Έντυπη Έκδοση

Το πάθος της Δελφικής Ιδέας

Εύα Πάλμερ-Σικελιανού

Ιερός πανικός

αυτοβιογραφία, εισαγωγή, μετάφραση, σημειώσεις: John Ρ. Anton, επιμέλεια: Θανάσης Α. Βασιλείου, έκδοση αναθεωρημένη και συμπληρωμένη, εκδόσεις Μίλητος, σ. 457

Οι Δελφοί και το αρχαίο δράμα είναι το αξεχώριστο δίπολο το οποίο σημάδεψε τη ζωή του Αγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ, κρατώντας τους για πάντα κοντά (από το 1906, τη χρονιά της γνωριμίας τους, μέχρι το 1951, τη χρονιά θανάτου του Σικελιανού), παρά τα όσα εξαιρετικά δύσκολα μεσολάβησαν στη σχέση τους, όπως, μεταξύ άλλων, οι ερωτικές αναζητήσεις του Αγγελου εκτός γάμου, ο χωρισμός τους εν έτει 1939, όταν ο ποιητής γνώρισε και ερωτεύτηκε τη δεύτερη σύζυγό του Αννα Καραμάνη και, πάνω απ' όλα, η οικονομική καταστροφή της Εύας, που έριξε τον Αγγελο σε μιαν αφάνταστα οδυνηρή φτώχεια, από την οποία δεν κατόρθωσε να ξεφύγει ποτέ (για συγκλονιστικές λεπτομέρειες, βλ. τον τόμο: Αγγελος Σικελιανός «Γράμματα στην Εύα Πάλμερ-Σικελιανού», φιλολογική επιμέλεια Κώστας Μπουρναζάκης, εκδόσεις Ικαρος, 2008).

Η Δελφική Ιδέα, που ένωσε το ζευγάρι σ' έναν διά βίου και εντέλει μοιραίο δεσμό (η Πάλμερ πέθανε λίγο μετά τον Σικελιανό και ενταφιάστηκε δίπλα του στους Δελφούς), βρίσκεται στο κέντρο και του αυτοβιογραφικού βιβλίου της Εύας Ιερός πανικός, το οποίο σχεδόν είκοσι χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση τυπώνεται εκ νέου, αναθεωρημένο και συμπληρωμένο, από τις εκδόσεις Μίλητος. Οπως παρατηρεί στην εισαγωγή του ο φιλόσοφος και μελετητής της νεοελληνικής λογοτεχνίας John Ρ. Anton, που υπογράφει τη μετάφραση, η Εύα άρχισε να συντάσσει την αυτοβιογραφία της, με προτροπή του Σικελιανού, το 1938, για να την ολοκληρώσει το 1942. Σε οποιαδήποτε σελίδα της αυτοβιογραφίας κι αν σταθούμε, ακόμη κι αν την ξεφυλλίσουμε κατά εντελώς τυχαίο τρόπο, θα δούμε ολοζώντανο το δελφικό όραμα, να πάλλεται ασυγκράτητο από τη θέρμη της πίστης του, ακόμη κι όταν όλα τριγύρω του δείχνουν να έχουν πέσει για πάντα στον γκρεμό.

Το οικογενειακό έδαφος

Κόρη του Courtland Palmer, που ίδρυσε το 1885 ένα προδρομικό σχολείο στη Νέα Υόρκη και ξόδεψε τη μεγάλη πατρογονική περιουσία του σ' έναν συνεχή αγώνα υπέρ των ιδεών, η Εύα αφιέρωσε με τη σειρά της το σύνολο του μόχθου της στις ιδέες, χωρίς να υποχωρήσει ποτέ ούτε σπιθαμή από τις πεποιθήσεις της. Αποφεύγοντας το οποιοδήποτε ανεκδοτολογικό στοιχείο και παραμερίζοντας από την αρχή κάθε προσωπική αναφορά, η Εύα κάνει λόγο για γεγονότα μόνον αν συνδέονται οργανικά με τη σύλληψη και την πρακτική τής Δελφικής Ιδέας. Μεγαλωμένη πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο σε φιλελεύθερη αμερικανική οικογένεια, που τη μύησε στις αξίες της ελευθερίας και της ανοχής, εμπνέοντάς της μιαν έντονη αποστροφή για τον μηχανικό και μαζικό πολιτισμό του 20ού αιώνα, η Εύα δεν συμμερίστηκε τυχαία το πάθος του Σικελιανού για τους Δελφούς. Ο πατέρας της πίστευε βαθιά σ' ένα είδος συνάντησης και σύμπλευσης πέρα από σύνορα, σε μια οικουμενικότητα που θα έβαζε τέλος στον παγκόσμιο ανταγωνισμό μέσα από τη συνενωτική φλόγα του πνεύματος και της τέχνης. Η ίδια μπήκε από πολύ νωρίς σε ανάλογο κλίμα, μαθαίνοντας να φτιάχνει μόνη της τα ρούχα της, μακριά από την τυποποίηση της βιομηχανικής παραγωγής, όπως και αναζητώντας την τύχη της στις θεατρικές σκηνές του Παρισιού, όπου και ανέπτυξε ισχυρό ενδιαφέρον για την υποκριτική, τη σκηνοθεσία, τη χορογραφία και την ενδυματολογία. Στο Παρίσι, άλλωστε, ήρθε σε επαφή με τον μίτο ο οποίος την οδήγησε στον Σικελιανό: μια γνωριμία με την Ισιδώρα Ντάνκαν και τον αδελφό της Ρέιμοντ την έφερε στην Αθήνα, όπου ο Ρέιμοντ είχε παντρευτεί την Πηνελόπη, αδελφή του Αγγελου, κι εκεί ξεκίνησαν -ή μάλλον συνεχίστηκαν- όλα.

Η ανάταση του διονυσιακού και του απολλώνιου στοιχείου

Η Εύα δεν γοητεύεται από τον Αγγελο ως νεοφώτιστη κόρη που προσκαλείται σ' έναν παντελώς άγνωστο κόσμο. Βασισμένη στη στέρεα διαμορφωμένη παιδεία και αγωγή της, είναι ήδη έτοιμη να συνομιλήσει μ' έναν εκλεκτό συνοδοιπόρο, δέκα χρόνια νεότερό της. Γι' αυτό και η σύλληψη της Δελφικής Ιδέας στην αυτοβιογραφία της μοιάζει τόσο δυναμική και ξεκάθαρη: οι Δελφοί μπορούν να λειτουργήσουν ως κέντρο της παγκόσμιας συνεννόησης, όχι γιατί η συνεννόηση είναι ένας αυτονόητος στόχος, ο οποίος θα γίνει εφικτός επειδή έτσι θα το θελήσει η εμπνευσμένη πρωτοβουλία κάποιων καλλιτεχνών και διανοουμένων, αλλά γιατί στο Δελφικό Ιερό συνυπάρχουν το διονυσιακό στοιχείο (η έκσταση) και το απολλώνιο (η αρμονία), που θα κατορθώσουν μέσω του δράματος (στο εσωτερικό του οποίου η ποίηση καθοδηγεί τον χορό, τη μουσική και το τραγούδι) να βάλουν φωτιά στις συνειδήσεις, να τις απελευθερώσουν από τον φόβο τους και να τις ανυψώσουν στην ιδέα της αδιαίρετης ενότητας των εθνών. Αυτή είναι η έννοια του ιερού πανικού, που τιτλοφορεί την αυτοβιογραφία της Πάλμερ, και αγκαλιάζεται ανεμπόδιστα με τη σικελιανή ιδέα της συνεύρεσης των τεχνών και των επιστημών στον ομφαλό του κόσμου - μιας συνεύρεσης που θα οδηγήσει στη ριζική ανανέωση και αναγέννηση του νεότερου στοχασμού μέσα από την αναβίωση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Βέβαια, η Δελφική Ιδέα δεν είναι μόνον ορισμός και ιδέα, αλλά και ιδεολογία: ιδεολογία που μπορεί να μη βλέπει τους αρχαίους ως σεβάσμιες και ακίνητες μορφές, τοποθετημένες σ' ένα αφηρημένο, ανέγγιχτο πάνθεο, αλλά ως δυναμικό μέσον αναστροφής των σύγχρονων αναζητήσεων σε πλανητικό επίπεδο, αλλά δεν ξεφεύγει από την άκαμπτη, στανική αισιοδοξία της ουτοπίας. Ας μην πέσουμε, παρ' όλα αυτά, στην προπέτεια της εκ των υστέρων κρίσης, χάνοντας την ιστορική μας αίσθηση. Η Πάλμερ και ο Σικελιανός, άλλωστε, πλήρωσαν πανάκριβα την προσήλωσή τους. Πρώτον, γιατί οι περισσότεροι, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, ενδιαφέρθηκαν αποκλειστικά για τις παραστάσεις των Δελφικών Εορτών (1927 και 1930), αγνοώντας επιστήμες και φιλοσοφία, και δεύτερον, επειδή ακόμη κι έτσι ουδείς θέλησε να δώσει κάποια συνέχεια στα χρόνια που ακολούθησαν, καταδικάζοντας το ζευγάρι στον μαρασμό και στην πενία. Εκείνο που μένει για μας σήμερα είναι ο υπερεθνικός ιδεαλισμός του Αγγελου και της Εύας (δεν είναι εύκολο να ανακατευτεί κανείς με την αρχαία Ελλάδα χωρίς να καταλήξει στον ναρκισσισμό και στην εσωστρέφεια), όπως και η μεθυστική λατρεία τους για την ποίηση. Δεν είναι λίγα, ακόμη κι αν ζούμε σε μιαν εντελώς διαφορετική εποχή, τόσο για τα έθνη όσο και για την τέχνη. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Διάχυτο αίσθημα απουσίας
Ε.Ε. Cummings: Συγγραφέας εικόνων, σχεδιαστής λέξεων
Ενας ιερωμένος τιμά την Ελλάδα
Συνθέτες κλασικής μουσικής: Οι ροκ σταρ της εποχής τους
Μεταφυσική έγνοια ίσον φυσική απώλεια
Οι κρυπτωνυμίες της γραφής
Ανεμπόδιστη θέα στην Καπέλα Σιξτίνα
Η θάλασσα που έσταξε
Το χρονικό ενός σπάνιου βίου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Διάχυτο αίσθημα απουσίας
Ε.Ε. Cummings: Συγγραφέας εικόνων, σχεδιαστής λέξεων
Ενας ιερωμένος τιμά την Ελλάδα
Συνθέτες κλασικής μουσικής: Οι ροκ σταρ της εποχής τους
Μεταφυσική έγνοια ίσον φυσική απώλεια
Οι κρυπτωνυμίες της γραφής
Ανεμπόδιστη θέα στην Καπέλα Σιξτίνα
Το πάθος της Δελφικής Ιδέας
Η θάλασσα που έσταξε
Το χρονικό ενός σπάνιου βίου
Οψεις της ανάγνωσης
Η γενικευμένη ομοιομορφία δημιουργεί σύγχυση και αδιαχώρητο
Λογοτεχνία
Ο ποιητής του φαρμακωμένου καιρού
Από τις 4:00 στις 6:00
Οι άνθρωποι με αναπηρίες δικαιώνονται στη χώρα μας μόνο στο τραγούδι
Ενας «Νονός», δυναμίτης!
Άλλες ειδήσεις
Το κλεμμένο γράμμα και η γένεση του λακανισμού
Καρτ ποστάλ από τη Λισαβόνα
Εν τη ρίμα του λόγου / Φυσάει