Έντυπη Έκδοση

Η Ευρώπη είναι στη ρίζα της ρατσιστική

Πρώην πανκ, μέλος βρετανικών συγκροτημάτων στα τέλη των 70's. Ομως, ακόμη και σήμερα, που με την ιδιότητα του ακαδημαϊκού κάποιες φορές πρέπει να φοράει γραβάτα -το διαμαντάκι στο αριστερό αυτί είναι ανέγγιχτο-, ο Σάιμον Κρίτσλεϊ παραμένει υπέρμαχος της αναρχίας.

Ο πανύψηλος Βρετανός κινείται με άνεση απ' τη φιλοσοφία στο χώρο της avant garde τέχνης και της μόδας, και απ' τη λογοτεχνία στην αρχαία ελληνική τραγωδία και την πανκ μουσική σκηνή -μάλιστα παροτρύνει την Ανγκελα Μέρκελ να ξανακούσει τους industrial συμπατριώτες της Einsturzende Neubauten.

Ο 50χρονος σταρ Βρετανός φιλόσοφος, καθηγητής στο New School for Social Research και αρθρογράφος στους «New York Times», έφερε το ελληνικό κοινό ένα βήμα πιο κοντά στην υπέρβαση του φόβου του θανάτου με το best seller «Το βιβλίο των νεκρών φιλοσόφων» (Πατάκης). Στους «Διαλόγους των Αθηνών», όμως, που «ανοίγει» από τις 24 έως τις 27 Νοεμβρίου η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, η διάλεξή του θα αφορά τους «Πέρσες».

«Κεντρική ιδέα στην τραγωδία του Αισχύλου είναι η διαρκής συνδιαλλαγή με τον ξένο και η έννοια της φιλοξενίας. Οι "Πέρσες" αποκτούν, έτσι, ένα επίκαιρο περιεχόμενο για το σύγχρονο πρόβλημα της μετανάστευσης. Γιατί αυτό που ενώνει την Ευρώπη σήμερα είναι ο φόβος για τον μετανάστη. Είναι στη ρίζα της ρατσιστική και απρόθυμη να αποβάλει το αποικιοκρατικό παρελθόν της. Δεν βλέπω πού διαφέρει στα ζητήματα του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας από την Κίνα και τον αραβικό κόσμο. Είναι μια μηχανή που συστηματικά εκμεταλλεύεται τους μη Ευρωπαίους. Η Ιστορία της είναι η ιστορία της εξολόθρευσης των μη Ευρωπαίων».

- Εχετε δηλώσει απογοητευμένος από τις φιλελεύθερες πολιτικές και την αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Υποστηρίζετε ότι ο αναρχισμός είναι ένα εργαλείο για την επανενεργοποίση του μετα-μαρξισμού.

«Πολιτικά βρίσκομαι πλησιέστερα προς την αναρχία, που βεβαίως ουδεμία σχέση έχει με το χάος και την καταστροφή. Είναι μια άλλου είδους... τάξη, που εκδηλώθηκε ως αντίδραση, πρεσβεύοντας ότι οι άνθρωποι μπορούν να οργανωθούν στη βάση της αυτονομίας, της ελευθερίας και του αλληλοσεβασμού, χωρίς την παρέμβαση του κράτους, του νόμου και της γραφειοκρατίας. Για μένα, η σύγκρουση στην αριστερά πάντα ήταν η σύγκρουση μεταξύ Μαρξ και Μπακούνιν. Αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα ο Μαρξ το έχει αναλύσει.

Στην Ελλάδα, πιο καθαρά από οπουδήποτε αλλού στη Δύση, βλέπουμε τη σύγκρουση μεταξύ του διεθνούς κεφαλαίου με το κοινωνικό κράτος. Η εισαγωγή του ευρώ ήταν μεγάλο σφάλμα. Σήμερα θα είχατε τουλάχιστον τη δυνατότητα να υποτιμήσετε το εθνικό σας νόμισμα, χωρίς να ταπεινώνεστε στη Γερμανία και τον υπόλοιπο κόσμο».

- Ο καπιταλισμός βλέπετε ότι αγγίζει τα όριά του;

«Δεν είναι ένας αιώνιος μηχανισμός διαχείρισης της πραγματικότητας. Ωστόσο, έχει μια ιστορία, που είναι πολύ βασικό να την καταλάβουμε πριν αρχίσουμε να σχεδιάζουμε το μέλλον. Ζούσαμε στην ψευδαίσθηση ότι η οικονομία διαρκώς αναπτύσσεται. Ηρθε η ώρα να ξυπνήσουμε. Γι' αυτόν το λόγο είναι καλή η ύφεση».

- Τα 4 εκατομμύρια αναγνώστες της στήλης σας στους «New York Times» μπορούν να σας κάνουν να μιλάτε για αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τη φιλοσοφία; Την αποδίδετε στην κρίση;

«Απολύτως. Κλείσαμε τη φιλοσοφία σε μια πολύ περιορισμένη ακαδημαϊκή σφαίρα. Αυτό που λείπει είναι τα δάχτυλα μεταξύ της ακαδημαϊκής και της εκλαϊκευμένης φιλοσοφίας. Δεν είναι τυχαίο που όταν ήμουν μαθητής, ένας από τους ήρωές μου ήταν ο Ζακ Ντεριντά. Δίδασκε φιλοσοφία, ήταν ακαδημαϊκός, αλλά παρενέβαινε για ζητήματα που απασχολούν τον κόσμο μας».

- Μήπως παίζει ρόλο και η απώλεια της πίστης, κεντρικό θέμα στο έργο σας;

«Φυσικά. Διάβαζα μανιωδώς σύγχρονη λογοτεχνία. Τζόις, Μπέκετ, Κάφκα, Σαρτρ, Νίτσε, χωρίς να έχω εξαρχής διαπστώσει ότι είναι καθαρή φιλοσοφία. Αναζητούσα κάτι που θα άγγιζε τη βαθύτερη διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης, στο πλαίσιο μιας "θρησκευτικής" συζήτησης, που όμως δεν εμπεριείχε τη θρησκευτική πίστη. Ο κόσμος έχει χάσει την παραδοσιακή θρησκευτική πίστη, αλλά παραμένουν ζωντανά τα ερωτήματα "ποιο είναι το νόημα του κόσμου" και "ποιος είμαι". Αυτά οφείλει η φιλοσοφία να πραγματευτεί».

- Κι έτσι τολμήσατε να την κατεβάσετε απ' το βάθρο της, συνδυάζοντας τη λογοτεχνία, τη μουσική -ιδίως την punk- ακόμη και τη μόδα με το φιλοσοφικό στοχασμό. Δεν ήταν παρακινδυνευμένο;

«Ο κόσμος φοβάται να εκτεθεί. Οχι εγώ. Αλλωστε, απ' τη λογοτεχνία ξεκίνησα. Και για χρόνια η μουσική έδινε νόημα στη ζωή μου. Επειτα, ακόμα και ο κόσμος της μόδας έχει τεράστιο ενδιαφέρον. Οπως καταλαβαίνετε, διατηρώ ακόμα την περιέργειά μου για τα πράγματα».

- Σας διακρίνει και μια εμμονή με το θάνατο.

«Η ανθρώπινη ύπαρξη χωρίς το θάνατο θα ήταν ασυνάρτητη. Η γνώση της θνητότητας μας ενεργοποιεί. Μας βοηθά να ξεπεράσουμε το φόβο του θανάτου. Εχασα τον πατέρα μου το 1994. Ενώ πέθαινε, διάβαζα Μπέκετ. Δεν άργησα να γράψω το πρώτο έργο μου για το θάνατο, το "Very little almost nothing". Είναι στοχασμοί που αφορούν το θάνατο αγαπημένου προσώπου».

- Το «Βιβλίο για τους νεκρούς φιλοσόφους» ανοίγει την «κλίμακα»;

«Προσπαθώ να δω αν ο φόβος του θανάτου είναι κομμάτι του πολιτισμού μας και να εξετάσω τις ενδιαφέρουσες αντανακλάσεις του κυρίως στην ελληνική αρχαιότητα. Το κομβικό ερώτημα που μ' απασχολούσε χρόνια ήταν "Πώς μπορείς να ζεις;". Ερώτημα που μετατράπηκε στο "Τι νόημα μπορώ να βγάλω από το θάνατό μου;" Γιατί μόνο αυτό θα δώσει νόημα στη ζωή μου. Τώρα με βασανίζει άλλο ερώτημα: "Πώς μπορώ να ερωτευτώ"».

- Αναφέρεστε στο «The Faith of the faithless», που σύντομα θα εκδώσετε;

«Ναι. Ερωτεύτηκα πριν από 5 χρόνια μια γυναίκα που μου έθετε ερωτήματα, τα οποία δεν ήμουν έτοιμος να αντιμετωπίσω. Αυτό με οδήγησε στη διερεύνηση της φύσης του έρωτα στη χριστιανική μυστικιστική παράδοση του 13ου και 14ου αιώνα. Το μοναδικό πράγμα που συμμερίζομαι από τον χριστιανισμό είναι η αποστροφή για τον υλισμό».

- Τι είναι ο έρωτας για σας;

«Πράξη θάρρους. Σχετίζεται με την προσπάθεια ενός ατόμου να αδειάσει, να "αποξενωθεί", για να δοθεί σε κάποιον άλλο. Πολύ λίγοι είναι ικανοί γι' αυτό». *

* Πλήρες πρόγραμμα των «Διαλόγων των Αθηνών» του Ιδρύματος Ωνάση στο: www.onassis.gr

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Φιλοσοφία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Πώς θα ήταν ο κόσμος χωρίς μυθιστόρημα;
Συνέντευξη: Σύλλας Τζουμέρκας
Στη Μεταπολίτευση εκφυλίστηκαν όλες οι έννοιες
Κριτική θεάτρου
Μεταξύ αγιοποίησης και ντοκουμέντου
Συνέντευξη: Σάιμον Κρίτσλεϊ
Η Ευρώπη είναι στη ρίζα της ρατσιστική
Θωμάς Μοσχόπουλος
Το παιδικό θέατρο είναι αγροτικό και μεταπτυχιακό μαζί
Αφιέρωμα
Facebook και Twitter βάζουν τα ΜΜΕ στα δύσκολα
Το βιβλίο της ψηφιακής Γενέσεως
Ενα λεύκωμα για τη γενιά του Ιντερνετ
Κομικςοδρόμιο
«Arzak», ο ακούραστος επιθεωρητής