Έντυπη Έκδοση

Κυκλοφορεί την Πέμπτη το τρίτο μέρος του μυθιστορήματος «1Q84»

Το Opus Magnum του Χαρούκι Μουρακάμι

Η ψυχρή και μονήρης πραγματικότητα σπάει. Γεμίζει ρωγμές, εντός των οποίων εμφιλοχωρούν οι φόβοι και τα όνειρα των πρωταγωνιστών

Οι ήρωες του Μουρακάμι αποπειρώνται να ακινητοποιήσουν κάτι που φέρεται καταδικασμένο σε συνεχή ροή. Αυτή η αδυναμία τούς εγκλωβίζει σε ένα πλήθος από παράλληλες πραγματικότητες

Οταν βάζεις ένα όπλο σε ένα λογοτεχνικό έργο, αυτό κάποια στιγμή πρέπει να εκπυρσοκροτήσει, υποστήριζε ο Τσέχοφ. Ολα πρέπει να αποσκοπούν κάπου. Αντίθετα με ό,τι συμβαίνει στη ζωή. Μια πραγματικότητα γεμάτη ανακολουθίες, κενά, παραδοξότητες και απογοητευτικές εξελίξεις. Από εκεί προσπαθούν να δραπετεύσουν οι ήρωες του «1Q84». Του έργου-ποταμού του Χαρούκι Μουρακάμι, που χωρίζεται σε τρεις τόμους (την Πέμπτη 18 Απριλίου αναμένεται η κυκλοφορία του τρίτου μέρους από τις εκδόσεις Ψυχογιός) και που ήδη μετρά εκατομμύρια αντίτυπα σε πωλήσεις. Ο 64χρονος Ιάπωνας συγγραφέας βρίσκεται τα τελευταία χρόνια μεταξύ των σταθερών υποψηφίων για το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας ενώ χαρακτηρίζεται από πολλούς ως ο «δυτικότερος» από τους σύγχρονους Ιάπωνες συγγραφείς.

Ρωγμή στο χρόνο

Στο Opus Magnum των 1.200 σελίδων, ο Ιάπωνας συγγραφέας μετατρέπει το 1984 σε «1Q84» («Κίου» στα Ιαπωνικά σημαίνει εννιά) και το δυστοπικό μέλλον του Οργουελ σε οιονεί παρόν. Εναν χρόνο άχρονο, που δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από μια λεκτική διευκόλυνση του ανθρώπου. Μια νοητή ρωγμή στο χρόνο που συνθλίβεται αέναα ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον. Οι ήρωες του Μουρακάμι αποπειρώνται να ακινητοποιήσουν κάτι που φέρεται καταδικασμένο σε συνεχή ροή. Αυτή η αδυναμία τούς εγκλωβίζει σε ένα πλήθος από παράλληλες πραγματικότητες, και εξωπραγματικές περιπέτειες.

Ο Τένγκο και η Αομάμε, οι δύο κεντρικοί ήρωες του μυθιστορήματος, έχουν να συναντηθούν από την παιδική τους ηλικία. Χωρίς να έχουν αναπτύξει ποτέ τους καμιά ουσιαστική σχέση, αισθάνονται σαν να έχουν γεννηθεί ο ένας για τον άλλον, διατηρώντας μονάχα την ανάμνηση ενός παιδικού αγγίγματος. Στον Μουρακάμι οι ήρωες δεν είναι θύματα αλλά θύτες. Η Αομάμε είναι πληρωμένη δολοφόνος και ο Τένγκο ένας επιμελητής εκδόσεων και μαθηματικός που παραπλανεί το αναγνωστικό κοινό. Προκαλούν τους εχθρούς τους. Ζουν μια ζωή ολότελα αντίθετη από εκείνη που προσδοκούν. Ζουν σε σχέσεις οργιαστικές, πορνογραφικές και διαστροφικές, που πόρρω απέχουν από τον αγνό έρωτα τον οποίο υποτίθεται ότι επιδιώκουν.

Στη μορφή του Τένγκο, οι άπειρες προοπτικές της πραγματικότητας εκφράζονται από τη διαδικασία συγγραφής καθώς και από τα μαθηματικά. Στην Αομάμε, αντίστοιχα, μέσα από τη μουσική κλίμακα. Και στις τρεις περιπτώσεις αναφερόμαστε σε κώδικες που επιδέχονται άπειρους συνδυασμούς. Οι πρωταρχικές πηγές όμως όλων αυτών των παράλληλων κόσμων είναι το παρελθόν και το προσδοκώμενο μέλλον. Με άλλα λόγια δηλαδή, οι αναμνήσεις και τα όνειρα των πρωταγωνιστών, που έρχονται με τόση ένταση στην επιφάνεια ώστε αποκτούν οντότητα.

Αν ανατρέξουμε στην ιστορία της μεταμοντέρνας λογοτεχνίας, διαπιστώνουμε ότι οι παράλληλοι κόσμοι των λογοτεχνικών ηρώων υπήρξαν απότοκοι της τεχνολογίας των μέσων (βλ. Ιταλο Καλβίνο), των νέων γλωσσολογικών θεωριών (Σαλμάν Ρούσντι, Ουμπέρτο Εκο), ή της καταπίεσης απολυταρχικών καθεστώτων (Γκίντερ Γκρας, Οργουελ). Στον Μουρακάμι, αντίθετα, αν και τα παραπάνω δεν λείπουν, οι περισσότερες παραλληλίες προκύπτουν από τη γενική αίσθηση ματαίωσης σε ένα άστυ χαοτικό. Εξαιτίας αυτής της διαρκούς ματαίωσης, οι ήρωες ανατρέχουν στο παρελθόν και το μέλλον. Στις νοθευμένες (τραυματικές ή ωραιοποιημένες) αναμνήσεις τους και στα καταδικασμένα να μην εκπληρωθούν όνειρά τους. Οι παράλληλες πραγματικότητές τους δεν συνιστούν φυγή όπως συνέβαινε με το μαγικό ρεαλισμό του Γκίντερ Γκρας ή του Κάφκα, αλλά ένα απροσδιόριστο στοίχειωμα της ψυχής τους. Η ψυχρή και μονήρης πραγματικότητα σπάει. Γεμίζει ρωγμές, εντός των οποίων εμφιλοχωρούν οι φόβοι και τα όνειρα των πρωταγωνιστών. Οι μύχιοι πόθοι τους, που αν και χωρίς οντολογική υπόσταση είναι πέρα ώς πέρα αληθινοί.

Στη νομοτελειακή φύση των πραγμάτων και των ανθρώπινων σχέσεων, ο Μουρακάμι εισάγει το στοιχείο και την αξία της «παρέμβασης». Νοερής αλλά και εμπράγματης. Ολο το κείμενο διαπνέεται από το στοιχείο της μοίρας. Αναπαράγεται συνεχώς το ερώτημα αν υπάρχει ελεύθερη βούληση ή εντάσσεται στο πλαίσιο μιας πορείας προγραμμένης. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Αομάμε, η οποία αν και δολοφονεί -η πλέον δραματική μορφή παρέμβασης-, εντούτοις το πράττει κατ' εντολήν. Δηλωτικό στοιχείο της ανθρώπινης παρέμβασης είναι και το γεγονός ότι συναντά την επικεφαλής και εντολοδόχο της μυστικής οργάνωσης μέσα σε ένα θερμοκήπιο. Εναν μηχανισμό δηλαδή αμιγούς ανθρώπινης παρέμβασης. Στη φύση και στο χρόνο.

Ο Ιάπωνας συγγραφέας φαίνεται σαν να ενσωματώνει στις 1.200 σελίδες του μυθιστορήματός του όλη την ιστορία της μεταμοντέρνας λογοτεχνίας. Από τον Τζόις και τον Μπάροουζ, μέχρι τον Προυστ, τον Καλβίνο και φυσικά τον Οργουελ. Ειδικότερα σε σχέση με τον τελευταίο, ο Μουρακάμι μειδιά με σέβας.

Προγραμμένες πορείες

Σαν τον ατίθασο γιο που αμφισβητεί τον ξεπερασμένο του πατέρα. Ο Ιάπωνας υπαινίσσεται ότι οι άνθρωποι δεν κινδυνεύουν πλέον από τις ξεφτισμένες ιδεολογίες των άκρων, ούτε από το γερασμένο μεγάλο αδερφό.

Το Q συμβολίζει το νέο προσωπείο της ανθρώπινης ανελευθερίας. Το νέο εχθρό που δυναστεύει με οικονομικούς όρους. Σε αντίθεση με τον Οργουελ, ο Μουρακάμι δεν κατατάσσει ως πρώτιστο μέλημα των πρωταγωνιστών τη γνώση, αλλά την ανθρώπινη επαφή. Από την ερημιά τους προκύπτει και η αμφισημία τού έργου. Η ερημιά στην ακρότατη εκδοχή της. Ο αναγνώστης μένει με την απορία αν όλα όσα περιγράφονται είναι αποτέλεσμα κάτι μαγικού ή ψυχικής νόσου. Οι ήρωες του Μουρακάμι ζουν σ' έναν παράλληλο-ανύπαρκτο κόσμο προσδοκιών. Οταν τα όνειρά τους ματαιώνονται, επιστρέφουν στην πραγματικότητα και αφήνονται ενεοί στην ερημιά.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Μουσεία και Αρχαιολογικοί χώροι
Μαχητής σε ρόλο αρχαιολόγου
Εικαστικά
Μια εκρηκτική παρουσία
Θέατρο
«Ο φιλελευθερισμός διογκώνει τα προβλήματα»
Κριτική θεάτρου
Παράδοξα ζευγάρια
Λογοτεχνία
Το Opus Magnum του Χαρούκι Μουρακάμι
Καλλιτεχνικό ρεπορτάζ
Διευκρινίσεις για τον πολυχώρο Vault
Σεμινάρια
Ανδρέας Μανωλικάκης ξανά