Έντυπη Έκδοση

Ο αναρχικός ποιητής της μουσικής

Ο Ζορζ Μπρασένς στα νιάτα του είχε «κακή φήμη». Δεν παινευόταν γι' αυτό, ούτε όμως και στενοχωριόταν. Ηξερε πως «οι άνθρωποι δεν αγαπούν/ όποιον ακολουθεί άλλο δρόμο απ' τον δικό τους». Οταν ωστόσο κηδευόταν στη Σετ, τη γενέτειρά του, η Γαλλία τον αποχαιρετούσε ως τον πιο διάσημο τροβαδούρο της, τον πιο σημαντικό ποιητή-τραγουδοποιό της. Και σήμερα, ενενήντα χρόνια από τη γέννηση και τριάντα από τον θάνατό του, όσοι γαλουχήθηκαν με τα τραγούδια του αλλά και τα παιδιά τους, που μαθαίνουν τους στίχους του στο σχολείο, καλούνται να τον «ανακαλύψουν» ξανά, μέσα από μια μεγάλη έκθεση στην Πόλη της Μουσικής του Παρισιού, ως την ενσάρκωση της ελευθερίας.

Πώς να ζωντανέψεις μια προσωπικότητα τόσο δημοφιλή και τόσο σεμνή ταυτόχρονα όσο η δική του; Οι επιμελητές της έκθεσης «Μπρασένς ή η ελευθερία» προτείνουν ως τις 31 Αυγούστου ένα ευφάνταστο οδοιπορικό όπου η δημόσια εικόνα του διασταυρώνεται με τον ιδιωτικό του βίο, αξιοποιώντας από ανέκδοτα χειρόγραφα και παρτιτούρες μέχρι σπάνια οπτικοακουστικά ντοκουμέντα, κι από τις κιθάρες και τα προσωπικά του σημειωματάρια ως τα βιβλία που τον σημάδεψαν, εν μέσω φωτογραφικών πορτρέτων και τεκμηρίων της διεθνούς του ακτινοβολίας. Ομως κι εδώ, η φιλόλογος Τούλα Καρώνη δημοσίευσε πρόσφατα ένα βιβλίο αφιερωμένο σ' αυτόν (εκδ. «Δρόμων»), που, παρά τις αστοχίες στη μετάφραση των στίχων του, δίνει μια συμπυκνωμένη εικόνα της διαδρομής του. Ευκαιρία λοιπόν να τον θυμηθούμε.

Γιος ενός ανοιχτόμυαλου, αντικληριστή οικοδόμου και μιας πιστής καθολικής με ιταλικές ρίζες, ο Μπρασένς ανδρώθηκε στο μεσογειακό λιμάνι όπου είχε γεννηθεί και ο Πολ Βαλερί, σιγοτραγουδώντας με τους δικούς του ναπολιτάνικες μελωδίες, όπερες και οπερέτες κι επιτυχίες του Τίνο Ρόσι και του Ρέι Βεντούρα. Δεινός κολυμβητής και πρώτος στο σκασιαρχείο, μόνο για τη μουσική ενδιαφερόταν, αλλά, για να τον συνετίσει, η μάνα του ούτε μαθήματα σολφέζ δεν τον άφηνε να παρακολουθήσει. Παρ' όλα αυτά, πολύ πριν αποκτήσει το εμβληματικό μουστάκι του, έπαιζε στο μαντολίνο δικές του συνθέσεις. Κι όταν ο καθηγητής και μελλοντικός βιογράφος του Αλφόνς Μποναφέ βάλθηκε να ενθαρρύνει την κλίση του, μυώντας τον στον κόσμο της λογοτεχνίας, «θα γίνω ποιητής!» είπε.

Οι κοπάνες κοπάνες, όμως, και οι αμφιλεγόμενες παρέες επίσης. Εξ ου και η σύλληψή του στα 17, για την κλοπή χρυσαφικών της ετεροθαλούς αδελφής του. Το κολέγιο Βαλερί τον αποβάλλει, αλλά ο πατέρας του σπεύδει να τον βγάλει από τη φυλακή χωρίς καν να του ζητήσει εξηγήσεις. Και, όπως θα κάνει για όλους όσους του στάθηκαν στη ζωή, το «ευχαριστώ» ο Μπρασένς θα του το τραγουδήσει: «ένας τέτοιος πατέρας για ένα χαμένο παιδί είναι μεγάλη τύχη»... Δύο χρόνια αργότερα, στο βομβαρδιζόμενο Παρίσι πλέον, θα πηγαινοέρχεται στη δημοτική βιβλιοθήκη ξεκοκαλίζοντας τα έργα του Βερλέν, του Ουγκό, του Βιγιόν και του Μποντλέρ, κι ως τα 21 του θα 'χει δημοσιεύσει τις δύο πρώτες ποιητικές συλλογές του.

Ο Μπρασένς ανέβηκε στη σκηνή το 1952, στο φημισμένο καμπαρέ της Πατασού στη Μονμάρτρη, γνωρίζοντας αμέσως τεράστια επιτυχία. Στο μεταξύ, όμως, είχε αποκτήσει αιώνιους φιλικούς δεσμούς με συγκρατούμενούς του σε βερολινέζικο στρατόπεδο εργασίας, με ομοϊδεάτες συνεργάτες του σε αντισυμβατικά, αντιεξουσιαστικά φύλλα, και με το ζεύγος Ζαν και Μαρσέλ Πλανς, συγκατοίκους του σ' ένα σπιτάκι με αυλή, στο 14ο διαμέρισμα, επί δύο δεκαετίες. Από αυτές τις φιλίες προέκυψαν μερικά από τα πιο γνωστά τραγούδια του, όπως το «Brave Margot», το «Chanson pour l'Auvergat» κι ο επί μακρόν απαγορευμένος «Γορίλας», όπου αφηγούμενος το... ξεπαρθένεμα ενός θηρίου μ' έναν αυστηρό δικαστή, ο Μπρασένς ζητούσε εμμέσως την κατάργηση της γκιλοτίνας. (βλ. και τη μεταφορά του στα ελληνικά από τον Γιάννη Βαρβέρη αλλά και από τον Χρήστο Θηβαίο).

Ο γάλλος τροβαδούρος θριάμβευσε χλευάζοντας τους συμφεροντολόγους και τους υποκριτές και υμνώντας αισθαντικές βοσκοπούλες και ταπεινές γριούλες, μετανιωμένα παλιοτόμαρα, καλοκάγαθους αλήτες κι ερωτευμένα ζευγαράκια που ανταλλάσσουν κρυφά φιλιά στα δημόσια παγκάκια... Οι ζωντανές του εμφανίσεις, πάντως, δεν είχαν τίποτε το θεαματικό. Η Νάνα Μούσχουρη, που το 1962 τραγουδούσε μαζί του στο «Ολυμπιά», ενώ ένα ασθενοφόρο περίμενε απ' έξω επειδή ο ίδιος υπέφερε από επώδυνες κρίσεις στα νεφρά του, έχει να το λέει:

«Ηταν συγκρατημένος άνθρωπος. Δεν ήταν ψυχρός, αλλά έδινε τέτοια εντύπωση εξαιτίας της δειλίας του, που κατανικούσε όμως στα τραγούδια του... Είχε την ικανότητα να χρησιμοποιεί τις πιο καθημερινές, πεζές ή πονηρές λέξεις με τρόπο δημιουργικό, που περιείχε την ελευθερία απέναντι στη γλώσσα αλλά και σεβασμό απέναντι στους άλλους. Μπορούσε να τραγουδήσει ακόμα και τον στίχο «Quand je pense a Fernande je bande» (σ.σ. «Οταν σκέφτομαι τη Φερνάντ καυλώνω»), κι είχε ένα κοινό που τον κοίταζε στα μάτια. Το ίδιο και η σύντροφός του, μια Γερμανίδα που ζούσε στη Γαλλία, που του ήταν πιστή όσο κι η κιθάρα και η πίπα του, κι εκείνος την αποκαλούσε χαϊδευτικά «Puppchen», κουκλίτσα».

Λιγότερο πολιτικοποιημένος από τον Λεό Φερέ και «παρών» στα γεγονότα του Μάη του '68 μόνο μέσω των στίχων του, ο Μπρασένς ήταν ένας αναρχικός ποιητής στρατευμένος στο τραγούδι, ένας γενναιόδωρος ανθρωπιστής επιφυλακτικός με τις μαζικές επαναστάσεις. Κι όση θλίψη κι αν υπήρχε πίσω από την προκλητικότητά του, σε αντίθεση με τον Ζακ Μπρελ, φρόντιζε να την κρατάει για τον εαυτό του. Τι κι αν έφυγε νωρίς; Σήμερα τον τραγουδάνε παντού -πάνω από 600 καλλιτέχνες έχουν αποδώσει την ποίηση και τη μουσική του- ενώ στην πατρίδα του είναι δεκάδες τα γυμνάσια, τα πάρκα, οι βιβλιοθήκες, οι δρόμοι και οι μουσικές σκηνές που φέρουν τ' όνομά του.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Σχετικά θέματα: Εκθεση
Σαν ταινία του Νικολαϊδη
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Φεστιβάλ Αθηνών
Αυλαία στο φεστιβάλ
Σε πλοία και αεροδρόμια
Περιμένοντας τους σταρ
Συρρικνωμένη η Επίδαυρος λόγω κρίσης
Τόπος στα νιάτα
Ηχοι του κόσμου
Κινηματογράφος
Ξεφλουδίζοντας το «Κουρδιστό Πορτοκάλι»
Χωρίς Κυνόδοντα
Επιστροφή στην Αλγερία
Μουσεία και Αρχαιολογικοί χώροι
Ζητούνται φύλακες, καθαρίστριες, επισκέπτες
Μουσεία στο φεγγαρόφωτο
Από παιδιά στα μουσεία
Μουσική
Καλοκαίρι γεμάτο γυναικείες φωνές
Χορός
Χορευτικό ταξίδι με τον Ομηρο
Βιβλίο
Οταν το όραμα παίρνει σχήμα
Φαντάσματα του παρελθόντος
Απ' τη ζωή στο χαρτί
Athens Video Art
Το ψηφιακό μέλλον είναι εδώ
Εκθεση
Ο αναρχικός ποιητής της μουσικής
Σαν ταινία του Νικολαϊδη