός ότι οι χώροι όπου το κοινό μπορούσε να ακούσει μουσική (τα κέντρα διασκέδασης) ήταν στα χέρια Ελλήνων, Αρμένιων και Εβραίων, καθώς οι Τούρκοι δεν μπορούσαν να είναι ιδιοκτήτες καταστημάτων στα οποία καταναλώνονται οινοπνευματώδη ποτά. Σε όλη την περίοδο της τουρκοκρατίας Ελληνες μουσικοδιδάσκαλοι, εκτός από τη σύνθεση λατρευτικής μουσικής, έγραφαν και έργα κοσμικής (εξωτερικής) μουσικής, έργα που στη συνέχεια ενσωματώνονταν στην κοινωνική ζωή των Οθωμανών. Πολλοί Ελληνες πλούτισαν τη μουσική των Τούρκων και συνέβαλαν στην τελική διαμόρφωση της λεγόμενης κλασικής οθωμανικής μουσικής.

Ο Μανώλης Καρπάθιος παρουσιάζει εδώ έργα επτά Ελλήνων συνθετών της Κωνσταντινούπολης, που έδρασαν στο διάστημα από τον 16ο μέχρι τον 20ό αιώνα: Παππάς (16ος), Αγγελής (17ος), Τζώρτζης (18ος), Βασιλάκης (19ος), Νικολάκης (19ος) και οι πιο σύγχρονοι Χρήστος Κυριαζής: (; - 1914) και Αλέκος Μπατζανός (1888-1950).

Εξ όσων δύναμαι να γνωρίζω (να συγκρίνω) από άλλες εκτελέσεις έργων της μουσικής αυτής, (τόσο από Ελληνες, όσο και από Τούρκους μουσικούς) το συγκρότημα που παίζει εδώ δείχνει όχι μόνο καλές, μα αρκετά καλές επιδόσεις τεχνικής και εκφραστικότητας, χωρίς πάντως να αποφεύγει κάποτε και έναν «ακαδημαϊσμό» -θα έλεγα- ένα διδακτικό άρωμα στο παίξιμό του, ένα είδος δισταγμού στην ανατροπή ενός καθωσπρεπισμού στη στάση απέναντι στην ιδέα της ερμηνείας, που -όπως υποθέτω- ίσως οφείλεται σε μια υπερτίμηση της «λογιοσύνης» αυτής της μουσικής και των δημιουργών της. Με άλλα λόγια κάποτε υποχωρεί ή λείπει το, απλώς και κοινώς λεγόμενο, μερακλίδικο παίξιμο, που βέβαια απαιτείται είτε παίζει κανείς λαϊκή είτε λόγια μουσική.

Ενα άλλο σημείο που ανήκει, πιστεύω, στην αρμοδιότητα της κριτικής, είναι ό,τι αφορά στους τίτλους, στις τροπικές και μορφολογικές ταυτότητες των έργων. Για παράδειγμα, ο τίτλος «Huseyni Pesrev» μεταφράζεται (αν μπορεί να θεωρηθεί μετάφραση) σε «οργανική σύνθεση σε ήχο πλάγιο του πρώτου του μαλακού διατόνου». Αυτός ο... σιδηροδρομικός τίτλος ίσως να λέει κάτι σε ορισμένους ψάλτες, ή δασκάλους της βυζαντινής μουσικής. Για τους υπόλοιπους ακροατές (μουσικούς και μη μουσικούς) ουδέν νόημα έχει. Αφήνουμε που το μακάμ Huseyni δεν είναι δυνατόν να «μεταφράζεται», αφελώς, σε ήχο πλάγιο του πρώτου. Τα συστήματα των μακάμ της αραβικής και των ήχων της βυζαντινής μουσικής είναι συγγενικά μεν, αλλά και διακριτά σε βαθμό που να μην επιτρέπουν απλοποιήσεις. Κάθε μουσικός που παίζει δημοτική ή λαϊκή μουσική, γνωρίζει καλά πως τα μακάμια, ως πρακτική ορολογία, είναι πιο οικεία από τους ήχους. Μορφολογικώς, τέλος, το Pesrev (το πεστρέφι) είναι μια συγκεκριμένη φόρμα. Δεν σημαίνει απλώς «οργανική σύνθεση». Οργανική σύνθεση είναι άλλωστε και η κλασική συμφωνία της Δύσης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσική
Σχετικά θέματα: Μουσική
Με ταλέντο και ωριμότητα
Από τις στάχτες του '80
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αρχαιολογία
Ενας τόμος σαν τον μίτο της Αριάδνης
Βιβλίο
Μες στης Πόλης τα χαμάμ
Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης
Πρόστιμα και συστάσεις
Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος
Δικηγόρος εναντίον καλλιτέχνη
Μουσική
Λίγο μεράκι πολλή λογιοσύνη
Με ταλέντο και ωριμότητα
Από τις στάχτες του '80
Τηλεόραση
Πάθη και Ανάσταση με τον τρόπο των Ελλήνων
Φιλ Σπέκτορ
Η καταδίκη ενός τρελού παραγωγού
Άλλες ειδήσεις
Βρετανικό κύρος με ελληνική σφραγίδα
Και ο «Παρνασσός» στο Φεστιβάλ Αθηνών
Ο Τραγανούλης στο Διαδίκτυο