Έντυπη Έκδοση

Καλοκαιρινή βιβλιοθεραπεία με επιστήμη

Εχοντας περιγράψει σε πρόσφατο άρθρο μας τις κυριολεκτικά ψυχοθεραπευτικές λειτουργίες της ανάγνωσης (βλ. «Ε» 2-7-11) προτείνουμε σήμερα ως «φάρμακο» για αυτό το δύσκολο καλοκαίρι μερικούς από τους πιο ενδιαφέροντες νέους τίτλους επιστημονικών βιβλίων.

Μισέλ Σερ

Καιρός των κρίσεων

μτφρ.: Λαοκρατία Λάκκα,

επιμ.: Β. Μπιτσώρης

εκδ. «Καλέντης», σελ. 135

Ολοι αναγνωρίζουν σήμερα ότι τις τελευταίες δεκαετίες ο πλανήτης και οι κάτοικοί του αντιμετωπίζουν μια βαθιά και πολύπλευρη κρίση που, σε ό,τι μας αφορά, είναι ταυτόχρονα οικολογική, οικονομική, κοινωνική και ασφαλώς ψυχολογική-πνευματική. Μάλιστα, όπως επίμονα υποστηρίζει ο συγγραφέας, οι σημερινοί «οικονομικοί και χρηματοπιστωτικοί σεισμοί ίσως δεν είναι παρά μόνο επιφανειακοί κραδασμοί».

Στο βιβλίο αυτό, ο διάσημος Γάλλος φιλόσοφος και ιστορικός της επιστήμης αναλύει τις σημαντικότερες επιπτώσεις -αλλά και τα περίπλοκα αίτια- αυτής της καθολικής κρίσης. Χωρίς να αναπαράγει τις κοινότοπες νοητικές αγκυλώσεις και τις φοβίες της νεότερης δυτικής σκέψης, αναγνωρίζει στην τρέχουσα κρίση τη δυνατότητα να γεννήσει έναν ριζικά διαφορετικό τρόπο ζωής και σκέψης, τις προϋποθέσεις του οποίου και διερευνά.

Η εξαιρετική μετάφραση της Λ. Λάκκα αλλά και το ευφυές κείμενο του Σταύρου Κατσανέβα που συνοδεύει ως επίμετρο το βιβλίο συμβάλλουν αποφασιστικά στην κατανόηση των δύσκολων ιδεών του συγγραφέα.

Michael J. Sandel

Ενάντια

στην τελειότητα

μτφρ.: Δημήτρης Γκινοσάτης

επιμ.: Κ. Λιβιεράτος,

πρόλ. Ι. Ψημμένος

εκδ. «Αλεξάνδρεια», σελ. 159

Ποια ηθικά και συνεπώς κοινωνικά-πολιτικά προβλήματα γεννά η συστηματική πλέον εφαρμογή των νέων βιοτεχνολογιών στους ανθρώπους; Το ερώτημα αυτό απασχολεί από χρόνια τη σκέψη και τις έρευνες του Michael Sandel, επιφανούς πολιτικού φιλοσόφου που διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ των ΗΠΑ.

Οι καινοτομίες και οι ασύλληπτες μέχρι χθες εφαρμογές της ανεξέλεγκτα αναπτυσσόμενης γενετικής μηχανικής δημιουργούν όχι μόνο πρωτοφανείς ελπίδες για αποτελεσματικότερες θεραπείες πολλών ασθενειών αλλά, δυστυχώς, και απολύτως βάσιμες ανησυχίες για την ανεπαίσθητη επιβολή μιας μετανεωτερικής-φιλελεύθερης ευγονικής που, σύμφωνα με το συγγραφέα, καμία σχέση δεν έχει με την αφελή και αναποτελεσματική παλαιά ευγονική.

Διερευνώντας με υποδειγματικό τρόπο όλες τις συνέπειες των εφαρμογών της γενετικής μηχανικής στους ανθρώπους, αναδεικνύει τους σοβαρούς κινδύνους που επιφυλάσσει η μάταιη, αλλά συστηματικά προπαγανδιζόμενη, μετανεωτερική αναζήτηση για σωματική και ψυχολογική τελειότητα. Πολύ καλή η μετάφραση αυτού του απαιτητικού κειμένου και κατατοπιστικός ο πρόλογος του Ιορδάνη Ψημμένου.

Raymond Smullyan

Ο γρίφος της Σεχραζάντ

και άλλα αινίγματα μαθηματικής λογικής

μτφρ.-επιμ.: Αντώνης Μελάς,

εισαγ.: Γιώργος Ευαγγελόπουλος

εκδ. «Τραυλός», σελ. 285

Για όσους αναγνώστες ήδη γνωρίζουν το απολαυστικό έργο του Raymond Smullyan, η είδηση ότι πρόσφατα μεταφράστηκε και στη γλώσσα μας το περίφημο «Ο γρίφος της Σεχραζάντ» δεν μπορεί παρά να αποτελεί μια ευχάριστη έκπληξη. Ο συγγραφέας είναι ένας γνωστός μαθηματικός λογικιστής, διάσημος για τις ιδιαίτερα πρωτότυπες και αντισυμβατικές απόψεις του για τη ζωή και την επιστήμη. Στη γλώσσα μας κυκλοφορούν από καιρό άλλα δύο εξίσου επιτυχημένα βιβλία του, το «Την κυρία ή την τίγρη» και το «Ο Σατανάς, ο Cantor και το άπειρο» (και τα δύο από τις εκδόσεις «Κάτοπτρο»).

Το παρόν βιβλίο, όπως εξάλλου προδίδει ο τίτλος του, είναι μια ιδιαίτερα απολαυστική λογικιστική εκδοχή του κλασικού λογοτεχνικού έργου «Χίλιες και μία νύχτες». Με φαντασία εφάμιλλη των δημιουργών των αλησμόνητων ιστοριών, αλλά με μεγαλύτερη μαθηματική αυστηρότητα από αυτούς, ο Smullyan κατάφερε να δημιουργήσει 225 μοντέρνους λογικούς γρίφους κλιμακούμενης δυσκολίας, μερικοί από τους οποίους αποτελούν τις πιο πρωτότυπες και βαθύτερες σπαζοκεφαλιές που έχουν επινοηθεί ποτέ.

Η μετάφραση αυτού του πολύτιμου έργου από τον πανεπιστημιακό καθηγητή Αντώνη Μελά είναι όχι μόνο άψογη αλλά και σπάνιας ομορφιάς, ενώ εξαιρετικά χρήσιμη και πρωτότυπη είναι η εισαγωγή που έγραψε ο Γιώργος Ευαγγελόπουλος, ο πρώτος και βασικός «εισηγητής» του έργου του Smullyan στον τόπο μας.

Μαξ Μπρόκμαν

Τι μέλλει γενέσθαι

Σκέψεις για το μέλλον της επιστήμης

μτφρ.: Εφη Τσιρώνη

εκδ. «Ψυχογιός», σελ. 314

Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια καλοσχεδιασμένη ανθολογία κειμένων γύρω από τις πιο πρόσφατες εξελίξεις και τους προβληματισμούς στους κυριότερους τομείς της σημερινής επιστημονικής έρευνας. Την ιδέα της δημιουργίας αυτού του βιβλίου συνέλαβε και υλοποίησε ένας διεθνώς επιτυχημένος πράκτορας βιβλίων, ο Μαξ Μπρόκμαν, που στον εκδοτικό χώρο εκπροσωπεί πολλούς μεγάλους επιστήμονες.

Το σχέδιό του ήταν να ζητήσει αποκλειστικά από νέους, αλλά ήδη καταξιωμένους, ερευνητές να γράψουν ελεύθερα για τα ενδιαφέροντά τους και για όσα οι ίδιοι πιστεύουν ότι είναι τα σημαντικότερα προβλήματα και οι εξελίξεις του κλάδου τους. Κατ' αυτόν τον τρόπο, το «Τι μέλλει γενέσθαι» αποδεικνύεται ένας πολύτιμος οδηγός των πιο βασικών προβλημάτων και των πιθανών λύσεων σε πολλές επιστήμες: από την αστροφυσική στην κλιματολογία και από τη νευροεπιστήμη στη παλαιοανθρωπολογία και την ψυχολογία.

Πρόκειται για κείμενα υψηλής επιστημονικής εκλαΐκευσης που απευθύνονται σε μη ειδικούς αναγνώστες, δίνοντάς τους την ευκαιρία να γνωρίσουν μερικούς από τους πιο λαμπρούς και δημιουργικούς νέους επιστήμονες, μεταξύ των οποίων και την Ελληνίδα παλαιοανθρωπολόγο Κατερίνα Χαρβάτη, διάσημη στη διεθνή επιστημονική κοινότητα αλλά σχεδόν άγνωστη στην Ελλάδα.

David Acheson

1.089 Ενα μαγικό

ταξίδι στον κόσμο

των μαθηματικών

μτφρ.: Νικόλας Πρωτονοτάριος

εκδ. «Οκτώ», σελ. 174

Οποιος αναζητά ένα απολαυστικό ταξίδι στο αλλόκοτο σύμπαν των μαθηματικών, αλλά και των απίστευτων εφαρμογών τους στην επιστημονική σκέψη και την καθημερινή μας ζωή, στο βιβλίο αυτό θα βρει τον κατάλληλο ταξιδιωτικό οδηγό.

Με παιγνιώδη διάθεση ο συγγραφέας ξεναγεί τον αναγνώστη σε μερικές από τις πιο πρωτότυπες ανακαλύψεις της σύγχρονης μαθηματικής σκέψης, φροντίζοντας παράλληλα να τονίζει τις συχνά απρόσμενες εφαρμογές της στις άλλες επιστήμες. Ο David Acheson είναι ομότιμος καθηγητής μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και διάσημος για τις μελέτες του στα μαθηματικά της μη γραμμικής δυναμικής και του χάους. Μάλιστα σε αυτά θέματα αφιερώνει μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες και πρωτότυπες σελίδες του βιβλίου του.

Στις αρετές του βιβλίου θα πρέπει να συμπεριλάβουμε, εκτός από την πολύ καλή μετάφραση, και την εικονογράφηση με σκίτσα, γελοιογραφίες και διαγράμματα, τα οποία διευκολύνουν σημαντικά την οπτική αντίληψη των αφηρημένων ιδεών που περιγράφονται στις σελίδες του.

Ευτύχης Μπιτσάκης

Η ύλη και το πνεύμα

εκδ. «Αγρα», σελ. 380

Για τους αναγνώστες της «Ε» ο συγγραφέας αυτού του εντυπωσιακού -σε όγκο και περιεχόμενο- βιβλίου δεν είναι καθόλου άγνωστος: οι περισσότεροι θα έχουν διαβάσει τα καυστικά σχόλιά του για τα πολιτικά-πολιτισμικά προβλήματα που μας ταλανίζουν.

Εκτός όμως από πολιτικά δραστήριος διανοούμενος, ο Ευτ. Μπιτσάκης είναι και συγγραφέας πολλών αξιόλογων βιβλίων, τα θέματα των οποίων περιστρέφονται πάντα γύρω από διάφορα επιστημονικά και φιλοσοφικά προβλήματα. Μάλιστα τα περισσότερα από αυτά τα βιβλία έχουν μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες.

Στο τελευταίο του βιβλίο «Η ύλη και το πνεύμα» αποφάσισε να διερευνήσει τις επιστημονικές, επιστημολογικές και φιλοσοφικές προκείμενες των δύο πιο αφηρημένων εννοιών που επινόησε η ανθρώπινη σκέψη στην προσπάθειά της να εξηγήσει ορθολογικά ό,τι την περιβάλλει: της ύλης και του πνεύματος.

Και μολονότι στο βιβλίο δηλώνεται εξαρχής και προκλητικά ότι η ύλη αποτελεί τη μοναδική «ουσία» του κόσμου, ο συγγραφέας επιμένει ότι «ο χαρακτήρας του βιβλίου δεν είναι πολεμικός». Πράγματι, στις σελίδες του ο αναγνώστης θα βρει μια εξαντλητική ανάλυση τού πώς η φιλοσοφία και η επιστήμη έχουν αναλύσει και νοηματοδοτήσει -από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα- αυτές τις δύο κάθε άλλο παρά προφανείς έννοιες. Δεν θα βρει όμως τις γνώριμες απλοϊκές «λύσεις», μονιστικές ή δυϊστικές, που διεκδικούν την απόλυτη και υπεριστορική αλήθεια για αυτά τα τόσο ιδεολογικά φορτισμένα νοητικά αντικείμενα.

Εργο ωριμότητας του Ευτύχη Μπιτσάκη, το βιβλίο αυτό συνοψίζει θαυμάσια, αλλά και επεκτείνει, την πάντα ανήσυχη σκέψη του, χωρίς να επιχειρεί να προτείνει εύκολες ή οριστικές λύσεις στα δύσκολα επιστημονικά-φιλοσοφικά προβλήματα που αντιμετωπίζει.

Χίλαρυ Πάτναμ

Το νόημα και

οι αισθήσεις

μτφρ.: Κώστας Παγωνδιώτης

εισαγ.: Κ. Παγωνδιώτης,

Σ. Βιρβιδάκης

εκδ. «Εκκρεμές», σελ. 250

Τουλάχιστον από την εποχή του Καρτέσιου η δυτική σκέψη βασανίζεται από αυθαίρετες και ανεπίλυτες οντολογικές διχοτομίες (ύλη-πνεύμα, αντικείμενο-υποκείμενο, ψυχή-σώμα), μέσω των οποίων προσπάθησε ανεπιτυχώς να κατανοήσει τον κόσμο. Ο Χίλαρυ Πάτναμ αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους της εποχής μας. Σε αυτή την εντυπωσιακή σειρά διαλέξεων αναλύει διεξοδικά τις περίπλοκες σχέσεις του ανθρώπινου νου με τη γλώσσα και τον κόσμο.

Με τις μελέτες του έχει από καιρό διαπιστώσει ότι η φιλοσοφική και επιστημονική έρευνα των περίπλοκων σχέσεων του νου με τον κόσμο που τον περιβάλλει οδηγείται σε αδιέξοδο όταν εξαντλείται είτε σε έναν «αντιδραστικό» μεταφυσικό ρεαλισμό είτε σε έναν γνωσιολογικά και ηθικά «ανεύθυνο» μεταμοντέρνο σχετικισμό, δηλαδή στις δύο ακραίες εκφράσεις του αντιρεαλισμού. Η ρητή διάγνωση του εμφανούς γνωσιολογικού-ηθικού αδιεξόδου που βραχυκυκλώνει τη σύγχρονη σκέψη, τον οδηγεί να στραφεί -χωρίς πάντα να το δηλώνει ρητά- στις κατακτήσεις τις σύγχρονης νευροεπιστήμης και νευρογλωσσολογίας προκειμένου να διαφωτίσει τις περίπλοκες σχέσεις του ανθρώπινου νου με τη γλώσσα και τον κόσμο.

Στις σελίδες του βιβλίου ο αναγνώστης θα βρει μια καταλυτική αλλά και αρκετά πειστική κριτική των περισσότερων ιδεολογημάτων του αντιρεαλισμού. Η προσεγμένη μετάφραση του Κ. Παγωνδιώτη και η θαυμάσια εισαγωγή, που έγραψαν για την ελληνική έκδοση οι Κ. Παγωνδιώτης και Σ. Βιρβιδάκης, συμβάλλουν αποφασιστικά στην κατανόηση αυτού του απαιτητικού κειμένου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Επιστήμη & Τεχνολογία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Επιστήμη & Τεχνολογία της έντυπης έκδοσης
Άλλες ειδήσεις
Καλοκαιρινή βιβλιοθεραπεία με επιστήμη