Έντυπη Έκδοση

Ο Γιώργος Γεωργής μιλάει για τα ανέκδοτα ημερολόγια

Προάγγελος της διχοτόμησης ο Αβέρωφ

Ήταν ο πρώτος που επεισήμανε τον τουρκικό κίνδυνο για το Κυπριακό ήδη από τα χρόνια που βρίσκοταν στην Αγκυρα, και φυσικά δεν τον έλαβαν υπόψη

Οσο για μένα, καλό είναι να ξέρουν ότι υπάρχει το υπόμνημα που έδωσα στον Αβέρωφ και αυτά τα ξέρουν οι «Εστίες» και οι διάφοροι «Γρίβες» που ρίχνουν στάχτη στα μάτια του κόσμου φωνάζοντας για Ενωση»

Οι προθέσεις του κυπριακού λαού στον τοίχο με μπογιά. Οι προθέσεις του κυπριακού λαού στον τοίχο με μπογιά. Το 1926 ο Σεφέρης άρχισε να εργάζεται στο υπουργείο Εξωτερικών. Από το 1935 κρατούσε πολιτικό ημερολόγιο, αν και δεν έκανε συστηματικές καταγραφές. Η εντυπωσιακότερη από αυτές αφορούσε το ταξίδι του στην κηδεία του Βενιζέλου. Πήγε στην Κρήτη, ενώ είχαν επικρατήσει οι αντιβενιζελικοί στην Αθήνα. Είχε γίνει το Κίνημα του 1935, είχαν ψαλιδίσει τους βενιζελικούς από παντού, παρά ταύτα εκείνος το τόλμησε. Το καλοκαίρι μετά τις διακοπές του στην Αίγινα τον περίμεναν μ' έτοιμη τη μετάθεσή του για την Κορυτσά, όπου τον ξέχασαν δυο χρόνια. Τον έφερε πίσω ο Νικολούλης, που ήταν ο υπεύθυνος Τύπου της κυβέρνησης Μεταξά. Γι' αυτό πολλοί χτυπούν τον Σεφέρη ότι υπηρέτησε και τη δικτατορία, αλλά στα Ημερολόγιά του φαίνεται η πλήρης αντίθεσή του. Τους πρώτους δύο τόμους των Ημερολογίων εξέδωσε ο Αλέξανδρος Ξύδης.

Ακολουθούν τώρα οι επόμενοι, που έχω εγώ στα χέρια μου και εδώ θα πρέπει να απολογηθώ και στον εκδοτικό οίκο και σ' αυτούς που τους περιμένουν, γιατί καθυστέρησα πολύ, μια ολόκληρη δεκαετία. Σύντομα θα παραδώσω τον τρίτο τόμο.

Ο Αγιος Ιλαρίων Ο Αγιος Ιλαρίων Ο Αλέξανδρος Ξύδης μού παρέδωσε τα χειρόγραφα (ο Σεφέρης έγραφε σε καρτέλες) με συμβολαιογραφική πράξη. Η Μαρώ είχε αναθέσει σ' αυτόν την έκδοση των Ημερολογίων. Ο τελευταίος ισχυρίστηκε πως είχαν χαθεί μετά το δεύτερο τόμο και, τέλος, είπε ότι τα ξαναβρήκε πολύ αργότερα. Σήμερα ξέρουμε γιατί χάθηκαν. Θα προκαλούσαν θύελλα αν δημοσιεύονταν τότε με τον Αβέρωφ αρχηγό της Νέας Δημοκρατίας να τον χαρακτηρίζει ο νομπελίστας ποιητής «επιπόλαιο» και να του προσάπτει κατηγορίες για τη λύση του Κυπριακού.

Στον τόμο με την επιγραφή «Υπηρεσιακό» υπάρχουν καταγραφές από τις 4 Αυγούστου 1956 μέχρι τις 15 Ιουνίου 1957. Αφορούν την περίοδο που βρισκόταν στην Αθήνα. Ο δεύτερος τόμος αφορά την περίοδο από 15 Ιανουαρίου ώς 31 Δεκεμβρίου του 1958. Και ο τρίτος τόμος, εφ' όσον τα Ημερολόγια δεν συμπυκνωθούν σε δύο, αρχίζει στις 16 Ιανουαρίου του 1959 και ολοκληρώνεται τον Νοέμβριο του 1960.

Ο Σεφέρης δεν πέταγε τίποτα. Προφανώς είχε σκοπό να εκδώσει τα Ημερολόγια ή, αν θέλετε, να διαφυλάξει την υστεροφημία του. Ηξερε βέβαια πολύ καλά τι κατέγραφε. Απόδειξη, οι κατηγορίες που δέχτηκε. Αν δεν υπήρχαν τα Ημερολόγιά του, θα θεωρούσαμε πως πούλησε την Κύπρο. Η τελευταία του καταγραφή είναι του 1971, λίγο πριν από το θάνατό του. Κι αυτή αναφέρεται στην Κύπρο. Γράφει ότι «όσο για μένα, καλό είναι να ξέρουν ότι υπάρχει το υπόμνημα που έδωσα στον Αβέρωφ και αυτά τα ξέρουν οι "Εστίες" και οι διάφοροι "Γρίβες" που ρίχνουν στάχτη στα μάτια του κόσμου φωνάζοντας για Ενωση». Αυτά γράφονται την εποχή της ΕΟΚΑ Β.

Η  Αγία Νάπα Η Αγία Νάπα Κεντρικό πρόσωπα των δύο ανέκδοτων Ημερολογίων είναι ο Αβέρωφ, ακολουθεί ο Καραμανλής, ο Μακμίλαν, πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας τα χρόνια του Σεφέρη στο Λονδίνο, και διάφοροι διπλωμάτες τους οποίους δεν υπολήπτεται.

Η εποχή είναι σκοτεινή για την Ελλάδα, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε έξαρση το Κυπριακό, οι δε καταγραφές του Σεφέρη ανατρέπουν όλα όσα ξέραμε για τη λύση του. Αναφέρονται βεβαίως κατά κύριο λόγο σ' αυτό, παρ' όλο που είναι πλήρη πληροφοριών για τις ελληνοαγγλικές σχέσεις. Αναφέρονται εν ολίγοις στο κύριο θέμα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και αυτό που απασχολούσε τον κυπριακό λαό από το 1955 και μετά.

Ο Σεφέρης είχε δύο σύνδρομα: από τη μια φοβόταν τους Τούρκους, και ως Μικρασιάτης, και από την άλλη είχε το διαρκή φόβο μήπως εκμεταλλευτεί τις όποιες εξελίξεις το ΚΚΕ. Αυτό είναι απολύτως καταγεγραμμένο στα Ημερολόγια. Η αντίληψή του για την Αριστερά είναι βενιζελική. Φοβάται την πιθανή κομμουνιστοποίηση. Κρατάει μια πισινή. Δηλαδή το γράφει ξεκάθαρα: «Ο φόβος μου είναι μήπως εκμεταλλευτεί την κατάσταση το ΚΚΕ». Χωρίς όμως να προχωρεί σε οποιεσδήποτε αντικομμουνιστικές αιχμές. Επίσης φοβάται μήπως εκμεταλλευτεί την κατάσταση ο Παπανδρέου, στον οποίο όμως ελάχιστα αναφέρεται, όπως άλλωστε και στον Σοφοκλή Βενιζέλο.

Το Σταυροβούνι Το Σταυροβούνι Πολιτικά αποδεικνύεται ότι θαύμαζε μόνο έναν άνθρωπο, τον Βολιώτη Γιώργο Καρτάλη, που είχε κάνει υπουργός της εξόριστης κυβέρνησης στο Κάιρο και που πέθανε ενώ ο Σεφέρης ήταν πρέσβης στο Λονδίνο. Ο Καρτάλης ήταν συνιδρυτής της ΕΚΚΑ (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση) μαζί με τον αντισυνταγματάρχη Ψαρρό. Εγραψε τα καλύτερα λόγια γι' αυτόν και θλίβηκε ιδιαίτερα όταν πέθανε στο Λονδίνο το 1957, όπου είχε πάει για θεραπεία. Ισως μία από τις φοβίες του για το ΚΚΕ προερχόταν και από τη δολοφονία του Ψαρρού από τον ΕΛΑΣ.

Η πολιτική της ανεξαρτησίας

Στο πρώτο τμήμα του πολιτικού ημερολογίου καταγράφονται οι τάσεις που επικρατούσαν στο υπουργείο Εξωτερικών, όπου οι μεγαλοδιπλωμάτες εμφανίζονται να είναι υπέρ της διχοτόμησης. Ακόμα και ο Αβέρωφ. Επιβεβαιώνει ο Σεφέρης στο ημερολόγιό του ότι αυτός που πρώτος μίλησε για διχοτόμηση ήταν ο Αβέρωφ σε συνάντήση του με τον Μπιρκί, τον Τούρκο πρέσβη, κάτι που στη συνέχεια ο Αβέρωφ απέρριπτε επίμονα. Ο Σεφέρης το επιβεβαιώνει, όπως άλλωστε και ο Βάσος Μαθιόπουλος σε συνέντευξή του με τον Μπιρκί. Γράφει ακόμα ο ποιητής πόσο προσπαθούσε να συγκρατεί τον Αβέρωφ ως πλέον υπεύθυνο για το Κυπριακό. Περιγράφει τις προσφυγές της Ελλάδας στον ΟΗΕ, λέει πώς διαμορφώθηκε η πολιτική της Ανεξαρτησίας και πώς ο Αβέρωφ συμφώνησε σ' αυτή, περιγράφει τις συσκέψεις με τον Καραμανλή, με τον Αβέρωφ, με τον Τσάτσο, αναφέρει ποιοι από τους διπλωμάτες υποστήριζαν τη διχοτόμηση.

Η Αμμόχωστος το 1953 Η Αμμόχωστος το 1953 Από τη στιγμή που αναλαμβάνει την πολιτική διαχείριση του Κυπριακού, το νησί φεύγει από το ποιητικό του πλάνο. Το ξαναπιάνει μετά τη δήλωση κατά της δικτατορίας το 1969, όταν συμπληρώνει το πρώτο ποίημα που είχε αρχίσει για την Κύπρο, τις «Γάτες τ' Αη Νικόλα», που δημοσιεύονται στα «18 κείμενα».

Και στη δήλωση άλλωστε είναι ξεκάθαρος όταν λέει πως ενεδρεύει η τραγωδία ύστερα από τέτοιες καταστάσεις.

Για να επιστρέψουμε στα Ημερολόγια, είναι εντυπωσιακό πώς η κυβέρνηση Καραμανλή επιλέγει να τον στείλει πρέσβη στο Λονδίνο, ξέροντας τη σχέση του με την Κύπρο, την αγάπη που έχει στο νησί, το ότι είναι υπέρ της Ενωσης. Επιλέγεται, πιστεύω, διότι παίζει ρόλο η Ιωάννα Τσάτσου, η αδελφή του. Είναι η σύζυγος του ισχυρότερου υπουργού της κυβέρνησης, του υπουργού Προεδρίας Κωνσταντίνου Τσάτσου, δεξί χεριού του Καραμανλή, που επιτρέπει στον Αβέρωφ να χειρίζεται τα σχετικά.

Αρχικά οι δύο άνδρες είχαν καλή σχέση. Είναι που λογοτεχνίζουν αμφότεροι και ο Σεφέρης φαίνεται να τον εκτιμά. Αλλά και ο ίδιος ο ποιητής έχαιρε εκτίμησης στο υπουργείο Εξωτερικών. Ηδη από το 1928 όταν επισκέπτεται την Ελλάδα ο πρώην Γάλλος πρωθυπουργός, ο Εκτόρ Εριό, αναθέτουν σ' αυτόν να τον συνοδεύει επισήμως. Του αναγνωρίζουν δηλαδή τη γαλλική κουλτούρα του και τη φινέτσα του. Δεν είναι τυχαίο ότι οι Ελληνες διπλωμάτες τον κατηγορούσαν, λέγοντας πως ναι μεν ήταν σπουδαίος ποιητής, αλλά μέτριος διπλωμάτης, κάτι που δεν συνέβαινε. Δεν θα μπορούσαν άλλωστε να φτάσουν στο επίπεδό του. Θα έπρεπε να έχουν την ίδια κουλτούρα, την ίδια μόρφωση, την ίδια κρίση. Το μέτρο δεν τους ευνοούσε.

Ο Ευάγγελος Λουίζος Ο Ευάγγελος Λουίζος Η όλη διπλωματική πορεία του ήταν σπουδαία. Ηταν ο ίδιος άλλωστε ο πρώτος που επεσήμανε τον τουρκικό κίνδυνο για το Κυπριακό ήδη από τα χρόνια που βρισκόταν στην Αγκυρα, και φυσικά δεν τον έλαβαν υπόψη. Ηταν ξεκάθαρος όμως για ό,τι αφορούσε αυτό το θέμα. Και ήταν εκείνος που απεκάλυψε πως τον καιρό που διαχειριζόταν το Κυπριακό, η αγγλική πρεσβεία παρακολουθούσε το τηλέφωνο του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Τηλεφωνικές υποκλοπές

Ο Καραμανλής έμενε στο Κολωνάκι, στην ίδια πολυκατοικία με τον Αγγλο πρόξενο. Ο Σεφέρης και ο Αβέρωφ ήταν σίγουροι πως παρακολουθούσαν το τηλέφωνό του, όπως άλλωστε και το τηλέφωνο του Αβέρωφ. Οπου συμφώνησαν σε μια σκηνοθεσία. Ενημέρωσαν τον Αμερικανό πρέσβη, με τον οποίο έγινε μια ψεύτικη στιχομυθία που μεταδόθηκε στο Λονδίνο. Κάλεσαν στη συνέχεια τον Αγγλο πρέσβη στο υπουργείο Εξωτερικών και προέβησαν σε διάβημα για πράξη κατασκοπίας στο πρόσωπο του Ελληνα πρωθυπουργού. Οπου βεβαίως ο Αγγλος τα έχασε, αφού του πρότειναν επιπλέον να του δείξουν πού βρίσκοντα τα μηχανήματα. Εν κατακλείδι, η κυβέρνηση απαίτησε ν' αλλάξει κατοικία ο Αγγλος πρόξενος, που έμενε στην ίδια πολυκατοικία με τον Καραμανλή.

Σεφέρης και Αβέρωφ περνούν περίοδο αρραβώνα: Γράφει ο πρώτος:

«Ο Αβέρωφ κάνει πράγματα που ποτέ, μα ποτέ, ο Θεοτόκης δεν θα μπορούσε να κάνει. Ενισχύει τον αγώνα και γι' αυτό αξίζει τη σήμερον ημέρα». Αντιθέτως, έχει αμφιβολίες για το διπλό ρόλο του πρόξενου και μετέπειτα πρέσβη Αγγελου Βλάχου.

Ομως τα πράγματα κάποια στιγμή αλλάζουν. «Στο τέλος της συνομιλίας του με τον Τούρκο πρέσβη Ιξέλ στο σπίτι του, συγκράτησα τούτο: ο Αβέρωφ του είπε μιλώντας όλως εξ ιδίων: "Σκεφτήκατε ποτέ την ιδέα εκείνου του Αγγλου λόρδου για τη διανομή της Κύπρου μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων;"». Πρότεινε ο υπουργός Εξωτερικών στον Τούρκο να μοιράσουν το νησί.

Κυριακάτικος καφενές στα Αλώνια. Οι φωτογραφίες είναι του Γιώργου Σεφέρη από το λεύκωμα του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης Κυριακάτικος καφενές στα Αλώνια. Οι φωτογραφίες είναι του Γιώργου Σεφέρη από το λεύκωμα του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης Ανάμεσα σε άλλα, παρακολουθούσε πολύ στενά τη δράση της ΕΟΚΑ. Στον πρώτο τόμο του υπό έκδοση Ημερολογίου έχουμε πάρα πολλές πληροφορίες για τη δράση της, για τον τρόπο που γινόταν η επικοινωνία μ' αυτή, για την αποστολή όπλων προς αυτή κ.τ.λ.

Ο Γρίβας ήταν συνεργάτης των Αγγλων στην Ελλάδα κατά των κομμουνιστών και στη συνέχεια πολεμούσε κατά των Αγγλων στην Κύπρο. Μήπως ήταν και λίγο αντι-ΑΚΕΛ αυτός ο αγώνας; Μήπως αποτελούσε μια προσπάθεια συμμόρφωσης με τη Συμφωνία της Γιάλτας;

Στην Κύπρο το Κομμουνιστικό Κόμμα, όταν κατέβηκε ο Γρίβας, ήλεγχε το 40% του πληθυσμού, ήλεγχε όλους τους δήμους. Αυτό βέβαια δεν μπορεί να είναι παρά υπόθεση εργασίας.

Ο δεύτερος υπό έκδοση τόμος του Πολιτικού Ημερολογίου αφορά την περίοδο που ο Σεφέρης ήταν πρέσβης στο Λονδίνο. Εκεί πια παρακολουθεί όλες τις εξελίξεις και ενημερώνει συνεχώς την ελληνική κυβέρνηση για τους σκοπούς των Αγγλων. Φαίνεται η διορατικότητά του και το πώς στο υπουργείο Εξωτερικών δεν λάμβαναν υπόψη τους τις εκθέσεις που έστελνε υπηρεσιακά σχετικά με τη διαχείριση του Κυπριακού, τους σκοπούς των Αγγλων και για το πώς πήγαιναν να εμπλέξουν την Τουρκία.

Ο Σεφέρης τα επισημαίνει όλα αυτά, αλλά η ελληνική κυβέρνηση δεν φαίνεται να τα λαμβάνει υπόψην της.

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Ποίηση
Βιβλίο
Συγγραφείς/Συγγράμματα
Κυπριακό
Αφιέρωμα
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Ταμένος στην Κύπρο
«Είναι ολίγον... βαρήκοος και πολύ ενωτικός»
Το πικρό ποτήρι στο Λονδίνο
«Ενωση σημαίνει διαμελισμός»
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Βιβλίο
Ταμένος στην Κύπρο
«Είναι ολίγον... βαρήκοος και πολύ ενωτικός»
Προάγγελος της διχοτόμησης ο Αβέρωφ
Το πικρό ποτήρι στο Λονδίνο
«Ενωση σημαίνει διαμελισμός»
Εικαστικά
Η εξουσία διαφθείρει
Συγγραφείς
Συνομιλώντας με τους διεθνείς της λογοτεχνίας
Συνεντεύξεις
«Με βοηθάει ακόμα ο μπαμπάς μου»
Αυτοκινητοβιομηχανία
Αυτοσυναρμολογούμενη Αρχιτεκτονική
Σχολιασμοί
Τα μολυβένια χρόνια του '70
Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου
Το παρόν του αμερικανικού ανεξάρτητου κινηματογράφου