Έντυπη Έκδοση

Καθυστέρηση της ενσωμάτωσης, ανάδυση του εθνικισμού

Αρραβώνες Βρυξελλών με τα Βαλκάνια

Μακρά λίστα αναμονής

Μετά την είσοδο της Σλοβενίας, το 2004, χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας καθώς και η Αλβανία περιμένουν στη σειρά για να ενωθούν με την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Στις 14 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέστησε την έναρξη των διαπραγματεύσεων με την ΠΓΔΜ και διευκρίνισε ότι οι διαπραγματεύσεις με την Κροατία θα ολοκληρωθούν το 2010. Πρόκειται, άραγε, για μια εντυπωσιακή ανακοίνωση ή για πραγματική πρόοδο σε μια διαδικασία που μέχρι σήμερα βρίσκει προσκόμματα σε διάφορες αντιφάσεις;

Κατά τη διάρκεια της Ευρωπαϊκής Συνόδου Κορυφής στη Θεσσαλονίκη, από τις 19 έως τις 21 Ιουνίου 2003, προσδιορίστηκε ένας νέος γεωπολιτικός χώρος: τα «Δυτικά Βαλκάνια». Ο προσδιορισμός αυτός ανταποκρινόταν στην ασαφή αλγεβρική διατύπωση «6-1+1» για τα έξι διάδοχα κράτη της Γιουγκοσλαβίας, πλην της Σλοβενίας, η οποία εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ενωση το 2004, συν την Αλβανία... Τα «Δυτικά Βαλκάνια» διακρίνονταν έτσι από τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, στις οποίες είχαν υποσχεθεί πιο γρήγορη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση- η οποία πραγματοποιήθηκε την 1η Ιανουαρίου 2007.

Η Κροατία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Σερβία, το Μαυροβούνιο, η ΠΓΔΜ(1) και η Αλβανία διαθέτουν πλέον έναν ιδιαίτερο χώρο στην ευρωπαϊκή αίθουσα αναμονής. Στο μεταξύ, ένα νέο κράτος είδε το φως της ημέρας: το Κόσοβο, το οποίο, όμως, πέντε κράτη-μέλη της Ενωσης δεν το αναγνώρισαν (η Ισπανία, η Σλοβακία, η Ρουμανία, η Ελλάδα και η Κύπρος).

Οι κανόνες που ορίστηκαν στη Θεσσαλονίκη ήταν σαφείς: σε αντάλλαγμα μιας μελλοντικής ένταξης τα ενδιαφερόμενα κράτη θα έπρεπε να πραγματοποιήσουν μια σειρά μεταρρυθμίσεων για να συμμορφωθούν με τα ευρωπαϊκά «κριτήρια σύγκλισης» στον τομέα της μεταρρύθμισης των θεσμών, του κράτους δικαίου, του αγώνα κατά της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, του σεβασμού των ατομικών δικαιωμάτων κ.λπ. Οφειλαν επίσης να συνεχίσουν τη φιλελευθεροποίηση των οικονομιών τους και το άνοιγμα στον ανταγωνισμό.

Μια άλλη αρχή ήταν ότι η κατάσταση των χωρών θα εξεταζόταν ανά περίπτωση, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιφύλασσε για τον εαυτό της το δικαίωμα να κρίνει τις προόδους που είχαν σημειώσει οι «υποψήφιες για ένταξη» χώρες. Κάθε μία διαθέτει ιδιαίτερο οδικό χάρτη και αποτελεί αντικείμενο μιας ετήσιας έκθεσης προόδου από την Επιτροπή.

Μετά τη «μεγάλη διεύρυνση» του 2004, η οποία περιελάμβανε δέκα κράτη(2), η τελευταία «ομαδική ένταξη» ήταν της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας. Ετσι, στις αρχές της χιλιετίας κυριαρχούσε αισιοδοξία. Η σελίδα των πολέμων φαινόταν να έχει γυρίσει. Η ώρα είχε σημάνει για τον εκδημοκρατισμό και την ανοικοδόμηση. Ορισμένοι ευρωπαίοι ηγέτες έφταναν μέχρι το σημείο να μιλούν για «αποβαλκανοποίηση των Βαλκανίων».

Τη στιγμή που η ένταξη επιβαλλόταν ως «φυσιολογική» προοπτική για αυτές τις χώρες, η Ευρωπαϊκή Ενωση αναλάμβανε αυξημένες πολιτικές, οικονομικές, ακόμη και στρατιωτικές ευθύνες, όπως στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, όπου η αποστολή της Δύναμης Σταθεροποίησης (Stabilization Force, SFOR) του ΝΑΤΟ αντικαταστάθηκε το Δεκέμβριο του 2004 από τη Δύναμη της Ευρωπαϊκής Ενωσης (Eufor).

Από την πλευρά της, η «Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ανοικοδόμησης» έπαιζε κεντρικό ρόλο στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και στο Κόσοβο, ενώ πολλαπλασιαζόταν η διμερής ή πολυμερής βοήθεια. Το σύνολο των ευρωπαϊκών δράσεων εντασσόταν στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, το οποίο άρχισε να ισχύει στις 30 Ιουνίου 1999, λίγες εβδομάδες μετά το τέλος του πολέμου στο Κόσοβο(3).

Οι παρεμβάσεις, οι οποίες ήταν εξαιρετικά δαπανηρές, συνδέονταν με την προοπτική ένταξης. Οι «Συμφωνίες Σταθεροποίησης και Σύνδεσης» που έγιναν με όλα τα κράτη της περιοχής αποτελούσαν το πρώτο στάδιο. Αυτή η διαδικασία έχει, πλέον σταματήσει. Η Κροατία το διαπιστώνει με ιδιαίτερη πικρία: αποτελούσε τον «καλύτερο μαθητή της τάξης» και για καιρό πίστευε ότι μπορούσε να υπολογίζει σε μια γρήγορη ενσωμάτωση.

*Ηδη από το 2004 η Κροατία διαθέτει το επίσημο καθεστώς της υποψήφιας χώρας. Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2005, αλλά η διαδικασία ενεπλάκη στις 17 Δεκεμβρίου 2008, όταν η Σλοβενία πρόβαλε βέτο, εμποδίζοντας το Ζάγκρεμπ να ολοκληρώσει τις «τεχνικές» συνομιλίες με τις Βρυξέλλες. Η αιτία ήταν μια μικροσκοπική εδαφική διένεξη που τη φέρνει σε αντίθεση με τη γείτονά της από τον καιρό που οι δύο χώρες απέκτησαν την ανεξαρτησία τους, το 1991(4).

Εμπόδια στον Κόλπο του Πιράν

Η σύγκρουση αφορά στον προσδιορισμό των θαλάσσιων συνόρων στον Κόλπο του Πιράν. Η Σλοβενία διαθέτει, ουσιαστικά, στο βάθος της Αδριατικής, μία στενή παράκτια λωρίδα τριάντα επτά χιλιομέτρων σφηνωμένη ανάμεσα στα χωρικά ύδατα της Ιταλίας και της Κροατίας.

Μετά το βέτο της Σλοβενίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπάθησε να μεσολαβήσει, προτείνοντας, τον Ιανουάριο του 2009, τη σύσταση επιτροπής διαιτησίας με πρόεδρο τον Μάρτι Αχτισάαρι, πρώην πρόεδρο της Φιλανδίας και κάτοχο του βραβείου Νόμπελ Ειρήνης του 2008. Ο Αχτισάαρι δεν αργεί να «καταθέσει τα όπλα» και, στις 26 Ιουνίου, η Ενωση, μπροστά σε μια «διμερή διευθέτηση», αποφασίζει να αναβάλει επ' αόριστον τις διαπραγματεύσεις ένταξης με την Κροατία.

Τελικά, ο άμεσος διάλογος ανάμεσα στην πρωθυπουργό της Κροατίας Γιαντράνκα Κόσορ και το σλοβένο ομόλογό της, Μπορούτ Πάχορ, που ξεκίνησε στη Λιουμπλιάνα στις 11 Σεπτεμβρίου, επέτρεψε να λυθεί η κρίση. Η Ευρωπαϊκή Ενωση δέχθηκε, έτσι στις 2 Οκτωβρίου, να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις της με την Κροατία. Η συνέχισή τους εξαρτάται ωστόσο από τη συνέχιση του διμερούς διαλόγου.

*Η ΠΓΔΜ διαθέτει και αυτή, από το Δεκέμβριο του 2005, το καθεστώς της επίσημα υποψήφιας χώρας για την Ενωση, αλλά δεν έχει οριστεί ακόμη η ημερομηνία έναρξης των συνομιλιών. Η Επιτροπή επικαλείται την πάντα ασταθή πολιτική κατάσταση της χώρας και την καθυστέρηση των μεταρρυθμίσεων. Ακόμη, όμως, και όταν οι Βρυξέλλες δώσουν το πράσινο φως για συνομιλίες με τα Σκόπια, η Ελλάδα θα χρησιμοποιήσει αμέσως το δικαίωμά της στο βέτο για μια τέτοια προοπτική.

Η Αθήνα το έχει, άλλωστε, ήδη προβάλει για την είσοδο της ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ, η οποία θα έπρεπε να ισχύσει από τον Απρίλιο του 2009. Η Ελλάδα αμφισβητεί την ονομασία της χώρας, εκτιμώντας ότι ο όρος «Μακεδονία» ανήκει κατά αποκλειστικό τρόπο στην ελληνική κληρονομιά(5). Ετσι, η ΠΓΔΜ έφερε τη διαφορά στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι οι δύσκολες διαπραγματεύσεις για μια διαφορά ανάμεσα στην Ελλάδα και την ΠΓΔΜ -που αντιπαραθέτουν ένα κράτος-μέλος της Ενωσης με ένα υποψήφιο κράτος- δεν διεξάγονται από την Ευρωπαϊκή Ενωση, αλλά από μία επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών με επικεφαλής έναν Αμερικανό, τον διαμεσολαβητή Μάθιου Νίμιτς.

*Οι πολιτικές συνέπειες από το ευρωπαϊκό πάγωμα δεν άργησαν να γίνουν αισθητές. Μιλώντας για την ανάγκη να «προκαλέσει κλονισμό» στην Κροατία και στην Ευρώπη, ο κροάτης πρωθυπουργός Ιβο Σαναντέρ υπέβαλε την παραίτησή του την 1η Ιουλίου 2009. Παλαιός στην πολιτική, ο Σαναντέρ ανέλαβε την κυβέρνηση το 2003 και είχε πετύχει να ξεκινήσει την ανανέωση στην «Κροατική Δημοκρατική Κοινότητα» (HDZ), το εθνικιστικό και συντηρητικό κόμμα που βρίσκεται στην εξουσία από το 1990, με εξαίρεση μια σύντομη σοσιαλδημοκρατική παρένθεση ανάμεσα στο 2000 και το 2003.

Ωστόσο, μολονότι εγκαινίασε τον πραγματικό εκσυγχρονισμό της κροατικής κοινωνίας, δεν κατάφερε να επιβάλει πλήρως την εξουσία του στο ίδιο του το κόμμα. Η Γιαντράνκα Κόσορ τον διαδέχθηκε ως επικεφαλής της κυβέρνησης και του κόμματος, αλλά η σκληρή πτέρυγα, με επικεφαλής τον Βλάντιμιρ Σεκς και τον Αντριγια Χέμπρανγκ, κρατούν ξανά τα ηνία της χώρας.

Ο Χέμπρανγκ, ο οποίος έχει σοβαρές πιθανότητες να γίνει πρόεδρος της Δημοκρατίας στις εκλογές του Ιανουαρίου 2010, δεν έκρυψε ποτέ την υποστήριξή του στους κροάτες στρατηγούς που παραπέμφθηκαν για εγκλήματα πολέμου στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την Πρώην Γιουγκοσλαβία(6), ούτε τη διαφωνία του για μια πλήρη συμφιλίωση με τη Σερβία, ούτε και το σκεπτικισμό του όσον αφορά την ευρωπαϊκή προοπτική.

Για τους αναλυτές του Ζάγκρεμπ, η παραίτηση του Σαναντέρ θα μπορούσε, λοιπόν, να εξηγηθεί με δύο τρόπους: Ο πρώην πρωθυπουργός έχασε σίγουρα τη μάχη μέσα στην «Κροατική Δημοκρατική Κοινότητα», αλλά ήθελε επίσης να θέσει την Ευρώπη μπροστά στις ευθύνες της μετά το μπλοκάρισμα των διαπραγματεύσεων. Η επιτυχία που σημείωσε η Κόσορ πηγαίνοντας να διαπραγματευτεί στη Λιουμπλιάνα παραμένει επισφαλής, και η απειλή του σλοβενικού βέτο αποτελεί τη δαμόκλειο σπάθη πάνω από την κροατική υποψηφιότητα.

Πάντως, όπως δήλωσε στις 14 Οκτωβρίου, ο επίτροπος για τη Διεύρυνση, Ολι Ρεν, με την επιφύλαξη «να συνεχίσει και να εντείνει» τις προσπάθειες μεταρρύθμισης σε δικαστικό επίπεδο και τη μάχη ενάντια στη διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα, η Κροατία «πλησιάζει στη γραμμή του τερματισμού».

Σύμφωνα με τον Ρεν, οι διαπραγματεύσεις πιθανόν να καταλήξουν το καλοκαίρι του 2010.

*Στην ΠΓΔΜ η αποτυχία της ένταξης στο ΝΑΤΟ και το ευρωπαϊκό μπλοκάρισμα μεταφράζονται με την επικίνδυνη άνοδο του εθνικισμού. Η κυβέρνηση της δεξιάς του VMRO-DPMNE(7), με επικεφαλής τον Νίκολα Γκρούεφσκι, επέλεξε να απαντήσει στο ελληνικό βέτο με την πρόκληση. Το 2007 το αεροδρόμιο των Σκοπίων πήρε το όνομα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ενώ ο νέος αυτοκινητόδρομος που συνδέει τα Σκόπια με τα ελληνικά σύνορα θα πάρει το όνομα του Φιλίππου της Μακεδονίας(8). Σε όλες τις πόλεις της χώρας ανεγείρονται τεράστια κτήρια προς δόξαν των δύο ηρώων της αρχαιότητας.

Η «ψύχωση με την αρχαιότητα»(9) γίνεται αποδεκτή από μια κοινή γνώμη που είναι πληγωμένη από την ελληνική στάση: πολλοί εκτιμούν ότι η Αθήνα προσβάλλει την εθνική, συλλογική και ατομική ταυτότητά τους, αμφισβητώντας την ονομασία της χώρας τους, της γλώσσας τους και του λαού τους.

Ο Γκρούεφσκι μπορεί, λοιπόν, να επιλέξει να «κολυμπήσει πάνω στο ρεύμα του Αλεξάνδρου» για να διατηρηθεί στην εξουσία, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Αντίθετα, για τη σημαντική αλβανική κοινότητα -που αποτελεί το ένα τέταρτο του πληθυσμού της χώρας, δηλαδή περίπου πεντακόσιες χιλιάδες άτομα- το θέμα δεν έχει την ίδια σημασία.

Οι Αλβανοί δεν πρόσφεραν ποτέ πλήρη νομιμοποίηση στο κράτος αυτό, που έγινε ανεξάρτητο το 1991. Η χώρα παρά λίγο να βυθιστεί στον εμφύλιο πόλεμο το 2001(10). Μολονότι οι συμφωνίες ειρήνης της Οχρίδας, που εγκαινίασαν την αποκέντρωση, δεν ικανοποιούσαν παρά μόνο εν μέρει τις αλβανικές διεκδικήσεις, η μειονότητα έτεινε να αποδεχθεί το πολιτικό πλαίσιο του κράτους στο βαθμό που αυτό φαινόταν να προσεγγίζει την Ευρωπαϊκή Ενωση, ιδιαίτερα μετά την απόδοση του καθεστώτος της υποψήφιας για ένταξη χώρας.

Από τότε που ελήφθη η απόφαση, και καθώς δεν σημειώθηκε καμιά πρόοδος, οι Αλβανοί δεν βρίσκουν τίποτε το ελκυστικό σε ένα μικρό απομονωμένο κράτος που αρέσκεται να υμνεί το μεγαλείο των υποτιθέμενων αρχαίων προγόνων του. Ετοιμοι να αμφισβητήσουν τη νομιμότητά του, θα μπορούσαν και αυτοί να υποκύψουν ξανά στις σειρήνες του εθνικισμού, ακόμη περισσότερο τη στιγμή που η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου αναθερμαίνει τη συζήτηση για μια ενδεχόμενη αλβανική εθνική ενοποίηση(11).

Ο ευρωσκεπτικισμός σε ανάπτυξη

Απέναντι σε αυτές τις δύο συγκρούσεις, που απειλούν τις ευαίσθητες ισορροπίες μιας περιοχής όπου η Ευρώπη παίζει θεωρητικά μεγάλο πολιτικό ρόλο, η Ενωση αποφάσισε να μην αναμειχθεί. Οι κανόνες εσωτερικής συναίνεσης την εμποδίζουν να μετριάσει τον ελληνικό εθνικισμό και η προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης δείχνει την ανικανότητά της να αξιοποιήσει τις δυνατότητές της για διαιτησία. Σύμφωνα με έρευνες της κοινής γνώμης ο κροατικός ευρωσκεπτικισμός έχει αυξηθεί κατακόρυφα, ανάλογα με τις καθυστερήσεις της διαδικασίας ένταξης. Στη Σερβία, στο Μαυροβούνιο και στην Αλβανία ο πληθυσμός παραμένει στη μεγάλη πλειονότητά του ευνοϊκά διακείμενος στην προοπτική. Η πτώση του ενθουσιασμού θα μπορούσε, ωστόσο, να ευνοήσει την επανεμφάνιση των ανοιχτά αντιευρωπαϊκών εθνικιστικών ρευμάτων.

*Το Μάιο του 2008 η Σερβία έκανε την έκπληξη: Ο συνασπισμός «Για μια Ευρωπαϊκή Σερβία», με επικεφαλής τον πρόεδρο Μπόρις Τάντιτς, ήρθε πρώτος και με διαφορά στις βουλευτικές εκλογές. Οι εθνικιστές του «Σερβικού Ριζοσπαστικού Κόμματος» (SRS), για τους οποίους υπήρχε φόβος για αύξηση της δύναμής τους λίγους μήνες μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου, περιορίστηκαν στη δεύτερη θέση.

Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας εξέφραζε την προσήλωση ενός μεγάλου τμήματος της σερβικής κοινής γνώμης στην ευρωπαϊκή προοπτική. Αλλά η διατήρηση του προσανατολισμού εξαρτάται από τη συγκεκριμενοποίηση της υπόσχεσης.

Εκ των προτέρων τίποτε δεν αντιτίθεται στην προώθηση της υποψηφιότητας του Βελιγραδίου, εκτός από τον πάντα ανοιχτό φάκελο της συνεργασίας με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Μετά τη «δημοκρατική επανάσταση» του Οκτωβρίου του 2000 η Σερβία έχει συλλάβει σχεδόν το σύνολο των κατηγορούμενων ως υπόπτων για εγκλήματα πολέμου που βρίσκονταν στο έδαφός της - η τελευταία και η πιο εντυπωσιακή από τις συλλήψεις ήταν του Ράντοβαν Κάρατζιτς, του πρώην ηγέτη των Σέρβων της Βοσνίας, στο Βελιγράδι, στις 21 Ιουλίου 2008. Ωστόσο, δύο σέρβοι κατηγορούμενοι διαφεύγουν ακόμη: ο Γκόραν Χάτζιτς και ο Ράτκο Μλάντιτς.

Αν υποθέσουμε ότι συλλαμβάνονται οι δύο φυγόδικοι, τίποτε δεν θα εμποδίζει πια την επίσημη υποψηφιότητα της Σερβίας. Ωστόσο, ένα μεγάλο ερώτημα δεν έχει απαντηθεί: τα σύνορά της θα περιλαμβάνουν άραγε και το Κόσοβο, το οποίο ανακήρυξε την ανεξαρτησία του στις 17 Φεβρουαρίου;

Σε αυτό το κρίσιμο σημείο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει «ουδέτερη». Η αναγνώριση ενός νέου κράτους, μας εξηγεί, δεν είναι αρμοδιότητα δική της, αλλά των κρατών-μελών, τα οποία κάθε άλλο παρά ομοφωνούν. Στην πραγματικότητα όλος ο κόσμος αναγνωρίζει τη στρατηγική σημασία της Σερβίας, του κυριότερου κράτους της περιοχής. Και φοβάται την «ανισορροπία» που θα μπορούσε να προκαλέσει μια γρήγορη ένταξη της Κροατίας την οποία θα ακολουθούσε μια μακρά αναμονή για τη Σερβία. Το μπλοκάρισμα της κροατικής υποψηφιότητας έχει, λοιπόν, ως κύριο πλεονέκτημα το ότι κερδίζεται χρόνος. Θα μπορούσαν να προκύψουν και νέες καθυστερήσεις...

Στους διπλωματικούς κύκλους αναγνωρίζουν με μισόλογα ότι η σλοβενική «αδιαλλαξία» στο ζήτημα του Πιράν δεν δυσαρεστεί πολλούς ευρωπαίους. Από το σημείο αυτό μέχρι του να σκεφτούμε ότι η Λιουμπλιάνα έδρασε «σε διατεταγμένη υπηρεσία», δεν υπάρχει παρά ένα μόνο βήμα... Η αναποτελεσματικότητα της πολιτικής που συνίσταται στο «να κερδίζεις συνεχώς χρόνο» έχει, ωστόσο, ήδη φανεί στην περίπτωση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, η οποία έχει εγκλωβιστεί σε ένα επιζήμιο καθεστώς από το τέλος του πολέμου, το 1995.

Στις αρχές Ιουλίου του 2009, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο(12), ίσως για να καθησυχάσει τις υποψίες, επιβεβαίωσε την απόφαση να καταργήσει τη βίζα για τους πολίτες της Σερβίας, του Μαυροβουνίου και της ΠΓΔΜ από την 1η Ιανουαρίου του 2010. Θα μπορούν, λοιπόν, να κυκλοφορούν ελεύθερα -για τρεις μήνες και χωρίς να έχουν το δικαίωμα να εργαστούν- στο χώρο της συνθήκης Σένγκεν, ένα προνόμιο το οποίο απολαμβάνουν ήδη οι κροάτες υπήκοοι.

Η ευμενέστερη αυτή στάση αναμενόταν με ανυπομονησία από όλους τους πολίτες των ενδιαφερόμενων χωρών. Μοιάζει, ωστόσο, με «βραβείο παρηγοριάς», δίπλα σε μια ενσωμάτωση που επιβραδύνεται σταθερά. Επιπλέον, δεν αφορά τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, την Αλβανία και το Κόσοβο.

Οι τρεις αυτές χώρες δεν έχουν εκπληρώσει τις αυστηρές προϋποθέσεις που προσδιορίζονται από τον οδικό χάρτη για τις μεταναστευτικές πολιτικές και τον έλεγχο των συνόρων. Κυρίως αποτελούν προφανείς μεταναστευτικούς κινδύνους.

Οι «νονοί» δεν είναι συνεπείς

Η κοινή γνώμη στις χώρες αυτές έχει εξεγερθεί ενάντια στις ευρωπαϊκές αποφάσεις, οι οποίες θεωρούνται ότι «επιβάλλουν διακρίσεις». Ορισμένοι παρατηρητές υπογραμμίζουν ότι οι χώρες που παραμερίζονται έχουν ως κοινό στοιχείο το γεγονός ότι είναι κατά πλειοψηφία μουσουλμανικές... Είναι ελάχιστα πιθανό να έχει βαρύνει πραγματικά αυτό το κριτήριο, αλλά ο τοπικός τύπος είναι γεμάτος από ερωτήματα που δεν στερούνται πάντοτε το δημαγωγικό στοιχείο.

Στο Κόσοβο οι Αλβανοί καταλαβαίνουν ότι η ανεξαρτησία που ανακηρύχθηκε το Φεβρουάριο του 2008 δεν είναι συνώνυμη μιας πραγματικής κυριαρχίας και ότι οι πύλες της Ευρώπης δεν είναι έτοιμες να ανοίξουν - κάτι το οποίο αντιλαμβάνονται ως «προδοσία» των δυτικών «νονών» της ανεξαρτησίας, κυρίως της Γαλλίας και της Μεγάλης Βρετανίας.

Η αποστολή της Ευρωπαϊκής Ενωσης στο Κόσοβο για ζητήματα κράτους δικαίου (Eulex) ξεκίνησε την εγκατάστασή της το Δεκέμβριο του 2008. Η «τεχνική» παρέμβασή της στους νευραλγικούς τομείς της αστυνομίας, της Δικαιοσύνης και των τελωνείων θα πρέπει να «συνοδεύει» τους θεσμούς του Κοσόβου στην ανάπτυξή τους, παραμένοντας «ουδέτερη» απέναντι στο καθεστώς του εδάφους.

Επιπλέον, η λειτουργία της εξαρτάται από την υπογραφή μιας ιδιαίτερης συμφωνίας με τη Σερβία, το «σχέδιο έξι σημείων», το οποίο διαπραγματεύτηκαν τα Ηνωμένα Εθνη.

Η αποστολή εννοεί να συνεχίσει τη συνεργασία της με το Βελιγράδι, ιδιαίτερα στον αγώνα ενάντια στο έγκλημα. Σε αυτές τις συνθήκες η αποστολή γίνεται ο στόχος της οργής ενός αλβανικού πληθυσμού που ριζοσπαστικοποιείται: στις 25 Αυγούστου το κίνημα Vetevendosje («Αυτοδιάθεση») κατέστρεψε το στόλο αυτοκινήτων της αποστολής.

Είναι ενδεικτικό ότι οι δύο χώρες που υφίστανται τις πιο βαριές μορφές της διεθνούς κηδεμονίας, την οποία έχει ήδη αναλάβει κατά κύριο λόγο η Ευρώπη, δηλαδή η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Κόσοβο, είναι επίσης αυτές που έχουν τις πιο αβέβαιες ευρωπαϊκές προοπτικές.

Στις πολιτικές ασυναρτησίες προστίθεται σήμερα η οικονομική κρίση. Στο χείλος της κατάρρευσης, τα κράτη στρέφονται το ένα μετά το άλλο προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη διαπραγματεύτηκε δάνειο ύψους 1,2 δισ. ευρώ, η Σερβία δάνειο ύψους 3,1 δισ. Το Μαυροβούνιο και η ΠΓΔΜ μπορεί να ζητήσουν επίσης βοήθεια.

Ομως, τα κριτήρια του διεθνούς οργανισμού δεν είναι τα κριτήρια της Ενωσης. Ενώ η Ευρώπη δίνει έμφαση στην «καλή διακυβέρνηση» και ευνοεί τον αγώνα κατά της διαφθοράς, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επιμένει στη μείωση των δημόσιων εξόδων που πολιορκούν τη συγκεκριμένη χώρα.

Στη Σερβία η μείωση του αριθμού των δημόσιων υπαλλήλων μπορεί να συνοδευτεί με τη μείωση των μισθών τους (μέχρι 40%!). Κακοπληρωμένοι αστυνομικοί ή γιατροί θα μπουν, λοιπόν, ξανά στον πειρασμό να ζητήσουν «μπαξίσι», ένα φαινόμενο που έτεινε να περιοριστεί.

Χωρίς στρατηγική

Η κρίση απειλεί σοβαρά να καταστρέψει τη δειλή κοινωνική εξομάλυνση που βρίσκεται σε εξέλιξη. Στη Σερβία και το Μαυροβούνιο είχε γίνει πλέον δυνατό, για πρώτη φορά εδώ και δύο δεκαετίες, να ζει κανείς από την εργασία του. Ενα ζευγάρι που διαθέτει δύο μισθούς μπορούσε να ζητήσει δάνειο από τις τράπεζες, κάτι το οποίο είναι ξανά αδιανόητο.

Στη μείωση των εσόδων που έχει εξαγγελθεί, προστίθεται η υπερτίμηση της πίστωσης, που επιδεινώνεται από την υποτίμηση των νομισμάτων. Οι μεσαίες τάξεις, που είχαν αρχίσει να ανασυγκροτούνται μετά την κοινωνική περιθωριοποίηση στις αρχές της δεκαετίας του '90 (πόλεμοι, διεθνείς κυρώσεις, υπερπληθωρισμός), φοβούνται νέα υποβάθμιση.

Ομως, είναι ακριβώς αυτά τα κοινωνικά στρώματα που υποστηρίζουν την ευρωπαϊκή προοπτική και ανεβάζουν στην εξουσία δημοκρατικούς σχηματισμούς που ευνοούν την Ευρωπαϊκή Ενωση. Χωρίς στρατηγική, χωρίς σχέδιο, έχοντας νεύρωση με τα εσωτερικά προβλήματά της, διχασμένη στα περισσότερα από τα μεγάλα ζητήματα, η Ευρώπη θα δυσκολευτεί να αντιμετωπίσει τις νέες κρίσεις που προμηνύονται. Διατυπώνεται συχνά ο ισχυρισμός ότι η ανικανότητά της να προβλέψει την έκρηξη των γιουγκοσλαβικών συγκρούσεων το 1991 εξηγείται από το γεγονός ότι δεν είχε ολοκληρωθεί η πολιτική οικοδόμησή της.

(1) ΣτΜ: Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί παντού τον όρο Μακεδονία. Στην ελληνική έκδοση, όπως και παλαιότερα, χρησιμοποιείται ο επίσημος νομικός όρος ΠΓΔΜ, με τη σύμφωνη γνώμη της γαλλικής έκδοσης.

(2) Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Σλοβακία, Σλοβενία, Τσεχική Δημοκρατία, Κύπρος και Μάλτα.

(3) Το Σύμφωνο αντικαταστάθηκε στις αρχές του 2008 από ένα «Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας», με πολύ πιο μετριοπαθείς φιλοδοξίες και μέσα.

(4) Βλέπε το φάκελο του Courrier des Balkans, «Conflit du golfe de Piran : la Slovenie bloque l' integration europeenne de la Croatie».

(5) Βλέπε Nikos Kalampalikis, «Les Grecs et le mythe d'Alexandre», L'Harmattan, Παρίσι, 2007.

(6) Μια δεκάδα κατηγορούμενων και/ή καταδικασμένων συνολικά, ανάμεσά τους οι στρατηγοί Μίρκο Νόρατς, Αντε Γκοτόβινα και Ραχίμ Αντέμι καθώς και ο Γιάνκο Μπομπέτκο, που πέθανε πριν από τη δίκη του.

(7) «Μακεδονική Εσωτερική Επαναστατική Οργάνωση - Δημοκρατικό Κόμμα για τη Μακεδονική Εθνική Ενότητα».

(8) Βλέπε «"Μεγάλη Αλβανία" σε έναν αυτοκινητόδρομο», «Le Monde diplomatique»-«Κ.Ε.», 21-6-09, http://www.monde-diplomatique.gr/spip.php?article232

(9) Βλέπε Risto Karajkov, «Macedoniens, qui sommes-nous?», στο «Le Courrier des Balkans», 16 Φεβρουαρίου 2009.

(10) Βλέπε «Les vrais enjeux de la crise macedonienne. Menace de nouvelles partitions dans les Balkans», «Le Monde diplomatique», Οκτώβριος 2001.

(11) Βλέπε «La boite de Pandore des frontieres balkaniques», «Le Monde diplomatique», Ιανουάριος 2008.

(12) Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγκεντρώνει τους αρχηγούς των κρατών ή των κυβερνήσεων των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συνοδευόμενους από τους υπουργούς τους των Εξωτερικών και από έναν ευρωπαίο επίτροπο.

*Αρχισυντάκτης της ιστοσελίδας Le Courrier des Balkans. Μόλις εκδόθηκε το «Bazars ottomans des Balkans», Non Lieu , Παρίσι, 2009 (σε συνεργασία με τους Laurent Geslin και Marylise Ortiz).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Ευρωπαϊκή Ένωση
Le Monde diplomatique
Σχετικά θέματα: Le Monde diplomatique
Πεθαίνοντας για τον Καρζάι στην Καμπούλ
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
Περιοδεία Ομπάμα στην Ασία
Πινγκ-πονγκ νέου τύπου
ΗΠΑ
Ξύπνησαν κακές μνήμες
Εμβολιασμός για προεδρική γρίπη
«Ο πρόεδρος είναι νονός»
Ευρωπαϊκή Ένωση
Κοινοτικό χρήμα τέλος
Παλαιστινιακό
Μηδενικές προσδοκίες
Βρετανία
Μεταξύ επαίνων και αντιδράσεων
Ιταλία
Η μαφία ωχριά μπρος στον Σίλβιο
Γαλλία
Μαζί δεν κάνουν και χώρια δεν μπορούν
Le Monde diplomatique
Πεθαίνοντας για τον Καρζάι στην Καμπούλ
Αρραβώνες Βρυξελλών με τα Βαλκάνια