Έντυπη Έκδοση

Για να γνωρίσουμε τον Μάλερ

Κωνσταντίνος Φλώρος

Γκούσταβ Μάλερ

οραματιστής και δυνάστης, προσωπογραφία μιας προσωπικότητας

μτφρ.: Ιωάννης Φούλιας,

εκδ. Νεφέλη, σ. 372

Δεν ξέρω αν ανακαλύψαμε και αγαπήσαμε τον Μάλερ επειδή πρώτος μάς μίλησε δημόσια γι' αυτόν ο Μ. Χατζιδάκις ή επειδή μας κατέκτησε το αντατζιέτο του από τη Συμφωνία αρ.3 που ακούσαμε στην ταινία του Λ. Βισκόντι «Ο θάνατος στη Βενετία». Γεγονός είναι πάντως ότι ο συνθέτης αυτός θεωρείται από πολλούς ο πιο αντιπροσωπευτικός της γερμανικής σχολής του 20ού αιώνα. Η μουσική του ιδιοφυΐα είναι σήμερα διεθνώς αναγνωρισμένη κι ένας αριθμός βιβλίων της μουσικής φιλολογίας καταπιάνεται με τη ζωή και το έργο του. Στον τόπο μας ήδη πριν από το βιβλίο του Φλώρου έχουν εκδοθεί οι μελέτες: Λ. Μπράντφορντ «Οι συμφωνίες και τα τραγούδια του Μάλερ» μτφρ. Γ. Λεωτσάκου, εκδ. Λέσχη του Δίσκου, 1987(;) και Μιχ. Μανωλίδη «Τα χρόνια του Μάλερ», εκδ. Οδυσσέας, 1997. Ο Κων. Φλώρος έχει αφιερώσει μέχρι στιγμής 5 τόμους για το έργο του στα γερμανικά κι έχει τιμηθεί με το Χρυσό Μετάλλιο Μάλερ ως αναγνώριση της προσφοράς του.

Η παρούσα μελέτη είναι αποτέλεσμα μακρόχρονης διεισδυτικής έρευνας πάνω στη ζωή και το έργο του συνθέτη. Αποπειράται να παρουσιάσει όχι τα εξωτερικά γεγονότα της ζωής του αυστριακού μουσικού αλλά τον εσωτερικό του κόσμο, όπως αυτά τον καθόρισαν ή και ερήμην τους. Αν σε άλλες εργασίες του ο συγγραφέας εξετάζει «τη συμφωνική δημιουργία εδώ λαμβάνονται υπ' όψιν πρωτίστως επιλεγμένα τραγούδια» (σ.19). Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο ενότητες. Η πρώτη τιτλοφορείται: «Ολη μου η ζωή είναι μια μεγάλη νοσταλγία. Προσωπογραφία μιας προσωπικότητας» και η δεύτερη: «Η μουσική μου είναι ζώσα. Προσωπικότητα και έργο».

Στο πρώτο μέρος που εξετάζει τη ζωή του, αν και απουσιάζει η ημερομηνία γέννησης του Μάλερ και είναι σχετικά λίγες οι πληροφορίες γύρω από την παιδική του ηλικία, την παιδεία και τα σχολεία όπου φοίτησε (πληροφορίες που αναφέρονται πίσω στο χρονολόγιο), ο αναγνώστης παρακολουθεί την προσωπικότητα του συνθέτη στο ξεκίνημά της και πώς εξελίσσεται σε συνειδητοποιημένο μουσικό. Βέβαια η πληροφορία ότι «όντας μόλις τεσσάρων ετών, ήταν σε θέση να τραγουδά περισσότερο από διακόσια τραγούδια» (σ. 24) μοιάζει υπερβολική και επιστημονικά ατεκμηρίωτη.

Η εικόνα του Μάλερ χαράζεται σταθερή από τη δεκαετία του 1880 και μετά, όταν τον βλέπουμε εικοσάχρονο νεαρό να αφιερώνεται στη μουσική και στον έρωτα, δηλαδή μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του στη Βιέννη και στην αρχή της σταδιοδρομίας του ως αρχιμουσικού σε ορχήστρες θεάτρου.

Η ταχύτατη ανέλιξή του στη θέση του αρχιμουσικού και στη συνέχεια του διευθυντή όπερας (μόλις 28 ετών το 1888 γίνεται διευθυντής της ουγγρικής Βασιλικής Οπερας της Βουδαπέστης) αποδεικνύει τις ικανότητες και τις γνώσεις του.

Ο Μάλερ, που πέρασε όλη του τη ζωή ως αναγνωρισμένος διευθυντής ορχήστρας, βίωσε το δράμα τού να μην αναγνωρίζεται η δική του μουσική, να μην εκτιμάται ως συνθέτης. Οι ερωτικές του περιπέτειες και ο γάμος του με την κατά είκοσι χρόνια νεότερή του Αλμα Σίντλερ υπήρξαν καθοριστικά για τη ζωή και των δύο. (Βέβαια μετά τον θάνατό του η Αλμα Μάλερ συνδέθηκε με προσωπικότητες όπως ο Κοκόσκα και ο Γκρόπιους σφραγίζοντας και τις δικές τους ζωές.)

Οι έντονες υπαρξιακές του αναζητήσεις, το διαρκές ανικανοποίητο, οι φιλίες, οι αντιπαλότητες αλλά και το άγχος κυριαρχούν στη μελέτη, μαζί με αναφορές στα συγκεκριμένα σημεία από τα έργα που συνέθετε εκείνη την περίοδο, στα οποία αποτυπώνονται μουσικά τα συναισθήματά του.

Σε κάποια σημεία διαφαίνεται η τάση να παρουσιαστεί ο Μάλερ ως παράξενος χαρακτήρας, χωρίς, ωστόσο, οι περιγραφές των αντιδράσεών του να πείθουν πάντα (σ. 62).

Ο χαρακτηρισμός του δυνάστη που του αποδίδει ο συγγραφέας δεν αιτιολογείται, εκτός εάν θεωρήσουμε δυνάστη κάθε διευθυντή ορχήστρας ή κάθε καλλιεργημένο και πεπαιδευμένο που τα πνευματικά και ψυχικά του αποθέματα τον φέρουν σε σύγκρουση με εκείνα των πολλών, αδαών ή μετρίων εξαιτίας των υψηλών καλλιτεχνικών απαιτήσεών του. Αξιοπρόσεκτες οι πληροφορίες και οι παρατηρήσεις του συγγραφέα γύρω από τα θρησκευτικά πιστεύω του Μάλερ, τη συνάρτηση θρησκείας και μουσικής στο έργο του.

Ο Φλώρος, για να θεμελιώσει τις απόψεις του, χρησιμοποιεί όχι μόνο τις νότες και τις παρτιτούρες αλλά και την πλούσια αλληλογραφία του Μάλερ, τις μαρτυρίες των συγχρόνων του και είναι ενημερωμένος για τις απόψεις που έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς από άλλους μελετητές του συνθέτη.

Η μελέτη του Κ. Φλώρου είναι γραμμένη έτσι ώστε να είναι κατανοητή ακόμη και από τους μη ειδικούς περί τη μουσική και ωθεί τους φιλόμουσους να ξανακούσουν και ν' απολαύσουν τη μουσική και τα τραγούδια του Μάλερ. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Παρωδίες
Πράκτορες και συνωμότες του Εκο στην καρδιά της Ευρώπης
Οι παλίρροιες της ματαιοδοξίας
Γυναικείος έρωτας και φως
Ο Νίτσε πριν και μετά την ερμηνεία
Οταν η λίστα περιέχει την ομορφιά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Μυστικά υπάρχουν και στο τραγούδι
Δεν υπάρχουν πια ροκ είδωλα
Κριτική βιβλίου
Παρωδίες
Πράκτορες και συνωμότες του Εκο στην καρδιά της Ευρώπης
Οι παλίρροιες της ματαιοδοξίας
Για να γνωρίσουμε τον Μάλερ
Γυναικείος έρωτας και φως
Ο Νίτσε πριν και μετά την ερμηνεία
Οταν η λίστα περιέχει την ομορφιά
Λογοτεχνία
Το τεμαχισμένο αριστούργημα
Βιβλία σε στόματα λεόντων
Ζεν αθωότητα σε μπρούντζινα χέρια
Νίκος Παπάζογλου
Ο πολιτισμός της καθημερινότητας
Συνέντευξη: Κεμάλ Γιαλτσίν
«Γράφω πάντα την αλήθεια»
Άλλες ειδήσεις
Ονειρικοί Υπερασπιστές
Η φυρή
Χτίζεται με όραμα, φαντασία και διαίσθηση η ποιητική τέχνη
Τα σχόλια του Τρίτου