Έντυπη Έκδοση

Ο Ανταίος Χρυσοστομίδης μιλάει για το βιβλίο του «Οι κεραίες της εποχής μου ΙΙ»

Συνομιλώντας με τους διεθνείς της λογοτεχνίας

Ο Ανταίος Χρυσοστομίδης δημοσιεύει έναν ακόμα τόμο με ολοζώντανα πορτρέτα γνωστών δημιουργών

«Πίσω από τους καλούς συγγραφείς, κρύβεται συνήθως ένα τραύμα, ένα μεγάλο βάσανο»

Πώς πείθεις μια σχεδόν αγοραφοβική συγγραφέα σαν τη νομπελίστα Χέρτα Μίλερ να σου παραχωρήσει συνέντευξη και δη τηλεοπτική; Πώς την προσεγγίζεις όταν σου ομολογεί ότι κάτι τέτοιο θα την αναστάτωνε, ότι θα ξυπνούσε μέσα της ζοφερές μνήμες; Ο Ανταίος Χρυσοστομίδης, επικεφαλής της ξένης σειράς του «Καστανιώτη», από την οποία εκδίδονται τα βιβλία της, και εμπνευστής της εκπομπής «Οι κεραίες της εποχής μας», έπειτα από τριών ετών προσπάθειες που στάθηκαν άκαρπες, έγραψε στη Μίλερ πάνω κάτω τα εξής:

«Ναι, μπορώ να φανταστώ ότι μια δημοσιογραφική "ανάκριση" μπροστά σ' ένα άγνωστο πρόσωπο, με τους προβολείς να στέλνουν το έντονο φως πάνω σας και μ' ένα μικρόφωνο στο τραπέζι, δεν είναι ό,τι καλύτερο για έναν άνθρωπο που πέρασε πολλές φορές από τα ανακριτικά γραφεία ενός δικτατορικού καθεστώτος. Και μπορώ να το καταλάβω διότι μεγάλωσα κι εγώ σε μια δικτατορία και, μικρό παιδί, αναγκαζόμουν να πηγαίνω κάθε τόσο στην Ασφάλεια και να δέχομαι τις νουθεσίες των αστυνομικών διευθυντών που δεν καταλάβαιναν πώς και ο πατέρας μου, κρατούμενος στη Γυάρο και τη Λέρο, δεν υπογράφει μια δήλωση μετανοίας για να επιστρέψει στο σπίτι του και στα παιδιά του...».

Να, λοιπόν, πώς λύγισε η Ρουμανογερμανίδα δημιουργός του «Αγγέλου της πείνας» και αποφάσισε να μιλήσει στον Χρυσοστομίδη, δίνοντάς του την «πιο σπαρακτική», όπως λέει, συνέντευξη της καριέρας του. Μια συνέντευξη που αξιοποίησε δεόντως στη συνέχεια φιλοτεχνώντας το συγγραφικό πορτρέτο αυτής της «πάντα μαυροντυμένης, με τη μαραμένη ομορφιά» γυναίκας, ένα από τα τριάντα που περιλαμβάνονται στις «Κεραίες της εποχής μου ΙΙ», το καινούργιο βιβλίο του.

Οπως ο πρώτος, έτσι και ο δεύτερος τόμος των «Κεραιών» αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή μεταγραφή της τηλεοπτικής περιπέτειας του ιδίου και της Μικέλας Χαρτουλάρη, καθώς αναζητούν στις τέσσερις γωνιές του πλανήτη μερικούς από τους πιο καταξιωμένους σύγχρονους συγγραφείς.

Τζέφρι Ευγενίδης: «Σκέτη απογοήτευση» Τζέφρι Ευγενίδης: «Σκέτη απογοήτευση» Σ' ετούτον, μάλιστα, από τον οποίο αναδύονται ολοζώντανες οι μορφές του Εκο, του Γιάλομ, του Ευγενίδη, του Γκρόσμαν, του Κόου, του Μάνκελ, της Πρου, του Παδούρα ή του Σουίφτ, ο Χρυσοστομίδης έχει ξεθαρρέψει - δεν αρκείται στο ρόλο του δημοσιογράφου, υπάρχουν κεφάλαια πιο κοντά στο εξομολογητικό δοκίμιο παρά στο ρεπορτάζ.

Ηγεμονία του ροζ

Συναντιόμαστε στο μικροσκοπικό γραφείο του, επί της Ζαλόγγου, και πίσω από την καρέκλα του βλέπω να κρέμεται ένα μπαστούνι, απαραίτητο αξεσουάρ ύστερα από ένα μυστήριο πρόβλημα στο πόδι, που, μήνες τώρα, τον ταλαιπωρεί. Κάτι που δεν τον εμπόδισε να πεταχτεί και φέτος στην έκθεση της Φρανκφούρτης, για να διαπιστώσει ότι «ο θρίαμβος του e-book αποδείχτηκε μύθος τελικά». Ως προς την κρίση, που λίγο έλειψε να βυθίσει το καράβι του «Καστανιώτη», εμφανίζεται αισιόδοξος: «Τα χειρότερα είναι πίσω μας. Ολοι οι οίκοι που βγάζουν καλή λογοτεχνία κινδύνεψαν. Είχα πιστέψει πως το ροζ, κακόγουστο βιβλίο θα έχει πτώση, αλλά διαψεύστηκα οικτρά - οδεύουμε προς την ηγεμονία του! Παρ' όλα αυτά, καταφέραμε να επιβιώσουμε».

Ουμπέρτο Εκο: «Ευχάριστος  και γενναιόδωρος» Ουμπέρτο Εκο: «Ευχάριστος και γενναιόδωρος» Ποιος άλλος συγγραφέας τον παίδεψε μέχρι να εμφανιστεί στις «Κεραίες»; «Ο Ουμπέρτο Εκο», λέει, «ίσως επειδή του έχουν ζητήσει εκατομμύρια συνεντεύξεις μέχρι σήμερα. Οσες φορές είχα διασταυρωθεί μαζί του, μου 'χε δώσει την εντύπωση ανθρώπου βαριεστημένου, στριμμένου, δύσκολου.

Οταν, όμως, με τα πολλά, μας δέχτηκε στο εξοχικό του, επί δύο ολόκληρες μέρες υπήρξε χαλαρός, ευχάριστος και γενναιόδωρος. Ενθουσιάστηκε με το ούζο και με το ζόρι μας αποχαιρέτησε! Ενιωθε πως δεν έλεγε πράγματα χιλιοειπωμένα, είχαμε πετύχει να ξεκλειδώσουμε τον καθηγητή μέσα του». Ο Τζέφρι Ευγενίδης, από την άλλη, «ήταν σκέτη απογοήτευση! Υπερβολικά Αμερικανός, υπερβολικά πολιτικά ορθός. Θεωρεί απολύτως φυσιολογικό να εκφέρει δημόσιο λόγο η Μπάρμπαρα Στρέιζαντ, όχι όμως και οι συγγραφείς του δικού του διαμετρήματος...».

Ο Ανταίος Χρυσοστομίδης ανακαλεί με συγκίνηση τη συνάντησή του με τον Αντόνιο Λόμπο Αντούνες, που, μετά το θάνατο του Σαραμάγκου, πήρε τη θέση του σπουδαιότερου και γνωστότερου συγγραφέα της Πορτογαλίας. «Τον επισκεφτήκαμε τη μέρα που περίμενε τα αποτελέσματα των εξετάσεων της πενταετίας, που θα τον απελευθέρωναν από το βραχνά του καρκίνου, και μας διηγήθηκε τη ζωή του υπό τη σκιά του θανάτου, καθώς και τις αναμνήσεις του από τον πόλεμο της Αγκόλα, όπου τον είχαν στείλει, έφηβο, οι δικοί του για να γίνει άντρας, όπως του είχαν πει...».

Ο Αυστραλός Πίτερ Κάρεϊ, αντίθετα, «είχα την αίσθηση πως επιστρατεύει το χιούμορ του για να μην πάει η κουβέντα σε βάθος». Και αν ο Ιρβιν Γιάλομ -που αδίκως τον υποτιμούσε- τον κατέκτησε με το εύρος των γνώσεων και τη σεμνότητά του, ο συμπατριώτης και μαθητής του Μπόρχες, Σέζαρ Αϊρα, επίσης του πρόσφερε μια ανέλπιστη έκπληξη: «Πετούσα για την Αργεντινή βρίζοντας» θυμάται. «Πίστευα ότι είναι καβαλημένο καλάμι, αλλά βρήκα έναν άνθρωπο απολύτως αφοσιωμένο στην υπόθεση της λογοτεχνίας. Καλούς συγγραφείς, υποστήριζε, έχουμε χιλιάδες, ένας λιγότερος, ένας παραπάνω, δεν μετράει. Σημασία έχει ποιος θα πάει τη λογοτεχνία ένα βήμα πιο μπροστά».

Συγγραφέας=Αναγνώστης

Λεονάρντο Παδούρα: «Περπατάει στην κόψη  του ξυραφιού» Λεονάρντο Παδούρα: «Περπατάει στην κόψη του ξυραφιού» Ο Χρυστοστομίδης έχει πια καταλήξει: «Πίσω από τους καλούς συγγραφείς, κρύβεται συνήθως ένα βάσανο. Πάρτε για παράδειγμα τον Νταβίντ Γκρόσμαν. Μ' έναν τρόπο, ο θάνατος του γιου του μόνο σ' εκείνον θα συνέβαινε...

Βασανίζεται από τα 20 του, από τότε που συνειδητοποίησε ότι οι εβραίοι της Διασποράς είναι εντελώς διαφορετικοί από τους εβραίους του Ισραήλ, όπου του 'λαχε να ζει. Αισθάνομαι μεγάλη πολιτική συγγένεια μαζί του. Αν ήμουν Ισραηλινός, σαν τον Γκρόσμαν θα σκεφτόμουν. Σ' ένα ακροδεξιό κράτος, όπως το Ισραήλ, αυτός επιμένει να δίνει την προσωπική του μάχη, ακόμα και σε βάρος της καριέρας του. Ξέρω κόσμο, μου έλεγε, που δεν με διαβάζει επειδή διαφωνεί μαζί μου πολιτικά».

Αλλο παράδειγμα; «Ο Κάντερ Αμπντολαχ. Μεγάλωσε πιστεύοντας πως μια μέρα θα γίνει πρόεδρος του Ιράν και, μετά την επανάσταση, κατέληξε στην Ολλανδία. Μολονότι δεν ήξερε λέξη ολλανδικά, εξελίχθηκε στο δημοφιλέστερο συγγραφέα της καινούργιας πατρίδας του. Τον τρώει, όμως, το σαράκι γιατί η παλιά αστική τάξη της Περσίας, από την οποία προερχόταν, ηττήθηκε. Πάλεψε κατά του Σάχη αλλά τελικά ήρθε στην εξουσία κάτι χειρότερο...». Το μεγαλύτερο τραύμα, ωστόσο, κουβαλά η Χέρτα Μίλερ: «Γεννημένη σε γερμανόφωνο χωριό της Ρουμανίας, μεγάλωσε ανάμεσα σε αμόρφωτους αγρότες, στιγματισμένη από το παρελθόν του πατέρα της, που, στον πόλεμο, ήταν μέλος των SS.

Ως τα 12 της δεν μιλούσε ρουμανικά. Κι όταν αυτοεξορίστηκε στη Γερμανία, συνειδητοποίησε ότι τη χλεύαζαν για τα φρικτά γερμανικά της, το μόνο πράγμα τότε για το οποίο καμάρωνε. Δεν είναι τυχαίο πως η σχέση της με τις λέξεις είναι συγκλονιστική».

Χέρτα Μίλερ: «Η πιο σπαρακτική  συνέντευξη της καριέρας Χέρτα Μίλερ: «Η πιο σπαρακτική συνέντευξη της καριέρας Ο Λεονάρντο Παδούρα από την Κούβα, ο πιο φτωχός από τους συγγραφείς που συνάντησε ο Χρυσοστομίδης, δείχνει ο πιο συμφιλιωμένος με τον εαυτό του από όλους τους. «Ο Παδούρα περπατάει στην κόψη του ξυραφιού. Η επανάστασή του είναι διαρκής. Εκφράζει δεξιοτεχνικά όσα ακριβώς σκέφτεται χωρίς να κινδυνεύει να μπει φυλακή. Είναι πολύ ικανοποιημένος που μπορεί ν' ασκεί κριτική στη χώρα του παραμένοντας Κουβανός».

Ευτυχής και ολοκληρωμένος, όμως, του φάνηκε και ο Σουηδός Χένινγκ Μάνκελ: ένας «τυπικός αριστεριστής της δεκαετίας του '70, που, αντί να βάζει βόμβες στη Στοκχόλμη, αποφάσισε να πάει στην Αφρική να βοηθήσει τα παιδιά με AIDS, να στήσει θεατρικούς οργανισμούς, να κάνει χρήσιμα πράγματα».

Διαβάζοντας τις «Κεραίες» διαπιστώνεις πως όλοι σχεδόν οι συνεντευξιαζόμενοι, πριν γίνουν συγγραφείς, υπήρξαν αναγνώστες, και μάλιστα φανατικοί. Παραμένουν άραγε; «Πολλοί ναι, κάποιοι άλλοι όχι, κι ας μην τ' ομολογούν ανοιχτά. Ο Μάνκελ, φερ' ειπείν, αγνοούσε τον Μονταλμπάν και τον Καμιλέρι, ενώ οι Νότιοι που γράφουν αστυνομικά είχαν υπόψη τους τον Μάρκαρη.

Ιρβιν Γιάλου: «Απίστευτη σεμνότητα» Ιρβιν Γιάλου: «Απίστευτη σεμνότητα» Σε γενικές γραμμές, οι Βορειοευρωπαίοι διαβάζουν Βρετανούς κι Αμερικανούς, ενώ οι Αγγλοσάξονες δεν διαβάζουν ιδιαίτερα τους Ευρωπαίους συχρόνους τους. Ολοι τους, πάντως, φαίνονται πιο διαβασμένοι από τους δικούς μας. Ενας μέσος ξένος συγγραφέας αντεπεξέρχεται καλύτερα απ' ό,τι ένας μέσος Ελληνας σε μια κουβέντα, μπορεί να ξανοιχτεί περισσότερο τόσο σε θέματα γύρω από την τέχνη του όσο και σε ζητήματα πολιτικά ή κοινωνικά.

Δεν φταίει μόνο η γλώσσα μας που η ελληνική λογοτεχνία δεν σπάει τα σύνορα. Μετά τη Γενιά του '30 και τον Τσίρκα, η ελληνική λογοτεχνία έχασε τον κοσμοπολιτισμό της, έγινε πιο εσωστρεφής...».

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

1 σχόλιο

1 Ο/Η Aretaki Agni έγραψε: (πριν 7 έτη)
Σίγουρα θα το διαβάσω.
Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 1

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Συγγραφείς/Συγγράμματα
Συνεντεύξεις
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Βιβλίο
Ταμένος στην Κύπρο
«Είναι ολίγον... βαρήκοος και πολύ ενωτικός»
Προάγγελος της διχοτόμησης ο Αβέρωφ
Το πικρό ποτήρι στο Λονδίνο
«Ενωση σημαίνει διαμελισμός»
Εικαστικά
Η εξουσία διαφθείρει
Συγγραφείς
Συνομιλώντας με τους διεθνείς της λογοτεχνίας
Συνεντεύξεις
«Με βοηθάει ακόμα ο μπαμπάς μου»
Αυτοκινητοβιομηχανία
Αυτοσυναρμολογούμενη Αρχιτεκτονική
Σχολιασμοί
Τα μολυβένια χρόνια του '70
Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου
Το παρόν του αμερικανικού ανεξάρτητου κινηματογράφου