Έντυπη Έκδοση

Τζ. Τζόις: Ζήτησε δάνειο από τράπεζα της Ελλάδας

Η έλξη που ασκούσαν οι Ελληνες στον μεγάλο Ιρλανδό λογοτέχνη Τζέιμς Τζόις δεν περιορίζεται στην αρχαία κληρονομιά τους. Πέρα από τον αρχέγονο μύθο του «Οδυσσέα», το ζήτημα είναι επίσης η γλώσσα: τα ελληνικά. Ο Τζόις μαθαίνει τα ελληνικά: τα γράφει και τα μιλάει. Η Μαντώ Αραβαντινού, συγγραφέας του αποκαλυπτικού βιβλίου «Τα ελληνικά του Τζόις» (Ερμής, 1977), σωστά υποστηρίζει πως τα ελληνικά είναι «η γλώσσα του υποκειμένου της γραφής του «Οδυσσέα»».

Αυτήν την, εν πολλοίς, άγνωστη πλευρά του μεγαλύτερου για κάποιους συγγραφέα του 20ού αιώνα φιλοδοξεί να καταγράψει το ντοκιμαντέρ της Βουβούλας Σκούρα «The Red Bank. James Joyce: Τα Τετράδιά του, των Ελληνικών» που θα προβληθεί σήμερα Δευτέρα στον «Φούρνο» ως πρώτη συμμετοχή της Bloomsday στην Ελλάδα. Να πούμε, για όσους δεν το γνωρίζουν, πως Bloomsday (16 Ιουνίου) είναι η ημέρα ερτασμού της μυθιστορηματικής περιπλάνησης του Λέοπολντ Μπλουμ στον «Οδυσσέα». Και η ταινία, άλλωστε, ξεκινάει από την Τεργέστη στις 16 Ιουνίου. Οι εορτασμοί, με επίκεντρο το Δουβλίνο, περιλαμβάνουν διάφορα καλλιτεχνικά γεγονότα, όπως αναγνώσεις του βιβλίου σε υπαίθριους χώρους που μερικές φορές διαρκούν περισσότερες από 24 ώρες! Να πούμε επίσης πως η 16η Ιουνίου ήταν η μέρα που ο Τζόις είχε το πρώτο του ραντεβού με τη σύζυγο του Nora Barnacle.

Η ποιητική αυτή ταινία της Σκούρα (γνωστής ντοκιμαντερίστριας, γραφίστριας, ζωγράφου και videoartist) είναι αφιερωμένη στη Μαντώ Αραβαντινού και βασίστηκε στο κείμενο του γλωσσολόγου Βαγγέλη Ιντζίδη, που είναι και αφηγητής του ντοκιμαντέρ. Σήμερα η ταινία ανήκει στη συλλογή του James Joyce στο Πανεπιστήμιο στο Buffalo.

Πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ με μη ρεαλιστική γραφή και αποσπασματική κινηματογραφική αφήγηση: «Η σύνδεση της εικόνας με το κείμενο απαιτούσε μια ελευθερία σκέψης. Μια αποτοξίνωση από το αυτονόητο», σημειώνει η σκηνοθέτις. Η ημίωρη ταινία προβλήθηκε και πριν από λίγους μήνες στο Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου.

Το έργο παραπέμπει σε κεντρικά θέματα που απασχόλησαν τον Τζόις: το γλωσσικό, η ιστορία, η εξορία. Με αναφορές στο βιβλίο της Μαντούς Αραβαντινού, στο 8ο Κεφ. του «Οδυσσέα» (τους «Λαιστρυγόνες») αλλά και στο κείμενο-γράμμα άσκησης στην ελληνική γλώσσα «για Αίτηση δανείου» (20 Οκτωβρίου, 1916). Εξηγούμαστε: Πρόκειται για ένα γράμμα στα ελληνικά, που «έστειλε» το 1916 ο συγγραφέας στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος ζητώντας δάνειο, αλλά υπογράφοντας με τα ονόματα ηρώων του Ομήρου! Δηλαδή, μετά τα τυποποιημένα «αναμένω τας ενεργείας σας» και τα «διατελώ προθύμως», ο Τζόις υπογράφει ως Αίας, Αισχύλος, Μενέλαος, Τρώες».

Οπως μαθαίνουμε, ο συγγραφέας είχε και Ελληνες φίλους: ανάμεσά τους ο Νικόλας Σάντας, μανάβης στην Τεργέστη, που του δάνειζε χρήματα και του απήγγελλε και ολόκληρες ραψωδίες από τον Ομηρο. Μάλιστα ο Τζόις είχε μάθει να τραγουδά και τον εθνικό μας ύμνο, τον οποίο θεωρούσε «τον ομορφότερο εθνικό ύμνο στον κόσμο» (στην ταινία θα δούμε τον εθνικό μας ύμνο γραμμένο με το χέρι του).

Με τον τρόπο της η ταινία συνδέει το σύμπαν του Τζόις με το σήμερα, όπου κυριαρχεί το εφήμερο της ευτυχίας μέσα από την κατανάλωση. «Κι όταν λέμε στο σήμερα, εννοούμε την οικονομική και όχι μόνο κρίση», σημειώνει η σκηνοθέτις. «Ουσιαστικά, δηλαδή, μιλάμε για μια πολιτική ταινία, όπου ακόμα και η δημιουργία των μεγαλουπόλεων ως απόδειξη δύναμης και χρήματος είναι η "μεταφορά" στην ταινία των σύγχρονων Λαιστρυγόνων».

«Ολόκληρος ο πληθυσμός μιας πόλης εξαφανίζεται, άλλοι τους αντικαθιστούν, μα κι αυτοί είναι περαστικοί.

Πάνε κι έρχονται.

Σπίτια, σειρές σπιτιών, δρόμοι, χιλιόμετρα από πεζοδρόμια, σωροί τούβλων, πέτρες.

Αλλάζουν χέρια.

Πρώτα αυτός ο ιδιοκτήτης, ύστερα ο άλλος.

Λένε ότι ο ιδιοκτήτης δεν πεθαίνει ποτέ.

Κάποιος άλλος παίρνει τη θέση του, όταν εκείνος πάρει το μήνυμα για την αναχώρηση. Αγοράζουν πληρώνοντας χρυσάφι, κι όμως το χρυσάφι παραμένει στα χέρια τους.

Πρέπει να υπάρχει κάποιο κόλπο σε αυτή τη συναλλαγή.

Κάτι που συσσωρεύτηκε μες στις πόλεις και ξεθώριασε μες στους αιώνες».

(Τζέιμς Τζόις. 1990. «Οδυσσέας». Μτφρ. Καψάσκης, Σ. Αθήνα: Κέδρος, σ. 202)

i info

Η ταινία είναι μια παραγωγή της Fantasia Audiovisual Productions με την υποστήριξη του ΕΚΚ.

Με αφορμή την προβολή του έργου στις 7 μ.μ. (με ελεύθερη είσοδο, απαραίτητη η κράτηση θέσης στο τηλ. 6460748, Μαυρομιχάλη 168 Εξάρχεια), οι ηθοποιοί Ματίνα Δημητροπούλου, Ευγενία Μαραγκού και Κωνσταντίνα Τάκαλου θα διαβάσουν αποσπάσματα από κείμενα της Μαντούς Αραβαντινού, του Σάββα Μιχαήλ, του Κλαούντιο Μάγκρις, του Σπήλιου Αργυρόπουλου, της Μαρλένας Πολιτοπούλου και του Richard Klein. Ιδιαίτερα, για την Bloomsday, θα προβληθεί η συνέντευξη του Νάνου Βαλαωρίτη στην Ορσία Σοφρά, που αφορά κυρίως τη Μαντώ Αραβαντινού, την περίοδο που δουλεύει στο Παρίσι τα «Ελληνικά» του Τζόις.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλίο
Ταινίες/Σήριαλ/Παραγωγές
Ντοκιμαντέρ
Συγγραφείς/Συγγράμματα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Ντοκιμαντέρ
Τζ. Τζόις: Ζήτησε δάνειο από τράπεζα της Ελλάδας
Μουσική
Βγάζοντας το πανκ από την πρίζα
Κριτική θεάτρου
Κλασικά έργα και μετα-αποικιακή σκηνή στη μετα-απαρτχάιντ εποχή
Συνεντεύξεις
Ενας Νεοϋορκέζος στο Ναύπλιο
Κι αυτά
«Μπορείς να εκτιμήσεις την ελευθερία μόνο όταν αγωνιστείς γι' αυτήν»
Κι εκείνα
Σατιρική ματιά στα μουσεία
Εξέταση με φακό
Sold out
TV & Media
Πάνω-κάτω οι διαφημίσεις
Οι γιατροί ξανάρχονται
Σήμερα η κηδεία του Αρη Σταθάκη
Το Μουντιάλ από την Era Sport