Έντυπη Έκδοση

Οταν το όραμα παίρνει σχήμα

Ανέκαθεν τα μεγάλα μουσεία συνδέονται με τα ονόματα κορυφαίων αρχιτεκτόνων, οι οποίοι δίνουν σχήμα σε τολμηρά οράματα, δημιουργώντας κτίρια που αποτελούν σημείο αναφοράς μιας πόλης και πόλο έλξης επισκεπτών.

Νίκολας Γκρίμσο, Museo del Acero, Μοντερέι, Μεξικό Νίκολας Γκρίμσο, Museo del Acero, Μοντερέι, Μεξικό Στις μέρες μας συχνά το κέλυφος του μουσείου είναι τόσο εντυπωσιακό που συναγωνίζεται το ίδιο το περιεχόμενο της συλλογής.

Σύγχρονη αρχιτεκτονική και τέχνη συμβαδίζουν. Μουσείο ορόσημο θεωρείται το Γκουγκενχάιμ στο Μπιλμπάο, έργο του Φρανκ Γκέρι, που αναγέννησε το κέντρο της ισπανικής πόλης. Ο Γκέρι προσεγγίζει κάθε κτίριό του σαν αντικείμενο γλυπτικής, όπως έχει πει ο ίδιος. Αλλά και ο Ι. Μ. Πέι, που έχει στο ενεργητικό του από την ανατολική πτέρυγα της Εθνικής Πινακοθήκης της Ουάσιγκτον και την Πυραμίδα του Λούβρου μέχρι το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης στο Κατάρ (2008) -αποδεικνύοντας πόσο μίνιμαλ μπορεί να γίνει η αραβική διακόσμηση- το δήλωσε ξεκάθαρα: «Κατά την αποψή μου το καλύτερο αστικό έργο είναι το μουσείο γιατί ενσωματώνει τα πάντα. Το μουσείο είναι αρχιτεκτονική αλλά και κάτι παραπάνω, έκφραση πολιτισμού. Από το πρώτο μου έργο μέχρι το πιο πρόσφατο, το μουσείο μού θυμίζει σταθερά ότι τέχνη, ιστορία και αρχιτεκτονική είναι στην πραγματικότητα ένα».

Χρήμα και πρωτοπορία είναι το κοκτέιλ της σύγχρονης αρχιτεκτονικής των μουσείων, όπως αποκαλύπτεται στον πολυσέλιδο, πλούσια εικονογραφημένο τόμο «Architecture Now!Museums» των εκδόσεων Taschen. Μπορεί η επέλαση της οικονομικής ύφεσης σε Ευρώπη και Αμερική να έχει αντίκτυπο στα μουσεία (ελάχιστα καινούρια ορθώνονται μετά το 2008, επεκτάσεις και ανακαινίσεις καθυστερούν ακόμα και στο ΜΟΜΑ ή στο Μητροπολιτικό της Νέας Υόρκης), ωστόσο υπάρχει ένας άλλος κόσμος στο Ντουμπάι και στο Κατάρ, στην Κίνα και το Χονγκ Κονγκ που καλά κρατεί οικονομικά και πατάει πόδι και στον σύγχρονο πολιτισμό.

Οι διάσημοι αρχιτέκτονες που έχουν βραβευτεί με Πρίτσκερ -το «Νόμπελ» αρχιτεκτονικής- αλλά και οι ανερχόμενοι, τα νέα μεγάλα μουσεία αλλά και τα «παράξενα» σε κάθε γωνιά της Γης συμπεριλαμβάνονται στο ογκώδες λεύκωμα. Από τις σελίδες του δεν λείπει και το νέο Μουσείο Ακρόπολης, του Μπερνάρ Τσουμί, υποψήφιο φέτος για το βραβείο Mies van der Rohe, όπου τονίζεται η ιδιαίτερη επικοινωνία του με τον ιερό βράχο.

Για το ίδιο βραβείο είναι υποψήφιοι και άλλοι δύο διάσημοι αρχιτέκτονες, που φιγουράρουν στο λεύκωμα. Η Ζάχα Χαντίντ με το ΜΑΧΙΙ στη Ρώμη, «μια προσωπική αισθητική επανάσταση», όπως έχει χαρακτηριστεί, ένα παιχνίδι με τους όγκους, τις φόρμες και τις κυματοειδείς διαδρομές. Ο Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ με το Νέο Μουσείο στο Βερολίνο, που ανακαίνισε ένα ιστορικό κτίριο που είχε βομβαρδιστεί κατά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο αρχιτέκτονας άφησε να φανούν τα σημάδια του χρόνου, όπως ίχνη από σφαίρες στους τοίχους, ενώ στα παλιά τούβλα πρόσθεσε τμήματα από λευκό μπετόν. Ενας ακόμα βραβευμένος με Πρίτσκερ, ο Πάουλο Μέντες ντα Ρότσα, δημιούργησε στο Σάο Πάολο το Protuguese Language Museum σε έναν νεοκλασικό σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης.

Ελαφρά υλικά όπως το γυαλί που δίνει την αίσθηση της διαφάνειας, ή το μέταλλο που δημιουργεί δυναμικές γραμμές, εντυπωσιακές «αιχμηρές» προεκτάσεις, φιλικές κυκλικές φόρμες αλλά και οργανικές μορφές που παραπέμπουν σε μυστηριώδη πλάσματα, χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη αρχιτεκτονική των μουσείων. Κτίσματα ορθώνονται από τη γη σαν διάφανοι πύργοι, σαν μεταλλικά όρη ή προϊστορικά όντα, για να αποτελέσουν το οπτικό σκέλος μιας ανθηρής βιομηχανίας.

Υπάρχει όμως και μια στροφή στη χρήση πιο οικολογικών υλικών και στην επικοινωνία των κτιρίων με το φυσικό περιβάλλον. Ο Ρέντσο Πιάνο, για παράδειγμα, που υπογράφει τα σχέδια της δικής μας νέας Λυρικής Σκηνής και Εθνικής Βιβλιοθήκης στο Φαληρικό Δέλτα, έχει αξιοποιήσει τις φυσικές πηγές ενέργειας σε ένα από τα πρόσφατα έργα του, την επέκταση της Ακαδημίας Επιστημών της Καλιφόρνιας. Στην οροφή του κτιρίου έβαλε 1,8 εκατομμύρια φυτά της Καλιφόρνιας, που λειτουργούν σαν φυσικός κλιματισμός μειώνοντας μέχρι έξι βαθμούς τη θερμοκρασία στο εσωτερικό, ενώ ιδιαίτερη μέριμνα υπήρξε και στην αντισεισμική κατασκευή.

Οι περσινοί νικητές του Πρίτσκερ, Καζούο Σετζίμα και Ριούι Νισιζάουα, έχουν δώσει κυκλικό σχήμα 360 μοιρών στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης 21ου Αιώνα στην Καναζάουα της Ιαπωνίας, το οποίο με τη χαμηλή του κλίμακα και την γυάλινη επιφάνεια «ενώνεται» με το φυσικό περιβάλλον.

Ο Ζαν Νουβέλ στο έθνικ Quai Branly Museum του Παρισιού ανέπτυξε μια τεχνολογία που προστατεύει τα έργα από την έντονη ηλιακή ακτινοβολία, ενώ ξύλινες επενδύσεις και αναρριχητικά φυτά δημιουργούν έναν «χαμένο παράδεισο» κοντά στον πύργο του Αϊφελ. Ο ίδιος έχει εμπνευστεί και το Museum of Human Evolution στην Ισπανία, που μοιάζει με καταφύγιο ανθρώπων των σπηλαίων, χτισμένο κάτω από έναν δενδρόφυτο λόφο.

Ο Νουβέλ σχεδίασε και το παράρτημα του Λούβρου στο Αμπου Ντάμπι, που αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2012, δίνοντάς του σχήμα φουτουριστικού ιπτάμενου δίσκου. Οπως αποδεικνύεται, οι Αραβες βάζουν ψηλά τον πήχη και στα μουσεία. Στο Αμπου Ντάμπι άλλωστε βρίσκεται και το Maritime Museum που σχεδίασε ο Τάντο Αντο, μεταγγίζοντας με μοναδικό τρόπο τη λιτότητα και την πειθαρχία της ιαπωνικής φιλοσοφίας.

Στην Κίνα πάλι, η οικοδομική ανάπτυξη που έφερε απελευθέρωση της οικονομίας και η Ολυμπιάδα του 2008 έδωσαν βήμα σε αρχιτέκτονες όπως ο Γουάνγκ Σου, ο οποίος έκανε το Ningbo History Museum καλύπτοντας τα εσωτερικά και εξωτερικά μέρη από ξύλα μπαμπού και 20 είδη ανακυκλώσιμων τούβλων.

Υψηλή αισθητική, υψηλό κόστος, υψηλές προσδοκίες συνοδεύουν την ανέγερση ενός νέου μουσείου. Ωστόσο υπάρχουν και μερικοί που υποστηρίζουν ότι οι αρχιτέκτονες κάνουν κτίρια για να προβληθούν οι ίδιοι, κτίρια που δύσκολα λειτουργούν σαν εκθεσιακοί χώροι. Αρκετοί καλλιτέχνες και επιμελητές, προτιμούν τους ακατέργαστους βιομηχανικούς χώρους για τις εκθέσεις τους.

Παρ' όλα αυτά, η αρχιτεκτονική προχωράει ακάθεκτη, με νέα οπτικά θαύματα. Οπως το Γερμανικό Ωκεανογραφικό Μουσείο που καθηλώνει με το σχήμα του, σαν πέτρες που τις λείανε το κύμα. Το Μουσείο της Πόρσε στη Στουτγάρδη πάλι, είναι ένας πολυγωνικός χώρος που υψώνεται πάνω από μια διάφανη βάση, εκφράζοντας δυναμισμό και ταχύτητα. Στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Τέχνης στη Βοστώνη της ομάδας Ντίλερ Σκοφίντιο και Ρενφρό ο εξώστης κρέμεται πάνω από το νερό. Η ομάδα Χένεγκαν Πενγκ προωθεί για την Αίγυπτο το Grand Egyptian Museum, που παραπέμπει σε φαραωνική πυραμίδα. Οσο για το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Μέσης Ανατολής που ετοιμάζει στο Ντουμπάι το ολλανδικό UN Studio, είναι ένα φουτουριστικό κτίριο 25.000 τ.μ., που στην όψη του μοιάζει με αφαιρετική φάλαινα.

Το μέλλον εκτός από τα επιβλητικά μεγαθήρια βρίσκεται και στα μικρά, περιφερειακά μουσεία που προβάλλουν κάποιο πρωτότυπο θέμα. Αλλωστε η φιλοσοφία των σύγχρονων μουσείων είναι ανοιχτή. Δεν θεωρούνται εκκλησίες ή θησαυροφυλάκια για τους λίγους εκλεκτούς, αλλά ζωντανοί οργανισμοί στην πόλη, με βιβλιοθήκες, αίθουσες εκδηλώσεων, ρεστοράν και προγράμματα ικανά να προσελκύσουν μικρούς και μεγάλους.

Τέτοιο είναι και το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Πόλη του Μεξικού, χτισμένο στην είσοδο μιας πλατείας που οδηγεί στο πανεπιστήμιο. Ενας πύργος από ηφαιστειακό βράχο αποτελεί το κυρίαρχο γνώρισμά του κι εκεί υπάρχουν αμφιθέατρο και καφετέρια που αποτελούν πόλο έλξης για το νεανικό κοινό. 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Αρχιτεκτονική
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Φαντάσματα του παρελθόντος
Απ' τη ζωή στο χαρτί
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Φεστιβάλ Αθηνών
Αυλαία στο φεστιβάλ
Σε πλοία και αεροδρόμια
Περιμένοντας τους σταρ
Συρρικνωμένη η Επίδαυρος λόγω κρίσης
Τόπος στα νιάτα
Ηχοι του κόσμου
Κινηματογράφος
Ξεφλουδίζοντας το «Κουρδιστό Πορτοκάλι»
Χωρίς Κυνόδοντα
Επιστροφή στην Αλγερία
Μουσεία και Αρχαιολογικοί χώροι
Ζητούνται φύλακες, καθαρίστριες, επισκέπτες
Μουσεία στο φεγγαρόφωτο
Από παιδιά στα μουσεία
Μουσική
Καλοκαίρι γεμάτο γυναικείες φωνές
Χορός
Χορευτικό ταξίδι με τον Ομηρο
Βιβλίο
Οταν το όραμα παίρνει σχήμα
Φαντάσματα του παρελθόντος
Απ' τη ζωή στο χαρτί
Athens Video Art
Το ψηφιακό μέλλον είναι εδώ
Εκθεση
Ο αναρχικός ποιητής της μουσικής
Σαν ταινία του Νικολαϊδη