Έντυπη Έκδοση

Ο τυχοδιώκτης ποιητής του σινεμά

Συναντηθήκαμε πρόσφατα, σε μια από τις ελάχιστες επισκέψεις του σε ευρωπαϊκό φεστιβάλ. Του έσφιξα το χέρι με τον ενθουσιασμό του θαυμαστή. Οι πρώτες του κουβέντες, μετά την παρατεταμένη χειραψία μας, με αιφνιδιάζουν: «Είστε από την Ελλάδα; Το ξέρετε ότι το 1968 γύρισα εκεί την πρώτη μου μεγάλου μήκους ταινία;».

Ο Βέρνερ Χέρτσογκ στα γυρίσματα της ταινίας «Rescue dawn» Ο Βέρνερ Χέρτσογκ στα γυρίσματα της ταινίας «Rescue dawn» Ο Χέρτσογκ αναφέρεται στο «Signs of Life», την ιδιόρρυθμη ιστορία ενός γερμανού στρατιώτη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος κατρακυλά στην τρέλα κατά τη διάρκεια της θητείας του στην Κω.

Αναπαύοντας την ψιλόλιγνη φιγούρα του σε μια βαθιά πολυθρόνα, ο 67χρονος σκηνοθέτης αρχίζει τη διήγησή του: «Ναι, βρέθηκα σε εκείνο το πανέμορφο νησί και το γύρισμα με δίδαξε περισσότερα απ' ό,τι κατάφερε να μου διδάξει οποιαδήποτε άλλη ταινία στην καριέρα μου».

Αυτή την εβδομάδα αναμένεται στη Θεσσαλονίκη καλεσμένος του Φεστιβάλ Κινηματογράφου όπου και θα παραστεί σε ένα αφιέρωμα στις ταινίες του. Αλλά τι τον είχε πρωτοφέρει στην Ελλάδα; «Είναι μεγάλη ιστορία. Η πρώτη επαφή μου με τη χώρα έγινε, ωστόσο, όταν ήμουν ακόμη έφηβος και ακολουθούσα τον παππού μου, που ήταν αρχαιολόγος, στις ανασκαφές που έκανε στην Κρήτη.

Μια ζωή γεμάτη εμπειρίες

»Η ιδέα να επιστρέψω κάποια στιγμή στην Ελλάδα καρφώθηκε στο μυαλό μου. Φυσικά τότε δεν φανταζόμουν ότι θα επέστρεφα για να γυρίσω μια ταινία, η οποία μάλιστα παρ' ολίγο να μη γίνει, αφού λίγες μέρες πριν ξεκινήσω γυρίσματα έγινε στη χώρα σας το στρατιωτικό πραξικόπημα. Ημουν από τότε, όμως, αρκετά πεισματάρης. Από νωρίς είχα καταλάβει ότι το κλειδί στην ύπαρξή μας είναι να είσαι κύριος του εαυτού σου και των υποθέσεών σου. Γι' αυτό έβγαλα εισιτήριο και ήρθα!»

Το βιογραφικό του Χέρτσογκ είναι γεμάτο από θαυμαστές ιστορίες που προκαλούν δέος, όσο και απορία. Ξεκίνησε, έφηβος ακόμη, από ένα μακρινό ορεινό χωριό της Βαυαρίας με σκοπό να γνωρίσει τον κόσμο. Η πρώτη φορά που είδε τηλέφωνο στη ζωή του ήταν στην ηλικία των 17. Τρία χρόνια πριν, εμπνευσμένος από ένα εγκυκλοπαιδικό λήμμα που αφορούσε το σινεμά, αποφάσισε ν' ασχοληθεί με τον κινηματογράφο.

«Η κάμερα», έχει δηλώσει, «θα αποτελούσε το κατάλληλο εργαλείο με το οποίο θα μπορούσα να διηγηθώ ιστορίες που κουβαλούσα ανέκαθεν μέσα στο κεφάλι μου. Θα μου χρησίμευε, όμως, και για κάτι άλλο: θα τη χρησιμοποιούσα ως ένα ανορθόδοξο μάτι μέσα από το οποίο θα αντίκριζα τον κόσμο».

Προκειμένου να συγκεντρώσει χρήματα για τις πρώτες του ταινίες, ο Χέρτσογκ δούλεψε σε εργοστάσια. Στα 1974 διάνυσε μια απόσταση πεντακοσίων μιλίων, περπατώντας από το Μόναχο της Γερμανίας στο Παρίσι, προκειμένου να επισκεφθεί την ετοιμοθάνατη Λότε Αϊσνερ, διάσημη ιστορικό του γερμανικού σινεμά και φίλη του. Την ίδια χρονιά επέλεξε ως πρωταγωνιστή του αριστουργηματικού «Αινίγματος του Κάσπαρ Χάουζερ» έναν σαραντάρη πρώην τρόφιμο ψυχιατρείου.

Το 1976 υπέβαλε ένα ολόκληρο επιτελείο ηθοποιών σε ύπνωση για τις ανάγκες του φιλμ «Καρδιά από γυαλί». Το 1977, μαθαίνοντας ότι το ηφαίστειο ενός από τα νησιά της Καραϊβικής ήταν έτοιμο να εκραγεί, σπεύδει να γυρίσει εκεί το «Lα Soufriere». Το 1979 στο «Φιτζκαράλντο», στη διάρκεια ενός από τα πιο περιπετειώδη γυρίσματα ταινίας στο σινεμά, επιστράτευσε ιθαγενείς προκειμένου να σύρουν ένα ολόκληρο πλοίο από τη μια πλαγιά ενός βουνού στην άλλη!

Εθεσε τον εαυτό του αμέτρητες φορές σε κίνδυνο, κινηματογραφώντας στις ζούγκλες του Αμαζονίου και του Περού. Δούλεψε σε πέντε αξέχαστες ταινίες με τον Κλάους Κίνσκι, προσπαθώντας σε κάθε μια να δαμάσει το ψυχωτικό ταμπεραμέντο του ηθοποιού. «Κάθε άσπρη τρίχα από τα μαλλιά μου την ονομάζω Κίνσκι!» είχε δηλώσει γι' αυτόν.

Στα γυρίσματα του «Αγκίρε: Η μάστιγα του Θεού» απείλησε να τον σκοτώσει όταν ο παροξυσμικός ερμηνευτής τού ανακοίνωσε ότι εγκαταλείπει το φιλμ. «Καθώς πακετάριζε τα πράγματά του», μου λέει με αποστομωτική ειλικρίνεια, «τον ενημέρωσα ότι θα του φύτευα οχτώ σφαίρες στο κεφάλι, προτού προλάβαινε να κάνει βήμα. Πράγμα που κατά κάποιον τρόπο αποτελούσε υπερβολή», συνεχίζει αστειευόμενος. «Γιατί θα είχα αστοχήσει τις μισές φορές!»

Μοιράζοντας από την άλλη την καριέρα του ανάμεσα στη μυθοπλασία και το σινεμά τεκμηρίωσης, ο Χέρτσογκ πρόσθεσε στη φιλμογραφία του μερικά συναρπαστικά ντοκιμαντέρ. Κινηματογράφησε τις φλεγόμενες πετρελαιοπηγές του Κουβέιτ λίγο πριν από την εκπνοή του πολέμου στον Περσικό Κόλπο και ακολούθησε βουδιστές μοναχούς στο ετήσιο προσκύνημά τους στο Θιβέτ.

Υστερα απ' όλ' αυτά είναι μάλλον εύκολο να εξηγήσει κανείς γιατί στο μεγαλύτερο διάστημα μιας 40χρονης πλέον καριέρας ο γερμανός δημιουργός ακολούθησε τα ίχνη μοναχικών, μεγαλομανών ηρώων οι οποίοι τον ταξίδεψαν στις περισσότερες μεριές του κόσμου, του σύστησαν γωνιές απάτητες ακόμη από το σινεμά, ίσως και τον ίδιο τον άνθρωπο, και προχώρησαν ακόμη παραπέρα την αντίληψη του κινηματογράφου ως μια γνήσια περιπέτεια.

«Αν ρίξετε μια ματιά στην καριέρα μου», επισημαίνει ο ίδιος, «θα δείτε ότι ουδέποτε αποπειράθηκα να κάνω ένα φιλμ με τρεις πρωταγωνιστές μέσα σε ένα δωμάτιο. Υπάρχει ένας αχανής κόσμος, ο οποίος σε καλεί διαρκώς να τον ανακαλύψεις. Το να γυρίζεις ταινίες εμπεριέχει συνεχώς τη βεβαιότητα ότι θα συναντήσεις εμπόδια. Τίποτε δεν είναι εύκολο, είτε αποφασίζεις να κάνεις γυρίσματα στη ζούγκλα του Περού είτε σε μια ήσυχη τοποθεσία της Βαυαρίας. Μοιάζει λες και ολόκληρο το σύμπαν συνηγορεί ενάντια στο να κάνεις μια ταινία.

«Ο κόσμος μας δεν είναι Ντίσνεϊ»

»Υπάρχει μια εντελώς εξιδανικευμένη αντίληψη για τον κόσμο που μας περιβάλλει. Μια προσέγγιση λογικής Ντίσνεϊ, που επιμένει να μας τον παρουσιάζει σαν μια ειδυλλιακή και αθώα παιδική χαρά. Τα πράγματα, ασφαλώς, δεν είναι καθόλου έτσι. Ο κοινός παρονομαστής αυτού του σύμπαντος που απλώνεται εκεί έξω είναι το χάος, η εχθρότητα και η αδιαφορία. Για τη φύση που μας περιβάλλει είμαστε περαστικοί και παρείσακτοι. Είτε ζεις είτε πεθαίνεις, κανένας και τίποτα δεν θα ενδιαφερθεί για σένα. Ολα συνεχίζουν να υφίστανται ερήμην σου».

«Αντίθετα με τις φήμες που με συνοδεύουν, είμαι ο τελευταίος άνθρωπος στη Γη που θα επεδίωκε να θέσει εμπόδια στον εαυτό του ή να βάλει τη ζωή του σε κίνδυνο. Εχω καταφέρει να επιβιώσω και να φτάσω στην ηλικία που βρίσκομαι επειδή προσπαθούσα πάντοτε να ελαχιστοποιήσω τα ρίσκα που έπαιρνα».

Εν αναμονή της καινούριας του ταινίας «My Son, my son, hat have ye done» -η οποία θα προβληθεί στο πλαίσιο του εκτενούς αφιερώματος που διεξάγεται αυτές τις μέρες στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης- ο Χέρτσογκ εξακολουθεί ακούραστος να κρατά για τον εαυτό του το ρόλο του τυχοδιώκτη. «Ολα τα φιλμ που έχω κάνει μου θυμίζουν πως οτιδήποτε έκανα σε αυτή τη ζωή το έκανα με τον τρόπο που πραγματικά ήθελα», λέει.

Ταξιδεύοντας σε μερικές από τις πιο απροσδόκητες γωνιές της Γης, συλλέγει ασταμάτητα εντυπώσεις. «Θέλω να επαναφέρω το κοινό σε μια αρχέγονη και αθώα κατάσταση», εξομολογείται. «Θέλω οι θεατές να γείρουν πίσω στο κάθισμά τους και να εμπιστευτούν ξανά αυτό που τα μάτια τούς επιτρέπουν να δουν. Πρέπει να εμπιστευτούν ξανά τα μάτια τους. Ο πλανήτης μας είναι γεμάτος από αγνές, καινούριες εικόνες που περιμένουν από κάποιον να τις βρει». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κινηματογράφος
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
50ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Τα παιδία παίζει
Βιβλίο
Θανάσιμα λάθη
Στο δρόμο για το Βιετνάμ
Βόλτα στα Εξάρχεια
Τα Εξάρχεια των ωδείων και των ιδεών
Εκθεση
Ο έρωτας στα χρόνια της εταίρας
Με την ομορφιά της απλότητας
Η Αθήνα με άλλο μάτι
Επέτειος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου
Το Βερολίνο γιορτάζει
Θέατρο
«Τα ωραία μέσα ερείπια»
Κινηματογράφος
Πάμε διάστημα;
Η Ελλάδα ταξιδεύει στον κινηματογράφο
Μουσική
Τσιγγάνικη φλόγα και τζαζ
Η μούσα της μπόσα νόβα
«Να γκρεμίσουμε κάθε τείχος»
Συνέντευξη: Βέρνερ Χέρτσογκ
Ο τυχοδιώκτης ποιητής του σινεμά
Συνέντευξη: Διονύσης Σαββόπουλος
«Να μοιράζεσαι. Να εκπλήσσεις. Και οι πολλοί θ' ακολουθήσουν»
Συνέντευξη: Τζιμ Τζάρμους
«Η ζωή δεν έχει πάντα φινάλε»