Έντυπη Έκδοση

Ενα κατώφλι στο αδύνατο

Yukio Mishima

Η Μαρκησία ντε Σαντ

μτφρ.: Παναγιώτης Ευαγγελίδης

εκδόσεις Αγρα, σ. 172, ευρώ 11,30

Οταν το 1965 ο Γιούκιο Μίσιμα επιχειρεί να γράψει το θεατρικό του έργο Η Μαρκησία ντε Σαντ είχε ήδη διαβάσει μια βιογραφία του Ντε Σαντ και είχε προβληματιστεί έντονα από ένα οικογενειακό του επεισόδιο. Οταν ο Μαρκήσιος αποφυλακίζεται, μετά την τριακονταετή του κράτηση, η μέχρι τότε πιστή σύντροφός του τον εγκαταλείπει αποσυρόμενη σε μοναστήρι. «Αυτό το αίνιγμα», σημειώνει στο επίμετρο της πρώτης έκδοσης του βιβλίου του ο Μίσιμα, «χρησίμευσε σαν αφετηρία του έργου μου, το οποίο και είναι μια απόπειρα λογικής εξήγησης». Μια εξήγηση βέβαια που δεν είναι και τόσο καθαρή μέσα στο έργο, και φαίνεται εν τέλει να μην είναι και αυτή που το δοκιμάζει.

Τα πρόσωπα του έργου είναι έξι γυναίκες, η Ρενέ Μαρκησία ντε Σαντ, η γυναίκα του Ντε Σαντ, η μητέρα της και πεθερά του, κυρία ντε Μοντρέιγ, που ήταν και η υπεύθυνη για τη φυλάκισή του, η Αν, η μικρότερη αδελφή τής Ρενέ, που ήταν για μια μικρή περίοδο και ερωμένη του Μαρκησίου, η υπηρέτριά τους Σαρλότ, η θρήσκα βαρόνη Ντε Σιμιάν και η κόμισα Ντε Σεν Φον, που θα σκοτωθεί μεταμφιεσμένη σε πόρνη στα εξεγερμένα σοκάκια της Μασσαλίας. Το Μαρκησία ντε Σαντ είναι ένα έργο που η σκηνική του δράση εκτυλίσσεται μέσα στον ίλιγγο των φιλοσοφικών του διάλογων. Είναι αυτές οι γυναικείες φωνές που δοκιμάζονται πάνω στη διαστροφική φύση της επιθυμίας, όπως αυτή τη διατύπωσε με έναν μοναδικό και απόλυτο τρόπο ο Ντε Σαντ. Ο Ντε Σαντ που είναι σε όλο το έργο ωσεί παρών, μέσω αυτής της εκκωφαντικής και σκανδαλώδους απουσίας του, όπως ο Πέρσεβαλ στα Κύματα της Γουλφ, θα σημειώσει η Γιουρσενάρ, ή η Ρεβέκκα στην ομώνυμη ταινία του Χίτσκοκ. Ολες αυτές οι γυναικείες φωνές που διαρκώς μιλούν για τον Ντε Σαντ, σαν να «απευθύνονται» σ' αυτόν παθιασμένα. Ο Ντε Σαντ γίνεται έτσι μέσα στις σελίδες του έργου μια αναμονή, όχι μόνον η αναμονή της αποφυλάκισης του, που συνεχώς μετετίθετο, αλλά και η αναμονή της κατανόησής του, κι αυτή στη διαρκή της πάλι μετάθεση. «Ο Ντε Σαντ είναι ένα κατώφλι στο αδύνατο», θα πει κάποια στιγμή η Ρενέ. Ενα αμφιλεγόμενο και αμετάδοτο σημείο μέσα στη γλώσσα, ένα διαφυγόν ίχνος που εγείρει γύρω του τη διαρκή του επιθυμία. «Στον κόσμο λένε ότι ο Αλφόνς έχει διαπράξει εγκλήματα. Για μένα όμως πια Αλφόνς και εγκλήματα είναι ένα και το αυτό, όπως εξάλλου τα ωραία χαμόγελα και η οργή του, η τρυφερότητα και η σκληρότητα, και τα δάκτυλα αυτού του ανθρώπου που σπρώχνουν το μεταξωτό νυχτικό απ' τους ώμους μου είναι ίδια μ' εκείνα που γράπωσαν το μαστίγιο και χαράκωσαν την πλάτη της πόρνης στη Μασσαλία».

Ο Ντε Σαντ είναι αυτό το Εξω της γλώσσας, η διαστροφή της, ό,τι εγκαταλείπει και εγκαταλείπεται στη γλώσσα. «Ηταν εγώ», θα πει η κόμισα Ντε Σεν Φον, καθώς θα περιγράφει στις τρομοκρατημένες γυναίκες τις εκτροπές της, «Θέλω να πω ήταν το λουσμένο στο αίμα σάρκινο τραπέζι, ένα τυφλό έμβρυο τριών μηνών με μαραμένα χέρια, έκτρωμα απ' τη μήτρα του θεού, ναι ο μαρκήσιος Ντε Σαντ είναι ένα αιματοβαμμένο θεϊκό έκτρωμα, που δεν μπορεί να είναι ο εαυτός του παρά μόνον όταν δραπετεύει απ' αυτόν». Αυτό το εκτός εαυτού σαδικό Εγώ που καταλύει κάθε δυνατή αυτονομία του Λόγου, εκτρέποντας τον στις συστροφές του, στις αδύνατες υποστασιοποιήσεις του. Οι λογοτεχνικοί ήρωες του Ντε Σαντ, πάνω στους οποίους θα εντρυφήσει η Ρενέ επιχειρώντας να κατανοήσει τον Μαρκήσιο, δεν είναι ανθρωπόμορφες διαστροφές, αλλά αυτές οι αδύνατες εγγραφές τους. Η διεστραμμένη γραφή του Ντε Σαντ είναι στην πραγματικότητα μια αδύνατη γραφή, ακόμη και οι ήρωές του αδυνατούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους σ' αυτή. Η πραγματιστική προσήλωση του έργου του, η ρυθμική επαναληπτικότητα των σαδικών του πράξεων, δεν καταφέρνουν έτσι να εγγράψουν τη πράξη μέσα στον Λόγο, αλλά να αφανίσουν και τον Λόγο, στον μοναδικό τόπο της εκτροπής και καταισχύνης του, σ' αυτόν τον τόπο της πράξης. Σ' αυτό το περιβάλλον της εκτροπής, της εκτροπής των λέξεων και των πραγμάτων, ό,τι εν τέλει διασώζεται δεν είναι τίποτε άλλο απ' αυτό που ο Klossowski θα ονομάσει «διάκλειση». Αυτή η αδύνατη χειρονομία τού Εξω που εκτρέπει και την πράξη και τη γραφή, τη μία μέσα στην άλλη, τη μία ενάντια στην άλλη. Αυτός ο πραγματισμός της γραφής Ντε Σαντ που γίνεται η ίδια η ειρωνεία της λέξης, η απομάκρυνσή της, στο δικό της μπουντουάρ, στη σκηνή της δικής της σαγήνης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Κολάζ παράξενων ιστοριών
Το χρήμα και η τέχνη
Ψηλαφίζοντας την Αρβανιτιά του Μοριά
Αποικίες τιμωρημένων
Φιλίες, φόνοι και φετίχ... μετά μουσικής
Ενώπιον του θρόνου με κραυγές και τριαντάφυλλα για τις εποχές
Κόλαση είναι οι άλλοι ή «ποιοι είναι οι άλλοι;»
Το αριστούργημα του Ιταλο Καλβίνο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Η Αλίκη στη χώρα της μουσικής
Ενα μουσικό φαινόμενο
Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου
Συμφωνική γιορτή της λογοτεχνίας
Κριτική βιβλίου
Κολάζ παράξενων ιστοριών
Το χρήμα και η τέχνη
Ψηλαφίζοντας την Αρβανιτιά του Μοριά
Αποικίες τιμωρημένων
Φιλίες, φόνοι και φετίχ... μετά μουσικής
Ενώπιον του θρόνου με κραυγές και τριαντάφυλλα για τις εποχές
Κόλαση είναι οι άλλοι ή «ποιοι είναι οι άλλοι;»
Ενα κατώφλι στο αδύνατο
Το αριστούργημα του Ιταλο Καλβίνο
Λογοτεχνία
Σπουδές βιογραφικού σημειώματος για ένα νέο βιβλίο
Ο ποιητικός χώρος ως χώρος σκέψης