Έντυπη Έκδοση

«Να μοιράζεσαι. Να εκπλήσσεις. Και οι πολλοί θ' ακολουθήσουν»

Πόσο ζωντανά παραμένουν τα τραγούδια και τα κινήματα που βλάστησαν το '60; Ο Διονύσης Σαββόπουλος έρχεται διαβασμένος για το αφιέρωμα που ετοιμάζει, και μας δίνει την απάντηση

Καλώς όρισες 1969! Φέτος, από τα μέσα Δεκεμβρίου οι Μπιτλς θα πάνε «Dolce vita» στην Αθήνα, ο Κιούμπρικ θα πίνει cafe au lait με τον Μπρασένς και ο Γκι Ντεμπόρ θα βολτάρει στο κέντρο μ' ένα Μίνι Κούπερ.

Περπατώντας στην Abbey Road, σαράντα χρόνια μετά τους Beatles. Περπατώντας στην Abbey Road, σαράντα χρόνια μετά τους Beatles. Η δεκαετία του '60 κατόρθωσε να μπολιάσει λίγη από τη φαντασία της στην εξουσία, κι έτσι έχει μείνει αρκετή για το αφιέρωμα που ετοιμάζει ο Διονύσης Σαββόπουλος με διαλεχτούς συνεργάτες στη μουσική, το σινεμά, τα εικαστικά, το θέατρο, τη λογοτεχνία, και, βέβαια, την πολιτική τής πιο ανοιξιάτικης εποχής τού 20ού αιώνα.

Συναυλίες, εκθέσεις, ημερίδες θα γίνουν από τις 13 Δεκεμβρίου ώς τις 13 Ιανουαρίου 2010 στο «Παλλάς», το Μουσείο Μπενάκη, την Παλιά Βουλή αλλά και σε κινηματογράφους και πλατείες. Διαβάζοντας τις λεπτομέρειες, όσα έγιναν τότε μοιάζουν, πολύχρωμα και ανατρεπτικά. Μα, όλα έτσι ήταν; Ή, μήπως, όπως μας προσγείωνε ο Χατζιδάκις κάθε φορά που μιλούσαμε για τη «μαγική δεκαετία του '60», επρόκειτο για εξαιρέσεις που μας κολακεύει ν' αντιμετωπίζουμε ως κανόνα; Το λόγο έχει ο ιθύνων νους της διοργάνωσης:

«Μα, ποιες εξαιρέσεις; Ο Χατζιδάκις την έκανε την επανάστασή του, μέσα στα αστικά του πλαίσια βεβαίως. Ταυτοχρόνως καταλάβαινε πολύ καλά τι σημαίνουν οι Jefferson Airplane, τι είναι η σκηνή του Λος Αντζελες και της Νέας Υόρκης. Μας τα 'λεγε το '68 στο Παρίσι, που πέρασε μια βόλτα. Κι ο Μίκης απ' τη δική του μεριά έκανε την επανάστασή του. Τι έγραφε πριν το '60 ο Μίκης; Συμφωνίες λίγο βαγκνεριέν για τα γούστα μου. Οταν όμως έγραψε τον "Επιτάφιο", υποκλίθηκε όλη η Ελλάδα και αργότερα όλος ο κόσμος. Το 1-1-4 έγινε το '63, δηλαδή πολύ πριν το Μπέρκλεϊ και τον γαλλικό Μάη. Καθόλου εξαιρέσεις! Απλώς, ο Χατζιδάκις δεν αγαπούσε ούτε τις γλυκερές αναμνήσεις ούτε τους ινστρούχτορες. Και τα 'λεγε αυτά για να τους τη σπάει».

- Εσείς πώς θα αποφύγετε τις γλυκερές αναμνήσεις;

«Μα, δεν το κάνω ούτε από αναπόληση ούτε για να καθοδηγήσω. Τα σίξτις είναι το περιβάλλον μου. Περιβάλλον δεν είναι μόνο τα δάση και τα νερά, είναι και τα αισθήματα, είναι και οι ιδέες. Δεν θέλω να σταματήσουν να ρέουν. Η αναπόληση είναι στασιμότητα».

- Εχετε αναρωτηθεί γιατί η λαμπρή ανατροπή ήρθε το '60;

«Το '60 που ήμουν 15 χρονώ υποφέραμε απ' τον κομφορμισμό. Οι γονείς μας είχαν περάσει πολέμους, εμφυλίους, είχαν δει πολλά πτώματα. Ζούσαν πολύ φοβικά. "Τι ώρα είναι αυτή που γυρνάς σπίτι; Γιατί δεν κουρεύεσαι;" Ελέγχανε με ποιους κάνεις παρέα, τι φοράς. Προτιμούσαμε να καθόμαστε στα καφενεία, γιατί το σπίτι είχε πολλή θλίψη. Παντού έτσι αισθανόταν η νεολαία. Τα σίξτις ήταν μια αντίδραση ζωντάνιας και δημιουργικότητος εναντίον του κομφορμισμού. Και ήταν δημιουργική επειδή ήρθε από τα κάτω. Οχι σαν την Πολιτιστική Επανάσταση του Μάο που τα έκανε λίμπα».

«Τα σίξτις είχαν πρόταση πολιτισμού»

- Και γιατί έμεινε η κιτς εξαγορά αυτής της «αντίδρασης ζωντάνιας» για το '70, το χάι βόλεμα για το '80 και η στυγνή θεσμοποίησή του για το '90;

«Μα, η νέα κιτσαρία και το χαϊλίκι στο οποίο αναφέρεστε αναγκάστηκαν να δεχθούν -δεν μπορούσαν πια να κάνουν πως δεν βλέπουν- την αλλαγή της νοοτροπίας, από ντύσιμο μέχρι ανθρώπινα δικαιώματα. Ολόκληρη Σοβιετική Ενωση έφτασε στο Ελσίνκι να συνυπογράφει τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτό τελικά δεν την έσωσε. Πολλοί λένε ότι επιτάχυνε την κατάρρευση του γραφειοκρατικού και αυταρχικού μοντέλου της.

»Τα σίξτις δεν είχαν πρόταση εξουσίας. Πολιτιστικό ήταν το προϊόν τους. Και αποδεικνύεται ανθεκτικότατο μέχρι τώρα. Σχέδιο εξουσίας είχε μόνο ο Κάστρο. Οχι ο Τσε. Ο Τσε ξαναγύρισε στην περιπέτεια. Η δημιουργία ήταν το αίτημα, ακόμα και στην καθημερινή ζωή. Τι σχέση έχει ο περιπτερούχος που κατάφερε κι έφτιαξε ολόκληρο "Μινιόν" με τον ξενέρωτο του '90, που πουλάει κι αγοράζει χρήμα μεσ' απ' την οθόνη; Ο περιπτερούχος είχε ελάχιστη οικονομική βάση, είχε όμως ανθρώπινες σχέσεις και κοινωνική συνάφεια. Ενώ ο ξενέρωτος είναι εντελώς εκτός παραγωγής. Στον αέρα. Οπως και όλο το σύστημα είναι στον αέρα. Αυτό είναι η κρίση που περνάμε».

- Τα καλύτερα τραγούδια και οι καλύτερες ταινίες του '60 χρωστούν πολλά στη βεβαιότητα ότι ο κόσμος αύριο θα ήταν καλύτερος. Τι έφταιξε και χάθηκε αυτή η πίστη; Η ίδια η υπερβολή της ή και ότι οι πυλώνες της, η αριστερά, η διανόηση κ.λπ., δεν στάθηκαν αντάξιοί της;

«Δεν χάθηκε αυτή η πίστη. Εμείς που τη ζήσαμε, την περιέχουμε. Ούτε έφταιξε η αριστερά σ' αυτή την περίπτωση. Δεν ήταν θέμα κατάκτησης της εξουσίας, αλλά φαντασίας και δημιουργικότητος. Τώρα βέβαια είμαστε σε αδιέξοδο και δε φαίνεται να υπάρχει πολιτική πρόταση. Εδώ σίγουρα έχει ευθύνη η αριστερά».

- Λέγεται ότι η Μαρία Δαμανάκη αρνήθηκε να γίνει υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη, διότι δεν της ταίριαζε να στείλει κάποτε τα ΜΑΤ σε μια διαδήλωση. Ετσι απέκλεισε και την πιθανότητα να μην τα στείλει. Τι θα κάνατε στη θέση της;

«Την καταλαβαίνω. Αλλά κάποιος πρέπει να την κάνει τη "βρομοδουλειά". Πόσο μάλλον κάποιος που μπορεί να την κάνει καθαρά. Αστυνομοκρατία δεν θέλουμε. Αστυνομία θέλουμε».

- Πολλοί από αυτούς που πετούν μολότοφ και τα σπάνε θα σας έλεγαν ότι οι ειρηνικές διαδηλώσεις που γνωρίζουμε από το '60 μοιάζουν με χάδι στην εποχή της αδιαφορίας του κράτους και της κυριαρχίας του καταναλωτισμού. Τι θα τους απαντούσατε;

«Με δουλεύετε; Για το κλίμα εκείνης της εποχής, αυτά ήταν τρομακτικά. Είχαμε νεκρούς! Ξεχνάτε τον Λαμπράκη; Ξεχνάτε τον Πέτρουλα; Η διαφορά είναι ότι τότε ήταν η εποχή της ελπίδας, ενώ για πολλούς νέους είναι η εποχή της απελπισίας. Μέχρι τώρα κάθε γενιά μεγάλωνε με την πεποίθηση ότι το αύριο θα είναι καλύτερο. Και συνήθως έτσι ήταν. Ενώ η τωρινή είναι η πρώτη γενιά που το βλέπει χειρότερο. Λιγότερες δουλειές, λιγότερο νερό, λιγότερος αέρας. Τα σπάνε για να δούν αν επιτέλους υπάρχει κάτι που δεν σπάει. Αλλ' αυτό δεν είναι κάτι θετικό. Αύριο θα κάνουν παιδιά. Επείγει μια θετική πρόταση».

- Τι πρέπει να αμφισβητούμε σήμερα; Τι να ανατρέψουμε;

«Ολοι κοιτάνε πια τι κακό έκανε ο άλλος. Αυτή η μόδα πρέπει ν' αλλάξει. Ας κοιτάξουμε τι καλό μπορούμε να κάνουμε εμείς. Οι συνομήλικοί μου βολεύτηκαν ή παριστάνουν ότι βολεύτηκαν με τον καναπέ και την τηλεόραση. Ομως ο κόσμος δεν είναι το γυαλί. Τα παιδιά και οι καλλιτέχνες θα είμαστε πάντα εδώ για να θυμίζουμε ότι δεν μπορεί να είναι έτσι η ζωή. Πρέπει να μοιράζεσαι τον εαυτό σου με τους άλλους. Να φτιάχνεις κάτι ωραίο. Να δημιουργείς έκπληξη. Και τότε η "σιωπηρά πλειοψηφία" θα ακολουθήσει όπως πάντα, και θα τη στερεώσει».

- Υπάρχουν τέτοιες εκπλήξεις σήμερα;

«Οχι, δεν το βλέπω».

- Η εκλογή Ομπάμα δεν ήταν έκπληξη;

«Αρκετά. Βάλανε έναν μαύρο στο Λευκό Οίκο. Από μόνο του είναι μεγάλο γεγονός. Δείχνει ότι η δημοκρατία στις ΗΠΑ έχει βάθος. Θα δούμε, βέβαια, τι θα κάνει, αλλά θα βγάζανε ποτέ μουσουλμάνο καγκελάριο οι Γερμανοί ή πρωθυπουργό αλβανικής καταγωγής εμείς;»

- Θα φανταζόσαστε ποτέ τέτοιον πρωθυπουργό;

«Αλβανικής καταγωγής ήταν οι μισοί και παραπάνω οπλαρχηγοί του '21. Αν είναι να πάμε μπροστά, η καταγωγή έπεται».

- Μαθαίνω ότι θα εμφανίζεστε κι εσείς μαζί με τους νέους παραμυθάδες στο «Μικρό Παλλάς». Ποιο παραμύθι σας φαίνεται πιο αληθινό για ό,τι ζούμε σήμερα;

«Το δικό μου παραμύθι είναι παλιό. Αλλά το διηγούμαι με την ελπίδα ότι οι νεότεροι θα φτιάξουν το δικό τους. Δεν ξέρω αν είμαι καλός αφηγητής, σίγουρα όμως ήμουν πάντα καλός ακροατής καινούριων αφηγήσεων».

- Κάποτε περιμέναμε με ανυπομονησία τα καινούρια σας τραγούδια. Μας μάθατε ήδη να περιμένουμε με ανυπομονησία και τα παλιά. Αλλά δεν νοσταλγείτε την προηγούμενη σχέση μας;

«Καθόλου! Ο,τι έγραψα, έγραψα».

- Μοιάζει σαν να το πήρατε απόφαση για να μη σας βασανίζει.

«Γιατί με βασανίζουν οι δημοσιογράφοι! Συνεχώς αυτό ρωτάνε. Αμα καθίσω, θα γράψω. Εχω πολλή πείρα. Αλλά δε νιώθω την ανάγκη. Εμπνευση έχω. Ανάγκη δεν έχω».

- Νόμιζα ότι ανάγκη είναι το να καταγραφεί η έμπνευση.

«Το κάνω στα λάιβ, όπου έχω γίνει πολύ καλύτερος, γιατί ξεμπέρδεψα με τον συνθέτη μέσα μου, που 'λεγε, "δεν το λες καλά". Δεν γράφω πια. Αφού δε νιώθω την ανάγκη, θα ήταν σαν να εξαπατώ κι εσάς κι εμένα».

- Θα 'θελα να μου πείτε μια ανάμνησή σας που να συνοψίζει τις ωραίες αντιθέσεις του '60.

«Αντίθεση, αλλά καθόλου ωραία, είναι η προσσελήνωση, δηλαδή τα όνειρα, η κατάκτηση του διαστήματος κ.λπ. Κι από την άλλη μεριά το Βιετνάμ. Η καταστροφή, η φωτιά, η κόλαση».

- Μια στιγμή του παρελθόντος που και σήμερα σας συγκινεί;

«Την άνοιξη του '63 στη μεγάλη διαδήλωση του Χημείου, στη Θεσσαλονίκη, κυκλοφόρησε το καινούριο τεύχος της τότε "Πανσπουδαστικής", με αφιέρωμα στον Αντονιόνι και εξώφυλλο τη Μόνικα Βίτι. Οπότε έβλεπες τους διαδηλωτές να επιτίθενται στις αστυνομικές δυνάμεις ανεμίζοντας εκατοντάδες Μόνικα Βίτι!»

- Και κάτι που σας συγκινεί απ' το παρόν;

«Πολλά με συγκινούν, αλλά θα σας πω ένα που με φοβίζει: Η βουβαμάρα των νέων. Λαχταρώ να μιλήσουν, ώστε να μην είναι το σπάσιμο ή μοναδική τους διέξοδος».

- Ξεχνάτε και τόσους που δημιουργούν. Και μάλιστα με νέους τρόπους. Μπαίνετε ποτέ στο Ιντερνετ;

«Οχι, δεν ξέρω. Σ' αυτά είμαι Νεάντερταλ. Υποθέτω ότι ναι, θα υπάρχουν πολλοί, όπως λέτε. Αλλά νιώθω μια ακατανίκητη συμπάθεια για τους βουβαμένους. Ξέρω ότι έχουν μια λαχτάρα μέσα τους. Αλλά δεν μπορούν να κάνουν ένα μεγάλο καλό, γι' αυτό κάνουν ένα μεγάλο κακό. Είναι το πιο κοντινό. Να προσθέσω κάτι; Με συγκίνησε η στάση της Σώτης Τριανταφύλλου όταν της επιτέθηκαν οι "αβγουλιέρηδες". Είπε "νεανικά καμώματα βαλκανικής εκδοχής" στους δημοσιογράφους που τη ρώτησαν. Τίποτ' άλλο. Και συνέχισε χαμογελαστή τη δουλειά της».

- Θα 'ρθούν και τα εγγόνια σας στις εκδηλώσεις;

«Στις συναυλίες όχι, γιατί είναι αργά. Ο Διονύσης είναι πέντε και ο Ανδρέας μόλις τριών. Ομως θα τους πάρω στα παραμύθια, τα χάπενινγκ και το Μουσείο Μπενάκη».

- Ενας Διονύσης Σαββόπουλος που δεν ξέρει τι είναι το βινύλιο. Ποιος θα το σκεφτόταν...

«Εχετε μείνει πίσω. Σε λίγο δεν θα ξέρει ούτε τι ήταν το CD!» *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
50ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Τα παιδία παίζει
Βιβλίο
Θανάσιμα λάθη
Στο δρόμο για το Βιετνάμ
Βόλτα στα Εξάρχεια
Τα Εξάρχεια των ωδείων και των ιδεών
Εκθεση
Ο έρωτας στα χρόνια της εταίρας
Με την ομορφιά της απλότητας
Η Αθήνα με άλλο μάτι
Επέτειος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου
Το Βερολίνο γιορτάζει
Θέατρο
«Τα ωραία μέσα ερείπια»
Κινηματογράφος
Πάμε διάστημα;
Η Ελλάδα ταξιδεύει στον κινηματογράφο
Μουσική
Τσιγγάνικη φλόγα και τζαζ
Η μούσα της μπόσα νόβα
«Να γκρεμίσουμε κάθε τείχος»
Συνέντευξη: Βέρνερ Χέρτσογκ
Ο τυχοδιώκτης ποιητής του σινεμά
Συνέντευξη: Διονύσης Σαββόπουλος
«Να μοιράζεσαι. Να εκπλήσσεις. Και οι πολλοί θ' ακολουθήσουν»
Συνέντευξη: Τζιμ Τζάρμους
«Η ζωή δεν έχει πάντα φινάλε»