Έντυπη Έκδοση

Κολάζ παράξενων ιστοριών

Κυριάκος Γιαλένιος

Η νόσος των εραστών

εκδόσεις Μελάνι, σ. 298, ευρώ 15,22

Ο τίτλος του πρώτου βιβλίου του Κυριάκου Γιαλένιου έχει κάτι το δελεαστικό. Δημιουργεί μια κάποια ατμόσφαιρα μυστηρίου, καθώς γεννά την απορία ποια μπορεί να είναι αυτή η νόσος των εραστών. Εκτός κι αν πρόκειται απλώς και μόνο για πλάγια αναφορά στον έρωτα, ο οποίος, ως γνωστόν, είθισται να εκλαμβάνεται και ως ασθένεια. Μια παρόμοια, όμως, εκδοχή θα ήταν μάλλον απομυθοποιητική. Ευτυχώς, ο συγγραφέας την παρουσιάζει ως μια άκρως πρωτότυπη νόσο, όπου, ως ένα πρώτο σύμπτωμα, αναφέρεται η παράλυση των άνω άκρων του εραστή. Αυτή επέρχεται στις περιπτώσεις εκείνες που η σύντροφός του έχει τη μάλλον ατυχή έμπνευση, υποδηλώνουσα ωστόσο άφατη τρυφερότητα, να χρησιμοποιεί, μετά τη συνεύρεση, το μπράτσο του ως προσκέφαλο. Κατά τα άλλα, μεταδίδεται κι αυτή, όπως και ο έρωτας, διά των ασπασμών των αγγέλων προς τα άστρα, κατά τη θολή μεν, αλλά ρομαντική έκφραση του Βίκτωρος Ουγκώ, που ταιριάζει στην υπέρμετρα ρομαντική διάθεση των μυθιστορηματικών εραστών. Οσο, μάλιστα, πιο παθιασμένα είναι τα φιλιά τους τόσο βαρύτερη διαφαίνεται η μορφή της νόσου που τους βασανίζει. Ζητούμενο, ωστόσο, παραμένει, μέχρι τις τελευταίες σελίδες του μυθιστορήματος, κατά πόσο πρόκειται για ψυχικό τραύμα θεραπεύσιμο ή μήπως συνιστά νόσο ανίατη, όπως άλλες γνωστές και συχνά θανατηφόρες ασθένειες, που πλήττουν τους απρόσεκτους εραστές.

Στην προκειμένη, πάντως, περίπτωση, οι νοσούντες, όπως και πλείστοι όσοι ερωτευμένοι, δεν επιζητούν να βρουν την υγειά τους. Τουλάχιστον όχι τα θηλυκά, που θεωρούνται και φορείς της νόσου. Οπως και να έχει, από την εν λόγω νόσο πάσχουν δύο από τους τέσσερις κεντρικούς ήρωες του μυθιστορήματος, με αποτέλεσμα αυτή να αποβαίνει καταστροφική για τη ζωή τους. Αν και το μυθιστόρημα μένει ανοιχτό, επιδεχόμενο μέχρι και χάπι εντ για τη μια, τουλάχιστον, ερωτική ιστορία, το οποίο ενδέχεται να επέλθει όχι διά της ιάσεως των εραστών, αλλά διά της απογειώσεώς τους στον παράδεισο. Να σημειώσουμε ότι οι εν λόγω δύο ήρωες δεν έχουν μολυνθεί από τον ίδιο θηλυκό φορέα, γεγονός που θα σήμαινε ότι πρόκειται για ένα ακόμη μυθιστόρημα με θέμα τα ερωτικά τρίγωνα. Ανεξάρτητα αν στο κειμενάκι του οπισθόφυλλου γίνεται λόγος για έναν μόνο θηλυκό φορέα, που κινεί τα νήματα. Αληθεύει, πάντως, ότι μόνον η μία από τις εράστριες παρουσιάζει βαριά συμπτώματα της νόσου, τα οποία και αρχίζει να αφηγείται εν εκτάσει, όταν την εγκαταλείπει ο σύντροφός της μετά πολυετή συμβίωση, επειδή υποψιάστηκε τη διάπραξη εκ μέρους της μοιχείας και δη, με κατά πολύ νεαρότερο άντρα. Οσο για την άλλη εράστρια, εκείνη εμφανίζεται μάλλον ως θύτης παρά ως θύμα, σύμφωνα με τις περιγραφές του εραστή της, ο οποίος και αφηγείται διά μακρών το δράμα του.

Εκτός από αυτά τα δύο ερωτικά δράματα, που ανιστορούνται σε πρώτο πρόσωπο, παρατίθενται και άλλα, που παρουσιάζονται συνοπτικότερα και κατά παρέκβαση. Ενώ ένα τρίτο, αφηγηματικά το ίδιο εκτενές, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί οικογενειακό δράμα, αφού είναι το τέκνο των εραστών που ταλαιπωρείται από τις συνέπειες της ερωτικής νόσου των γονέων του και εκείνο αφηγείται την τραγική τους κατάληξη. Τελικά, το μυθιστόρημα συνυφαίνει, με συνδετικό κρίκο τη νόσο των εραστών, σειρά δραμάτων, όπου το καθένα αποτελεί και μια παράξενη ιστορία, από εκείνες που συμβαίνουν υπό ιδιάζουσες συνθήκες και σε άτομα μακράν των μέσων όρων. Αν ο Γιαλένιος παρέτασσε αυτές τις ιστορίες κατά σειρά, παρά το συναρπαστικό περιεχόμενο τους, θα επερχόταν κορεσμός λόγω του εκκεντρικού χαρακτήρα των συμβάντων, με τα οποία πλάθονται. Αυτός, όμως, υιοθετεί το μεταμοντέρνο πρότυπο δόμησης ενός μυθιστορήματος. Τεμαχίζει τις ιστορίες και παραθέτει εν σειρά, προσφυώς αναμεμιγμένα, τα κομμάτια τους, δημιουργώντας μια ενιαία διήγηση με εκ περιτροπής αφηγητές.

Παρ' όλο που πρόκειται για πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα, αυτό το κολάζ ιστοριών όχι μόνο δίνει την εντύπωση μιας σφιχτοδεμένης ιστορίας, αλλά, επιπροσθέτως, διαθέτει τη χροιά μιας ιστορίας μυστηρίου, που στέκεται στο ύψος του τίτλου του μυθιστορήματος. Βεβαίως, παρόμοιες συνθέσεις έχουν πάντοτε το κόστος τους, καθώς απαιτούν κατά συρροή συμπτώσεις και πολλαπλές επινοήσεις, όπως είναι οι τυχαίες συναντήσεις αγνώστων, που, για αδιευκρίνιστους λόγους, αισθάνονται ομοιοπαθείς, αλληλοσαγηνεύονται και ξεκινούν τις εξομολογήσεις. Με άλλα λόγια, επιστρατεύονται αφηγηματικά τεχνάσματα, που δοκιμάζουν την όποια μυθιστορηματική αληθοφάνεια. Οσον αφορά, πάντως, τις συμπτώσεις, ορισμένες παρουσιάζονται ως σημάδια της μοίρας, τα οποία οι ήρωες καλά θα κάνουν να μην προσπαθούν να εξηγήσουν, αφού είναι, εκ φύσεως, ανεξιχνίαστα. Κάπως μοιρολατρική λογική, που, ωστόσο, ταιριάζει στους συγκεκριμένους ήρωες, όπου οι τρεις από τους τέσσερις πρωταγωνιστές είναι καλόγεροι. Εστω κι αν εκόντες άκοντες περιβλήθηκαν το μοναχικό σχήμα, συμβάλλοντας σε αυτό, ώς ένα βαθμό, και η νόσος των εραστών. Λιγότερο στην περίπτωση του πρεσβύτερου, που ήταν παπαδοπαίδι από χωριό και άρκεσε μια πρώτη νεανική ερωτική απογοήτευση. Περισσότερο στις περιπτώσεις των άλλων δύο, που βρέθηκαν οικειοθελώς ή μη στο Μοναστήρι. Ο ένας είναι μουγκός, ο άλλος τσιγγάνος, ενώ ο καθένας κουβαλά τη δική του παράδοξη ιστορία.

Μουγκός όχι εκ γενετής, αλλά στα δεκαέξι του, όταν έγινε μάρτυρας μιας τραγικής οικογενειακής σκηνής. Πρόκειται, δηλαδή, για ψυχοσωματική περίπτωση, από εκείνες που συνήθως οδηγούνται στην ψυχαναλυτική κλίνη. Αντ' αυτού, όντας έγκλειστος στο μοναστήρι, γράφει τα διατρέξαντα κατά τα παιδικά του χρόνια και την εφηβεία του, τα οποία, υπό μορφή επιστολών, εμπιστεύεται στον πρεσβύτερο καλόγερο, που τον έχει υπό την προστασία του σαν ένα είδος «πνευματικού». Οσο για τον τσιγγάνο καλόγερο, εκείνος δοκίμασε ποικίλα επαγγέλματα και κάθε είδους παράνομες δραστηριότητες, πριν μπλέξει με μια απαιτητική «γκόμενα» και για να αντεπεξέλθει, αποπειραθεί να διαρρήξει μια τράπεζα. Το μοναστήρι ήταν η μόνη λύση διαφυγής μετά την αποτυχημένη έκβαση του εγχειρήματος συν το φόνο ενός αστυνομικού κατά τη συμπλοκή. Είναι το μυθιστορηματικό πρόσωπο, χάρη στο οποίο συνδέονται οι επιμέρους ιστορίες. Ισως και γι' αυτό, το πιο προβληματικό. Ως αφηγητής εισέρχεται, απευθυνόμενος στον αναγνώστη, απρόσμενα στο έβδομο κεφάλαιο. Παρεμβάλλεται στους μοναχούς και τους ερωτευμένους αστούς, εκπροσωπώντας στο μυθιστόρημα έναν τρίτο κοινωνικό χώρο, εκείνον του περιθωρίου. Δεν ενοχλεί τόσο η κοινότοπη ιστορία του, ούτε το τετριμμένο κατηγορώ που εξαπολύει εναντίον της κοινωνίας, όσο η διανοουμενίστικη γλώσσα του, την οποία, ωστόσο, φροντίζει να δικαιολογήσει ως όψιμο έρωτα με τις λέξεις, αφού έμαθε γραφή και ανάγνωση, ενήλικας πια, πίσω από τα κάγκελα της φυλακής.

Το μυθιστόρημα έχει συνολικά 21 κεφάλαια με υπερρεαλίζοντες τίτλους. Υπάρχει ένας τριτοπρόσωπος αφηγηματικός κορμός, στον οποίο εντάσσονται οι αφηγήσεις των δύο μοναχών και του θηλυκού φορέα της νόσου. Ο συγγραφέας δίνει προνομιούχο θέση στη δική της αφήγηση. Πλαγιογράμματη, κλείνει, με ένα μικρότερο ή μεγαλύτερο σε έκταση κομμάτι της, το κάθε κεφάλαιο. Εδώ, αναπτύσσονται φιλοσοφίζουσες απόψεις περί έρωτος από την οπτική γωνία μιας ρομαντικής ψυχής. Η κυρίως αφήγηση παρακολουθεί δυο μετακινήσεις. Αυτή των δύο μοναχών, του πρεσβύτερου και του μουγκού, από την απομονωμένη μέσα σε δάσος μονή σε παραθαλάσσιο θέρετρο, προς συνάντηση του τρίτου μοναχού, του δαιμόνιου τσιγγάνου και εκείνη του εξ εικασίας απατημένου εραστή από την πόλη του προς το ίδιο συμπτωματικά θέρετρο. Ο Γιαλένιος δεν προσδιορίζει χρονολογίες, ούτε ονοματίζει τους τόπους. Κάνει, ωστόσο, νύξεις για την εποχή και την ταυτότητα του κάθε μέρους. Λ.χ., τα στοιχεία που δίνει για την πόλη του κερασφόρου εραστή δείχνουν τη δική του πόλη, τη Θεσσαλονίκη. Κατά μια άποψη, η αποκρυπτογράφηση των χωροχρονικών συντεταγμένων είναι αναγκαία, αν θελήσουμε να εντάξουμε το μυθιστόρημα στη λογοτεχνία του Αλλου, μια και πρόκειται για μυθιστόρημα με πολλών κατηγοριών Αλλους. Εκτός από τον οργισμένο με την κοινωνία τσιγγάνο, υπάρχουν και δύο γυναίκες, που εμπλέκονται σε παράπλευρες ιστορίες και οι οποίες δημιουργούν ένα πολυσυζητημένο δίπολο. Από τη μια, η Ελληνίδα, από πλούσια οικογένεια εμπόρων, που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει μαζί με τους άλλους ομοεθνείς της την ευημερούσα παροικία τους σε κράτος της κεντρικής Ευρώπης, καταλήγοντας πρόσφυγας στη χώρα της, και από την άλλη, η εκ Βορρά μετανάστρια, που στην κρυπτική ιστορία της λανθάνει ο πρόσφατος διαμελισμός της Γιουγκοσλαβίας. Αυτό το εράνισμα βιωμάτων από ερωτευμένους και Αλλους, καθώς και ο πολυσυλλεκτικός χαρακτήρας των δανείων από τη λογοτεχνία, αλλά και γενικότερα την τέχνη, χαρίζουν στο μυθιστόρημα πρωτοτυπία. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Το χρήμα και η τέχνη
Ψηλαφίζοντας την Αρβανιτιά του Μοριά
Αποικίες τιμωρημένων
Φιλίες, φόνοι και φετίχ... μετά μουσικής
Ενώπιον του θρόνου με κραυγές και τριαντάφυλλα για τις εποχές
Κόλαση είναι οι άλλοι ή «ποιοι είναι οι άλλοι;»
Ενα κατώφλι στο αδύνατο
Το αριστούργημα του Ιταλο Καλβίνο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Η Αλίκη στη χώρα της μουσικής
Ενα μουσικό φαινόμενο
Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου
Συμφωνική γιορτή της λογοτεχνίας
Κριτική βιβλίου
Κολάζ παράξενων ιστοριών
Το χρήμα και η τέχνη
Ψηλαφίζοντας την Αρβανιτιά του Μοριά
Αποικίες τιμωρημένων
Φιλίες, φόνοι και φετίχ... μετά μουσικής
Ενώπιον του θρόνου με κραυγές και τριαντάφυλλα για τις εποχές
Κόλαση είναι οι άλλοι ή «ποιοι είναι οι άλλοι;»
Ενα κατώφλι στο αδύνατο
Το αριστούργημα του Ιταλο Καλβίνο
Λογοτεχνία
Σπουδές βιογραφικού σημειώματος για ένα νέο βιβλίο
Ο ποιητικός χώρος ως χώρος σκέψης