Έντυπη Έκδοση

Ανοιξε και κανένα e-book!

Ηλεκτρονικές εκδόσεις, μηχανές ανάγνωσης, ψηφιακές βιβλιοθήκες: οι νέες τεχνολογίες επελαύνουν και στην περιοχή του βιβλίου. Με ποιους κινδύνους και ποιες προοπτικές;

«Το βιβλίο, σε είκοσι χρόνια, μόνο στα μουσεία θα το βρίσκει κανείς». Οσα χαρίσματα κι αν έχει ο Μπιλ Γκέιτς, προφήτης δεν είναι.

Η παραπάνω πρόβλεψή του έγινε το 1993. «Την είχε ανακοινώσει στην έκθεση της Φραγκφούρτης, επιδεικνύοντας και μια οχτασέλιδη μπροσούρα με το χρονοδιάγραμμα», όπως θυμάται ο Θάνος Ψυχογιός. Τώρα, ωστόσο, κι ενώ στις ΗΠΑ τα e-books αντιπροσωπεύουν ακόμα μόνο το 1% της βιβλιοαγοράς, είναι η σειρά του έλληνα εκδότη να «διαβάσει» το μέλλον: «Την επόμενη χρονιά, θα μιλάμε και στην Ελλάδα για ηλεκτρονικά βιβλία που θα διαβάζονται μέσω κινητών, όπως συμβαίνει τώρα στην Ιαπωνία»! Τι πιθανότητες έχει να βγει αληθινός;

Το σίγουρο είναι πως οι εξελίξεις στον χώρο της τεχνολογίας καλπάζουν. Την περασμένη βδομάδα, η Amazon παρουσίασε την καινούρια της συσκευή ηλεκτρονικής ανάγνωσης Kindle 2, η οθόνη της οποίας έχει ίδιες περίπου διαστάσεις μ' αυτές μιας τυπικής κόλλας χαρτιού, διευκολύνοντας έτσι την ανάγνωση όχι μόνο ψηφιοποιημένων βιβλίων αλλά και εφημερίδων και περιοδικών. Λίγο νωρίτερα, οι φωτογραφίες της ταχύτατης εκτυπωτικής μηχανής Expresso Book Machine, «της μεγαλύτερης εφεύρεσης υπέρ του γραπτού λόγου από την εποχή του Γουτεμβέργιου» κατά την «Γκάρντιαν», έκαναν τον γύρο του κόσμου. Κι εν τω μεταξύ οι κόντρες της Google με τους ευρωπαίους συγγραφείς κι εκδότες για την εμπορική εκμετάλλευση εκ μέρους της ψηφιοποιημένων κειμένων καλά κρατούν.

Το ηλεκτρονικό μέλλον του βιβλίου είναι πρώτη φορά φέτος ένας από τους άξονες της 6ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, που ανοίγει τις πύλες της στις 28 Μαΐου. Το καυτό θέμα της Google θ' αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης ανάμεσα στον εκπρόσωπο του αμερικανικού κολοσσού στην Ευρώπη Σαντιάγκο ντε λα Μόρα, τη διευθύντρια της Ευρωπαϊκής Ενωσης Εκδοτών Ανε Μπέργκμαν- Τάχον και τον επικεφαλής του εγχώριου Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Εργων του Λόγου (ΟΣΔΕΛ) Αρη Πετρόπουλο. Στελέχη της έκθεσης της Φραγκφούρτης, επίσης, θ' ανακοινώσουν την ευρωπαϊκή απάντηση στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Google, το σχέδιο Libreka. Κι ενώ οι εκδόσεις «Ψυχογιός» θα παρουσιάζουν τους τίτλους του ψηφιακού τους καταλόγου συνδέοντάς τους με το Reader της Sony, ο αντιπρόσωπος της εταιρείας Endless Ideas στη χώρα μας θα διαφημίζει τα ατού μιας ακόμη συσκευής ηλεκτρονικής ανάγνωσης, του BeBook.

Η συμφωνία της Google

Οι επαγγελματίες του βιβλίου, όσα θετικά στοιχεία κι αν βλέπουν στην ανάπτυξη της αγοράς των e-books, τρέμουν στην ιδέα ότι ο κλάδος τους θ' ακολουθήσει τη μοίρα της μουσικής βιομηχανίας, οι πωλήσεις της οποίας έχουν καταρρεύσει από το μαζικό, διαδικτυακό «κατέβασμα» τραγουδιών. Και οι φόβοι τους ενισχύθηκαν το 2004, όταν η Google άρχισε να ψηφιοποιεί εκατομμύρια τόμους από τις συλλογές συνεργαζόμενων μ' αυτήν βιβλιοθηκών (όπως του Κογκρέσου, της Οξφόρδης ή των Χάρβαρντ, Κολούμπια, Μίσιγκαν και Κορνέλ) δίνοντας παράλληλα στους χρήστες του Kindle τη δυνατότητα πρόσβασης στο περιεχόμενό τους.

Δεδομένου ότι αρκετά από τα παραπάνω βιβλία είτε κυκλοφορούσαν ακόμα στην αγορά είτε προστατεύονταν από τους νόμους περί πνευματικής ιδιοκτησίας, οι αγωγές των δικαιούχων δεν έλλειψαν.

Ωστόσο, έπειτα από έναν μαραθώνιο διαπραγματεύσεων, οι αμερικανικές ενώσεις εκδοτών και συγγραφέων, αντίστοιχα, συμφώνησαν πρόσφατα να τα βρουν με την εταιρεία έξω από τις αίθουσες των δικαστηρίων. Η Google «συμφιλιώθηκε» με το γεγονός ότι θ' αποζημιώσει τους κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων για τα βιβλία που ψηφιοποίησε ώς τις 5 Μαΐου, και στη συνέχεια ζήτησε απ' τους πάντες ν' αποφασίσουν αν θα συμμετέχουν ή όχι στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της, συμμετέχοντας έτσι και στα κέρδη από τις εμπορικές χρήσεις της τελευταίας (η προθεσμία λήγει στις 4 Σεπτεμβρίου).

Αν και αμερικανοκεντρικός, ο παραπάνω διακανονισμός μπορεί να επηρεάζει και τα πνευματικά δικαιώματα συγγραφέων και εκδοτών εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών, στο μέτρο που τα βιβλία τους φιλοξενούνται στις συνεργαζόμενες με την Google βιβλιοθήκες.

Εξ ου και η συστηματική ενημέρωση που γίνεται εδώ από τον ΟΣΔΕΛ, οργανισμό που «επισήμως, δεν μπορεί να πάρει συγκεκριμένη θέση στο θέμα», σύμφωνα με τον διευθυντή του. «Οπως και να 'χει», λέει ο Αρης Πετρόπουλος, «βλέπουμε να επικρατεί το δίκαιο του ισχυροτέρου. Το ζήτημα, όμως, δεν είναι ν' αποφύγουμε την ψηφιακή τεχνολογία, αυτό είναι αδύνατον, αλλά να προστατεύσουμε όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά την πνευματική ιδιοκτησία».

Οι δισταγμοί των εκδοτών

Οπως εξηγεί ο ίδιος, «τα βιβλία που ψηφιοποιεί η Google χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη περιλαμβάνει εκείνα που ανήκουν στον δημόσιο χώρο πλέον, άρα δεν υπάρχει θέμα με τα δικαιώματα.

Η δεύτερη περιλαμβάνει εκείνα που εξακολουθούν να κυκλοφορούν στα βιβλιοπωλεία, και τα οποία η εταιρεία δεν τα εκμεταλλεύεται ακόμη εμπορικά. Και η τρίτη και μεγαλύτερη αφορά στα βιβλία εκτός εμπορίου μεν, αλλά με πνευματικά δικαιώματα. Αυτά η Google λέει ότι... θα τα κάνει ό,τι θέλει, εκτός κι αν οι δικαιούχοι έχουν αντίρρηση και το δηλώσουν ρητά. Κι αν ένα βιβλίο είναι out of print στις ΗΠΑ αλλά κυκλοφορεί ακόμη στην Ευρώπη; Εδώ είναι που παρενέβησαν οι ευρωπαϊκές ενώσεις και κατάφεραν να μειώσουν κάπως το εύρος της συγκεκριμένης κατηγορίας».

Ο Απόστολος Δοξιάδης, του πολυμεταφρασμένου «Θείου Πέτρου...» και του «Logicomix», αποφάσισε ν' ακολουθήσει την προτροπή του εγγλέζου ατζέντη του και ν' αποδεχτεί τον διακανονισμό που προτείνει η αμερικανική εταιρεία.

«Μ' αυτόν τον τρόπο», του μήνυσαν, «θα έχεις τη δυνατότητα να ελέγχεις πώς θα μεταχειρίζεται μελλοντικά η Google το έργο σου και θα πληρώνεσαι ανάλογα, ενώ απορρίπτοντάς τον διατηρείς το δικαίωμα να στραφείς δικαστικά εναντίον της μ' ό,τι οικονομικό κόστος αυτό συνεπάγεται».

Την ίδια συμβουλή δίνει κι ο «Καστανιώτης» στους συγγραφείς του, την ώρα που ετοιμάζεται ν' ανοιχτεί θεαματικά στο χώρο των e-books. Οπως λέει ο Αργύρης Καστανιώτης, «στόχος μας είναι από τον επόμενο χειμώνα, όλες οι νέες μας εκδόσεις να διατίθενται και σε ψηφιακή μορφή».

Αντίθετα, ο «Πατάκης» έσπευσε να κάνει αρνητική δήλωση για την ανάρτηση οποιουδήποτε κειμένου, μετάφρασης ή εικονογράφησης απ' τα βιβλία του στον ιστότοπο της Google, θεωρώντας ότι μια διαφορετική στάση θα είναι εις βάρος των πωλήσεων.

Αντίστοιχα επιφυλακτικός εμφανίζεται και ο Θάνος Ψυχογιός: «Βρισκόμαστε αντιμέτωποι μ' ένα μονοπώλιο κι αυτό δεν είναι καλό. Θα περιμένουμε να αποσαφηνιστεί καλύτερα η θέση των ευρωπαίων εκδοτών κι ανάλογα θα πράξουμε».

Παράλληλα, ωστόσο, ο ψηφιακός κατάλογος και του δικού του οίκου μεγαλώνει. Οι τίτλοι του έχουν φτάσει τους 100, κι ανάμεσά τους εντοπίζει κανείς από μυθιστορήματα ευπώλητων συγγραφέων σαν την Μαντά και τη Δημουλίδου, μέχρι έργα των Σαλμάν Ρούσντι και Ζιλμπέρ Σινουέ, τα οποία πωλούνται με έκπτωση 10%.

Ο Θ. Ψυχογιός είναι πεπεισμένος πως «η ανάπτυξη της αγοράς των e-books δεν πρόκειται να ζημιώσει εκείνη του τυπωμένου βιβλίου. Αντίθετα, θα τη διευρύνει. Επιπλέον, τα ηλεκτρονικά βιβλία απαλλάσσουν τον εκδότη από τα έξοδα μεταφοράς, συντήρησης αποθηκών και αγοράς χαρτιού. Για να δημιουργηθεί όμως μια τέτοια αγορά στην Ελλάδα, πρέπει να υπάρξουν χιλιάδες ψηφοποιημένοι τίτλοι. Εχουμε δρόμο μπροστά μας...».

Το ίδιο ακριβώς απαιτείται και για την ανάπτυξη της αγοράς των ηλεκτρονικών συσκευών ανάγνωσης. Το Kindle της Amazon είναι η μόνη συσκευή που «κατεβάζει» βιβλία ασύρματα, χωρίς σύνδεση με υπολογιστή, αλλά δεν κυκλοφορεί εκτός των ΗΠΑ. Το Reader της Sony, αντίθετα, απαιτεί σύνδεση με υπολογιστή αλλά είναι διαθέσιμο και στις ΗΠΑ και στη Βρετανία. Οσο για το ολλανδικής προέλευσης BeBook που μπορεί κανείς να προμηθευτεί και στην Ελλάδα έναντι 330 ευρώ, «έχει την ίδια οθόνη με τα παραπάνω, μια οθόνη διαφορετική από του κομπιούτερ, ξεκούραστη για τα μάτια, που μοιάζει πολύ με το κανονικό χαρτί» όπως λέει ο εισαγωγέας του Στυλιανός Κατέχης.

Η μπαταρία του Bebook είναι μακράς διάρκειας κι επιτρέπει 7.000 αλλαγές σελίδων με μία μόνο τρίωρη σύνδεση. Κι ένας από τους βασικούς λόγους που οδήγησε τον Σ. Κατέχη να επενδύσει σ' αυτό το μοντέλο, ήταν επειδή «παρέχει υποστήριξη ελληνικής γλώσσας». Απ' τη μεριά του έχει ήδη στήσει μια βάση περιεχομένου «μαζεύοντας ό,τι υλικό υπάρχει διαθέσιμο, από ιστότοπους όπως το www.gutenberg.org ή την ελληνική έκδοση της Wikipedia, μέχρι τις ψηφιακές συλλογές της Ακαδημίας Αθηνών και του Πανεπιστημίου Κρήτης». Το ζητούμενο, βέβαια, είναι να εμπλουτιστεί η βάση και με εμπορικούς τίτλους. «Γι' αυτό και επιδιώκουμε συνεργασία με σύγχρονους έλληνες συγγραφείς, οι οποίοι με τη συγκατάθεση των εκδοτών τους θα μας τους παραχωρήσουν». Για να δούμε... *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Πληροφορική και διαδίκτυο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Ηλεκτρονικό βιβλίο
Ανοιξε και κανένα e-book!
Εικαστικά
Το ραντεβού των γκαλερί
Μία γενιά, δέκα φωτογράφοι
Δεν μένουν στη σκιά
Εκθεση στη Νέα Υόρκη
Οι μουσίτσες ως μούσες
Θέατρο
Πρεμιέρα στο σαλόνι
Ιγκνάθιο Γκαρθία Φερνάντες
«Η Αΐντα είναι τα πάντα»
Κινηματογραφικό καλοκαίρι
Νέες ταινίες για τις θερινές βραδιές
Δυνατές υπογραφές
Αλλη ματιά
Πάρε και τα παιδιά μαζί
Υψηλής αδρεναλίνης
Με αγάπη από την Ευρώπη
Γυναίκες για φίλημα
Οι εξολοθρευτές
Ντένης Ηλιάδης
«Σήμερα μας σοκάρει το συναίσθημα»
Παγκόσμια Ημέρα Μουσείων
Θησαυροί στα αζήτητα
Πολλά μνημεία, λίγοι επισκέπτες
Τω αγνώστω μουσείω
Φεστιβάλ Αθηνών
Σταρ και αντιστάρ