Έντυπη Έκδοση

Ε.Ε. Cummings: Συγγραφέας εικόνων, σχεδιαστής λέξεων

Ε.Ε. Cummings

[μόνο με την άνοιξη] 44 ποιήματα

μτφρ.: Βασίλης Αμανατίδης

εκδόσεις Νεφέλη, σ. 114, ευρώ 14,47

Ο Ε.Ε. Cummings (Edward Estlin Cummings, 1894 - 1962), πολυσχιδής συγγραφέας και καλλιτέχνης (ποίηση, δοκίμιο, πεζογραφία, παραμύθια, θέατρο, ζωγραφική), δεν μνημονεύεται, πάντοτε, στους κύριους εκπροσώπους του Μοντερνισμού. Εν τούτοις, το έργο του καινοτόμο όσον αφορά τη φόρμα, καίριο όσον αφορά τις στοχεύσεις του (κριτική των λογοκρατούμενων δομών, ανατροπή των παραδοσιακών ηθικών αξιών, πρόταξη του συναισθήματος και της φαντασίας) απαντιέται σε όλες τις αγγλόφωνες ανθολογίες του 20ού αι., και ειδικότερα εκείνες με θέμα την ερωτική ποίηση. Την ημέρα που ο Κάμμινγκς έφυγε από τη ζωή εθεωρείτο ο «δεύτερος πιο πολυδιαβασμένος ποιητής στην Αμερική μετά τον Robert Frost». Η πορεία του ως ποιητή συμπεριλαμβάνει εκδοτικές απορρίψεις (14 εκδότες είχαν απορρίψει το Νο Thanks) αλλά και θεσμική αναγνώριση (υποτροφίες Guggenheim, Ford, βραβεία ποίησης, τακτικές διαλέξεις στο Harvard, ως καθηγητής ποίησης).

Το δίγλωσσο βιβλίο [μόνο με την άνοιξη] 44 ποιήματα περιέχει σημείωμα του Κάμμινγκς, 44 ποιήματα από το 1923 (Τουλίπες & καπνοδόχοι) έως το 1983 (μεταθανάτια συλλογή Καιταλοιπά), επίμετρο του μεταφραστή και χρονολόγιο-εργογραφία του ποιητή. Η επιλογή των ποιημάτων, τόσο θεματολογικά (άνοιξη, έρωτας, θάνατος, θεός, γονείς, καθημερινότητα, μικρά αντικείμενα) όσο και μορφολογικά (πειραγμένα σονέτα, πεζολογικά, εικονιστικά, ηχοποίητα, ακρωτηριασμένα, του ενός κατατμημένου στίχου, ποιήματα!) απηχούν το εύρος των ποιητικών πειραματισμών του ογκωδέστατου έργου του Κάμμινγκς (3.000 ποιήματα).

Τα κείμενα του αμερικανού μοντερνιστή ποιητή φέρουν την οντολογία εκείνων των έργων τέχνης που υπόκεινται σε πολλές ερμηνείες. Εκτίθενται, όχι ως καθημερινά λόγια, «φέτες ζωής» (slice of life), αλλά ως επεξεργασμένος λόγος που η κατασκευή του προϋποθέτει γερή τεχνική (metier, craftsmanship). Η εξεζητημένη τυπογραφία και στίξη του, θυμίζοντας τη σημείωση του Ελιοτ πως «ο στίχος συνιστά ένα σύστημα στίξης», προσθέτει συγκείμενο για τη νοηματοδότηση των «εικόνων» που συγγράφει.

Το χιούμορ του Κάμμινγς σπινθηροβολεί ιοβόλο σε αποστροφές όπως «πολιτικός είναι ένας πισινός που απάνω / του ο καθείς έχει καθίσει εκτός από άνθρωπος» ή στο υπέροχο ποίημα όπου όλοι (ο πλάτων, ο ιησούς, ο λάο τσε, ο στρατηγός, η κυρία σέρμαν, ο ποιητής, εσύ) δεν εισακούονταν από ένα πρόσωπο για το αναπόφευκτο της ανθρώπινης μοίρας μέχρι που ήρθε «ένα κομμάτι του παλιού εναερίου [σιδηροδρόμου] της έκτης λεωφόρου κατακούτελα για να του το πει». Ομως, είναι τα ερωτικά ποιήματα του Κάμμινγκς που αγαπήθηκαν πιο πολύ από κάθε άλλο. Αλλοτε για την τρυφερή ειρωνεία τους πλαισιώνοντας μία ενοχική ερωτική πράξη «είμαι η μέκκα σου ειπ'αυτός / κι η γυναίκα σου; ειπ' αυτή / άντε, είν'ώρα ειπ' αυτός / ω,τι φόρα ειπ' αυτή» κι άλλοτε για το εκλεπτυσμένο πάθος τους, δανείζοντας λόγια σε ερωτευμένους «αγάπη μου / το κεφάλι σου είναι ένα δάσος ζωηρό / με κοιμώμενα πουλιά / τα στήθη σου όλο το πλήθος των άσπρων μελισσών».

Το Χόλιγουντ δεν αντιστάθηκε στη γοητεία των ποιημάτων του Κάμμινγκς. Ποιήματά του ακούγονται στην ταινία Η Χάνα και οι αδελφές της (Hannah and her Sisters, 1986), καθώς και στην ταινία Ελα στη θέση μου (In her shoes, 2005) με την Κάμερον Ντίαζ, όπου πρωταγωνιστεί το ποίημα «κουβαλώ μαζί μου την καρδιά σου», ανθολογούμενο και στο παρόν βιβλίο.

Η μετάφραση του Βασίλη Αμανατίδη (παραγωγικού νέου ποιητή της τελευταίας δεκαετίας, με πεζογραφικό, κριτικό και μεταφραστικό έργο), με καλά μελετημένες λύσεις, έμπλεες, ορισμένες φορές, υψηλότερης θερμότητας έναντι του πρωτοτύπου, κλείνει στη διελκυστίνδα κυριολεξία - αναδημιουργία προς τη δεύτερη πρακτική .

Για το «Επίμετρο», εννιασέλιδο χρονικό της μετάφρασης, που προηγείται ενός πλήρους χρονολογίου-εργογραφίας του Κάμμινγκς, οφείλουμε να θυμόμαστε τη σκέψη του Ντεριντά, πως τέτοια κείμενα συνιστούν έναν ειδικού τύπου ναρκισσισμό «στον οποίο ο περήφανος πατέρας, παρατηρώντας, επαινεί, απολογείται ή αλλιώς ετοιμάζει τον δρόμο για το παιδί του, το κείμενο, το οποίο ταυτόχρονα έχει συλλάβει και έχει γεννήσει». Στο ίδιο εκτενές, προσωπικό κείμενο ο μεταφραστής αποτίει φόρο τιμής σε όσους έχουν μεταφέρει προηγούμενα τον Κάμμινγκς στα ελληνικά (Θ. Χαμπίπης, Σ. Σκαρτσής, Αρ. Δικταίος, Χ. Βλαβιανός, Γ. Λειβαδάς, Ρ. Παππά).

Ο Κάμμινγκς (ή κάμμινγκς, βλ. σχετικά «Επίμετρο»), απερίφραστα, δημιούργησε ποιήματα που εμπλούτισαν τη, σύμφωνα με τον Πεσσόα, βαρετή ζωή με πράγματα «αληθινότερα τα οποία είναι πάντα αληθινά γιατί δεν γίνεται ποτέ να είναι αληθινά».

ΜΙΑ ΣΠΑΝΙΑ ΝΥΧΤΑ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ

**Την Τετάρτη, 20 Οκτωβρίου, στις 8.30 μ.μ., στο PassPort η παρουσίαση του περιοδικού Οδός Πανός, τχ. 150. Αφιέρωμα στην Ζυράννα Ζατέλη.

Η Ζυράννα Ζατέλη, αυτοπροσώπως· οι συνεργάτες του τεύχους· οι αναγνώστες - 29 χρόνων - του περιοδικού θα είναι εκεί.

Μια βραδιά με λόγο, κεριά, μουσική και Εσάς. Δεν πρέπει να λείψουν τα ελάφια, οι λύκοι, οι αρκούδες· όπως στα έργα της Ζ.Ζ.

PassPort, Μουσική/Θέατρο/Βιβλίο

Καραΐσκου 119, πλατεία Κοραή, Πειραιάς, τηλ. 210-4296401

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Διάχυτο αίσθημα απουσίας
Ενας ιερωμένος τιμά την Ελλάδα
Συνθέτες κλασικής μουσικής: Οι ροκ σταρ της εποχής τους
Μεταφυσική έγνοια ίσον φυσική απώλεια
Οι κρυπτωνυμίες της γραφής
Ανεμπόδιστη θέα στην Καπέλα Σιξτίνα
Το πάθος της Δελφικής Ιδέας
Η θάλασσα που έσταξε
Το χρονικό ενός σπάνιου βίου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Διάχυτο αίσθημα απουσίας
Ε.Ε. Cummings: Συγγραφέας εικόνων, σχεδιαστής λέξεων
Ενας ιερωμένος τιμά την Ελλάδα
Συνθέτες κλασικής μουσικής: Οι ροκ σταρ της εποχής τους
Μεταφυσική έγνοια ίσον φυσική απώλεια
Οι κρυπτωνυμίες της γραφής
Ανεμπόδιστη θέα στην Καπέλα Σιξτίνα
Το πάθος της Δελφικής Ιδέας
Η θάλασσα που έσταξε
Το χρονικό ενός σπάνιου βίου
Οψεις της ανάγνωσης
Η γενικευμένη ομοιομορφία δημιουργεί σύγχυση και αδιαχώρητο
Λογοτεχνία
Ο ποιητής του φαρμακωμένου καιρού
Από τις 4:00 στις 6:00
Οι άνθρωποι με αναπηρίες δικαιώνονται στη χώρα μας μόνο στο τραγούδι
Ενας «Νονός», δυναμίτης!
Άλλες ειδήσεις
Το κλεμμένο γράμμα και η γένεση του λακανισμού
Καρτ ποστάλ από τη Λισαβόνα
Εν τη ρίμα του λόγου / Φυσάει