Έντυπη Έκδοση

Γερμανοί και «Τελική Λύση»

Από τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και στις δεκαετίες που ακολούθησαν, η ιστορική προσέγγιση σε σχέση με τη στάση του γερμανικού λαού εν γένει ως προς το ναζιστικό καθεστώς και ειδικότερα ως προς το εβραϊκό ζήτημα και την «Τελική Λύση» χαρακτηρίστηκε από μια σειρά γενικεύσεων.

Από τη μια μεριά, υποστηρίχθηκε πως ο γερμανικός πληθυσμός είχε ασπαστεί σύσσωμος τη ναζιστική ιδεολογία, συνιστώντας μια ομοιόμορφη, μαζική και ενθουσιώδη κοινή γνώμη που στήριξε τον Χίτλερ στην πολιτική του - και σε σχέση με το εβραϊκό ζήτημα. Από την άλλη, από τους Γερμανούς κυρίως, επινοήθηκε και υιοθετήθηκε μια απολογητική αυτοεικόνα, που έδωσε έμφαση κυρίως στην καταπίεση και την τρομοκρατία του καθεστώτος, η οποία είχε αναγκάσει τους πολίτες να αποδεχτούν τη ναζιστική πολιτική. Αποκλειστικός υπεύθυνος για το Ολοκαύτωμα, σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, υπήρξε ο Χίτλερ και οι στενοί συνεργάτες του, που ενήργησαν αντίθετα με τη βούληση της πλειοψηφίας του γερμανικού λαού.

Απόλυτη «φίμωση»

Ωστόσο, η έρευνα και η σχετική βιβλιογραφία των τελευταίων ετών έχει απορρίψει τις παραπάνω γενικευτικές και απλουστευτικές ερμηνείες. Εχει αποδειχτεί πως σε καμία περίπτωση η γερμανική κοινωνία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια ομοιόμορφη μάζα, τα μέλη της οποίας, διαποτισμένα από τη ναζιστική ιδεολογία και προπαγάνδα, αναγκάστηκαν να αποδεχτούν αδιαμαρτύρητα τις ναζιστικές πολιτικές. Η συνεχής και συστηματική εναντίωση της πλειοψηφίας του γερμανικού λαού έως και τα τέλη της δεκαετίας του 1930 απέναντι σε μέτρα που επιδείνωναν τις συνθήκες διαβίωσής του, ή οι αντιρρήσεις, ακόμη και εν καιρώ πολέμου, σε σχέση με επίσημες αποφάσεις (π.χ. οι έντονες αντιδράσεις, τον Αύγουστο του 1941, επιφανών ιερωμένων ενάντια στο «πρόγραμμα ευθανασίας») αποδεικνύουν το αβάσιμο της άποψης πως η πολιτική καταστολής του συστήματος αποθάρρυνε ή φίμωνε κάθε είδους αντίδραση.

Με τον ίδιο τρόπο και σε ό,τι αφορά το εβραϊκό ζήτημα, η στάση των Γερμανών δεν ήταν ενιαία. Υπήρχε μια ισχυρή μειοψηφία που τασσόταν σταθερά κατά των Εβραίων, ενώ κάποιες άλλες, λιγοστές, φωνές είχαν εκφράσει τη συμπαράσταση και την αλληλεγγύη τους στο διωκόμενο εβραϊκό πληθυσμό. Ωστόσο, η πιο διαδεδομένη στάση, αυτή δηλαδή που υιοθετήθηκε από τη συντριπτική πλειονότητα των Γερμανών, υπήρξε η αδιαφορία και η απάθεια για τη μεταχείριση και την τύχη των Εβραίων, μια στάση που ήταν βεβαίως συμβατή με τον προϋπάρχοντα λανθάνοντα αντισημιτισμό της γερμανικής κοινωνίας.

«Ενεργό» μίσος

Στην πραγματικότητα, πέρα από ελάχιστες περιπτώσεις στις οποίες το εβραϊκό ζήτημα απασχόλησε έντονα την κοινή γνώμη, από το 1933 και μετά το θέμα αυτό άγγιζε ολοένα και λιγότερο την καθημερινή ζωή των Γερμανών. Με τα επίσημα μέτρα καταστολής, τα οποία κορυφώθηκαν με τις απελάσεις, οι Εβραίοι σταδιακά αποκλείστηκαν από κάθε είδους επαφή με τους συμπατριώτες τους - ουσιαστικά εξαφανίστηκαν από το δημόσιο χώρο, από το οπτικό πεδίο και εν τέλει από τη σκέψη των Γερμανών. Ακόμη και στα χρόνια του πολέμου, κατά τη διάρκεια των οποίων οι Γερμανοί πολίτες γνώριζαν για τις ωμότητες και τις μαζικές εκτελέσεις Εβραίων στις περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης -έστω και αν ήταν σίγουρα δύσκολο να φανταστούν όλη τη φριχτή αλήθεια για την «Τελική Λύση»-, το εβραϊκό ζήτημα απασχολούσε ελάχιστα τους απλούς πολίτες, οι οποίοι, απορροφημένοι από τα δικά τους προβλήματα, εναπόθεταν στο κράτος την ευθύνη των σχετικών αποφάσεων.

Με αυτό τον τρόπο, όμως, επέτρεψαν να αναπτυχθεί το «ενεργό» μίσος της μειοψηφίας των φανατικών, και, συνεπώς, να υλοποιηθεί χωρίς κανένα εμπόδιο το Ολοκαύτωμα. «Ο δρόμος για το Αουσβιτς μπορεί να φτιάχτηκε από μίσος, αλλά στρώθηκε με αδιαφορία», ισχυρίζεται σχετικά ο Βρετανός ιστορικός Ian Kershaw, ο οποίος υπενθυμίζει και τις παρατηρήσεις του Willy Brandt από την εισαγωγή του σε ένα βιβλίο για τις γερμανο-εβραϊκές σχέσεις: «Αν έχουμε κάτι να διδαχτούμε από την εξόντωση εκατομμυρίων Εβραίων, είναι ότι οι έντιμοι άνθρωποι -άντρες και γυναίκες- μαθαίνουν να κάνουν επιλογές με γνώμονα το καλό, και να τις κάνουν προτού εγκαθιδρυθεί η όποια εγκληματική εξουσία. Είναι το μοναδικό μάθημα που πρέπει να μας διδάσκει η Ιστορία, ώστε να μην επαναλαμβάνεται».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

ΙΑΝ KERSHAW, ΤΗΕ ΝΑΖΙ DICTATORSHIP. PROBLEMS AND PERSPECTIVES OF INTERPRETATION, EDWARD ARNOLD, LONDON, 1985. PETER LONGERICH, «NOUS ΝΕ SAVIONS PAS». LES ALLEMANDS ΕΤ LA SOLUTION FINALE, 1933-1945, EDITIONS HELOISE D' ORMESSON, PARIS, 2008. ΙΑΝ KERSHAW, Ο ΧΙΤΛΕΡ, ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΚΑΙ Η «ΤΕΛΙΚΗ ΛΥΣΗ», ΠΑΤΑΚΗΣ, ΑΘΗΝΑ, 2009.

(*)ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Επιστήμη & Τεχνολογία
Στη στήλη
Ιστορικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Επιστήμη & Τεχνολογία της έντυπης έκδοσης
Υγεία
Προς ένα αντιγριπικό εμβόλιο - πανάκεια...
Παιχνίδια
Θα βρέξει... κονσόλες το 2013
Ο πρωταθλητής δεν παραδίδεται αμαχητί
Μια εποχή τελειώνει, μια άλλη αρχίζει
SAMSUNG GALAXY S4
Επιστημονικές έρευνες
Το αόρατο «πέπλο» της αντισεισμικής προστασίας
Τα μυστήρια της Ερυθράς Θάλασσας
Ενέργεια
Οικολογική πνοή από το θαλασσινό αεράκι
Social Media
Στοχευμένη διαφήμιση μέσω Twitter
Προσηλυτισμός από το Facebook
Διάστημα
«Τα τραγούδια της Γης»
Άλλες ειδήσεις
Στέλνει στο... χρονοντούλαπο της ιστορίας τον ανταγωνισμό
Οχι ένας, αλλά δύο διάδοχοι για το (ακόμη νέο) iPhone 5